Tại những vùng quê mà tàu hỏa không đến, tàu thủy không qua, gần đây cũng đã có "người lạ" xông vào. Họ và tàu hỏa, tàu thủy vốn là người một nhà. Trong số họ, kẻ có thế lực nhất chính là hai anh em.

Trước hết, hãy nói về người anh trong số "người lạ" này.

Trong trấn có một ngôi miếu Thổ Địa. Nếu lời kể của các bậc cha ông là đáng tin, thì "vị đại lão gia" của ngôi miếu đó vốn là một vị trung thần thời cuối Minh đầu Thanh. Ba bốn trăm năm nay, ngài vẫn luôn hưởng hương hỏa của người dân nơi này, theo lý mà nói, ngài nên phù hộ cho bách tính vùng này mới phải. Người thôn quê cho rằng vị Thổ Địa lão gia này đặc biệt quan tâm đến chuyện nuôi tằm dệt vải, nên hằng năm sau tiết Thanh Minh, cái gọi là "Hương thị" (chợ hương) để "vui xuân cầu tằm" nhất định phải được tổ chức tại miếu Thổ Địa này.

Trước mộ Nhạc Phi ở Hàng Châu có quỳ tượng sắt của Tần Cối và Vương thị. Những người dân quê lên Hàng Châu thắp hương nhất định phải ghé qua "mộ Nhạc lão gia" một chuyến, nhưng không phải để chiêm bái linh hồn trung liệt, mà là để sờ vào bầu ngực sắt của Vương thị đang quỳ ở đó; nghe đồn rằng chỉ cần sờ một cái như vậy, hoa tằm sẽ tốt tươi. Thế nhưng, vị Thổ Địa lão gia mà chúng ta đang nói ở đây, tuy cũng là trung thần, nhưng lại không có đôi oan gia vợ chồng bằng sắt quỳ trước miếu, cho nên cũng chẳng có "bầu ngực sắt" nào cho người dân quê sờ mó cả. Trái lại, chính bầu ngực bằng da thịt của những người phụ nữ thôn quê lại bị những bàn tay đàn ông sờ soạng trước ngai thần, cho rằng như thế thì hoa tằm sẽ tốt. Vì vậy, các bà các chị ở nông thôn nhất định phải chen chúc trước ngai thần của Thổ Địa lão gia.

Đây cũng là phong tục kế thừa từ trăm năm nay. Cho dù sau khi bị sờ mó mà hoa tằm vẫn không tốt, thì cũng chẳng bao giờ trách cứ bầu ngực, lại càng không trách Thổ Địa lão gia. Tóm lại, cầu tằm nhất định phải thực hiện tại miếu Thổ Địa này.

Thế nhưng gần đây, "người lạ"... đã xông vào ngôi miếu Thổ Địa này và tranh giành việc làm ăn với Thổ Địa lão gia. Trước cửa miếu treo một tấm biển: Phân sở cải lương giống tằm.

Một gian đại sảnh trong miếu bị biến thành nơi nuôi dưỡng "giống cải lương". Trên tường dán giấy trắng, những khung cửa chạm khắc bộ "Tam Quốc Diễn Nghĩa" thì phân nửa trên đã thay bằng kính, mấy thanh niên nam nữ dáng vẻ học sinh đang bận rộn ở đó. Cái gọi là trưởng thôn thì đi phát tờ rơi, bảo với dân làng rằng: "Quan phủ bán giống tằm rồi, là giống ngoại đấy! Muốn tằm tốt thì đi mua giống ngoại đi!" Người dân quê đương nhiên chẳng buồn đếm xỉa đến "người lạ" này. Nhưng sau đó đến mùa bán kén, nghe nói kén giống ngoại mỗi gánh đắt hơn mười mấy đồng, lòng dạ dân quê không khỏi xao động. Thế là có mấy kẻ tính khí lông bông từ chỗ dưới trướng Thổ Địa lão gia chuyển sang tay "người lạ". Họ đang mạo hiểm. Vì mua giống ngoại, phải trả tiền trước từ năm trước, phải "ghi sổ", hơn nữa đến năm sau khi "thu trứng tằm" (thu kiến), lại phải do người phụ nữ trẻ dáng vẻ học sinh của "phân sở cải lương" quyết định ngày tháng, thậm chí trứng nở rồi mới giao cho người dân quê. Thế này thì hỏng bét! "Người lạ" quá coi thường những quy củ cũ truyền lại hàng ngàn năm nay! Hơn nữa giống ngoại cũng chưa chắc đã tốt. Người dân quê cảm thấy vẫn là Thổ Địa lão gia đáng tin hơn. Thế là "phân sở cải lương" cũng đành phải nhượng bộ đôi chút, chỉ bán giống chứ không còn bao nuôi "con cái" nữa. Đã không "bao nuôi con cái", thì khi thả giống đương nhiên không tránh khỏi chuyện làm ăn lem nhem. Nhưng thế lực của "người lạ" này lại ngày càng mạnh, vì nó có chỗ dựa: Một là xưởng kén quy định giá kén giống ngoại đắt hơn giống nội ba bốn phần, hai là nó có sự bảo hộ, tung ra một "đòn sát thủ" là cấm tiệt giống nội.

Người em trong số "người lạ" chính là loại phân bón hóa học (phì điền phấn) lừng danh. Nó không giống với người anh của mình. Nó bước chân vào nông thôn với vẻ hớn hở "một bầu không khí hòa thuận". Không nhớ rõ là năm nào, loại phân bón hóa học giống như muối này được một số người dân quê không mua nổi khô đậu mạo hiểm dùng thử. Lúc này giá của phân bón hóa học rẻ vô cùng. Thế nhưng "công hiệu" thì không hề kém! Rắc bột xuống, hai ba ngày sau, lúa vốn mất chất dinh dưỡng sẽ trở nên cứng cáp xanh tốt. Thế là vị "người lạ" thứ hai này rất dễ dàng lấy được lòng tin của những người nông dân thủ cựu. Đặc biệt là vì giá của nó rẻ hơn khô đậu quá nửa.

Năm thứ hai, thị trường của khô đậu thu hẹp lại một nửa, mà giá phân bón hóa học lại còn rẻ hơn năm trước; vì trên thị trường có hai nhãn hiệu phân bón hóa học hạ giá cạnh tranh nhau. Người dân quê ngửa mặt lên trời thở phào nhẹ nhõm: "Rốt cuộc ông trời cũng có mắt, thương xót dân quê!"

Lại qua một năm nữa, không thương nhân nào dám buôn bán khô đậu nữa, nhưng phân bón hóa học lại tràn vào như nước lũ, cửa hàng nhỏ nào cũng bán kèm phân bón hóa học. Ngay cả Tam Ma Tử bán đồ ngọt cũng dùng thúng đựng thứ bột báu vật như muối đó bày trước cửa tiệm, bảo rằng mua lẻ một hai trăm văn cũng bán. Trên một con phố, có lẽ có mấy tiệm không bán thuốc lá, nhưng không tiệm nào là không bán phân bón hóa học. Điều này cũng chẳng trách được: Thứ nhất, "đại lý" phân bón hóa học không cần vốn lớn (điều này khác với khô đậu); thứ hai, nhãn hiệu phân bón hóa học ngày càng nhiều, mọi người hạ giá bán tháo, tiểu thương có lợi mà thu. Kết quả là, phân bón hóa học đã đánh bại khô đậu.

Thế nhưng, gia đình phân bón hóa học này tuy cùng họ cùng tên, nhưng tính khí lại khác nhau. Những lô hàng đầu tiên đến thì hợp với thổ nhưỡng, nên nó lập được công. Giờ đây mọi người ùn ùn kéo đến, người dân quê cứ tưởng rằng hễ là người cạo đầu thì chắc chắn sẽ tụng kinh, còn tiểu thương thì chỉ cần bán được hàng, tất cả làm ẩu một trận, kết quả là lúa phải chịu tai ương.

Phải làm sao đây? Phân bón hóa học rốt cuộc là không ổn! Mua lại khô đậu đi, thương nhân bán khô đậu chỉ còn lại một nhà, hét giá trên trời, người dân quê hỏi cũng không dám hỏi. Thế là đành dùng cách cũ, chuyên dựa vào phân người. Năm thứ hai, tiểu thương cũng không dám bán kèm phân bón hóa học nữa, giá khô đậu vẫn đắt đến đáng sợ, chỉ là loại phân bón hóa học đầu tiên đến vẫn còn người "đại lý", và còn rêu rao "loại bột này là hàng chính gốc, độ phì đầy đủ"; hơn nữa giá cả rốt cuộc vẫn rẻ hơn khô đậu (mặc dù bột đã tăng giá), người dân quê đành đánh liều dùng tiếp. Thế là, "người lạ" thứ hai đã thực sự bén rễ ở nông thôn. Rễ này càng ngày càng lớn, đâm sâu vào nông thôn, giá phân bón hóa học cũng ngày càng cao. Tiền bạc của nông thôn lại từ vết rách này chảy vào đô thị, chảy ra nước ngoài.

Hiện nay ai cũng nói muốn thúc đẩy lực lượng sản xuất ở nông thôn. Lời này nếu thực sự có khả năng, thì hai anh em "người lạ" mà chúng tôi giới thiệu ở đây sẽ là nhân vật chính. Và trên thực tế, hai người họ đã bước lên sân khấu nông thôn, bá chiếm ở đó rồi. Họ có lẽ vốn dĩ sinh ra không hề tệ, và những người tin vào khoa học như chúng ta tin họ là bạn tốt; nhưng hiện tại hiệu quả thế nào, độc giả có lẽ đọc xong bài viết này vẫn chưa rõ lắm, vậy thì xin hãy về nông thôn mà ở nửa năm tám tháng đi!