Khi chúng tôi cùng ngài Karstukov, đại diện Bộ Ngoại giao Liên Xô, đi dạo trên các con phố ở thành phố Hải Sâm Uy, ngài Kar mỉm cười nói với tôi: "Đây là nơi đầu tiên ông đến tham quan đấy!"
"Không!" Tôi trả lời. "Nơi đầu tiên tôi tham quan là con tàu Smolny!" Dĩ nhiên, Smolny có thể được coi là một phần lãnh thổ của Liên Xô - bất kể là trên thực tế hay về mặt lý thuyết.
Hải Sâm Uy có danh tiếng rất lớn, chính vì vị trí chiến lược của nó ở biên cương cực đông của Liên Xô. Vào buổi sáng ngày mùng mười, khi tàu "Smolny" tiến gần cảng, tôi đã từng hình dung trong đầu rằng cảng chắc hẳn phải đỗ đầy những chiến hạm khổng lồ, còn trên bầu trời có lẽ sẽ có máy bay lượn vòng. Thế nhưng sau khi vào cảng, nằm ngoài dự đoán của tôi, trong cảng lại yên bình đến thế, chỉ thấy một vùng nước biển trong xanh và ánh nắng vàng rực rỡ.
Hải Sâm Uy núi bao quanh, nước ôm trọn, địa thế quả thực không tầm thường, phong cảnh lại vô cùng tươi đẹp. Nơi "Smolny" neo đậu, đối diện có thể nhìn thấy một ngọn núi, trên núi sừng sững những dãy nhà; khi đêm xuống, ánh đèn lấp lánh, có chút giống Hồng Kông. Thế nhưng Hồng Kông suy cho cùng vẫn là một hòn đảo, khí phách của Hải Sâm Uy vĩ đại hơn Hồng Kông nhiều.
Dân số Hải Sâm Uy ước chừng hơn ba trăm ngàn người, con đường chính là phố Lênin. Địa thế của con phố lớn này có thể nói là nằm ở trung tâm, vì từ trên phố nhìn xuống có thể thấy từng con đường nhánh dốc thoai thoải và những dãy nhà cao tầng tầng lớp lớp. Nhưng xin bạn đừng tưởng tượng con phố này tấp nập xe ngựa, người đi bộ chen chúc thế nào. Hai bên phố này có đủ các tòa nhà cao tầng, rạp hát, rạp chiếu phim, khách sạn lớn, cửa hàng bách hóa, tòa thị chính vân vân, tuy nhiên không hề có sự ồn ào náo nhiệt của đô thị. Phương tiện giao thông trong thành phố có tàu điện và xe buýt, nhưng rất ít khi thấy xe hơi cá nhân.
Trang phục của người dân thành phố ít có kiểu quá sang trọng, nhưng cũng hiếm thấy người ăn mặc rách rưới. Những người bán hàng rong hay thậm chí là trẻ đánh giày - những thứ trang trí không thể thiếu ở các đô thị Trung Quốc - thì ở Hải Sâm Uy hoàn toàn không thấy bóng dáng. Chúng tôi chưa từng thấy cảnh người dân xếp hàng mua lương thực hay nhu yếu phẩm, chỉ thấy ở các trạm tàu điện có khoảng mười hai mươi người đứng xếp hàng ngay ngắn đợi tàu.
Vào mùa đông, thời gian ban ngày ở Hải Sâm Uy rất ngắn. Tám giờ sáng trời vẫn chưa sáng hẳn, năm giờ chiều đã là hoàng hôn buông xuống. Vì vậy, các hoạt động thường ngày của người dân đều diễn ra vào ban đêm. Khách sạn "Zolotoy Rog" nơi chúng tôi ở có kèm theo một nhà hàng, cửa nhà hàng treo một tấm bảng, viết rõ ràng: Ăn sáng, 11 giờ sáng đến 2 giờ chiều; Ăn trưa, 2 giờ chiều đến 6 giờ chiều; Ăn tối, 8 giờ tối đến 1 giờ sáng.
Trong thành phố có bốn rạp hát, năm rạp chiếu phim, ngày chúng tôi đến, một rạp chiếu phim đang trình chiếu bộ phim nổi tiếng "Đại đế Peter". Theo kế hoạch năm năm mới, Hải Sâm Uy sẽ có thêm hai trường đại học, là Trường Hải quân và Trường Chuyên nghiệp Ngư nghiệp.
Tôi chỉ tay vào những ngôi nhà trên núi nói với ngài Karstukov: "Chỗ này có chút giống Hồng Kông." Ông ấy bèn kể cho tôi nghe một câu chuyện: Tại sao trên những ngọn núi này vốn không có cây cối mà lại có nhà cửa. Hóa ra Hải Sâm Uy không hề thiếu đất bằng phẳng, không cần thiết phải xây nhà trên núi. Những ngọn núi bao quanh Hải Sâm Uy trước đây đều có rừng cây, thế nhưng sau Cách mạng Tháng Mười, khi các đế quốc thực hiện can thiệp vũ trang vào Liên Xô và Hải Sâm Uy bị quân Nhật chiếm đóng, tỉnh Primorsky xuất hiện một thủ lĩnh đội du kích trẻ tuổi tên là Sergei Lazo. Quân Nhật cố thủ trong Hải Sâm Uy, sợ Lazo đến tập kích, bèn chặt sạch cây cối trên những ngọn núi xung quanh. Sau khi quân Nhật bị đánh đuổi, người Liên Xô cảm thấy những đỉnh núi trọc lốc không được mỹ quan cho lắm, thế là bèn xây dựng nhà cửa lên đó. Sự nghiệp anh hùng của Lazo rất nổi tiếng ở vùng Viễn Đông, năm 1922 ông bị quân Nhật bắt được, bị ném vào lò hơi của đầu máy xe lửa thiêu sống; nhưng ngày tàn của quân Nhật ở Hải Sâm Uy cũng nhanh chóng ập đến. Đó là chuyện cũ. Khi cuộc chiến tranh thế giới lần này diễn ra, quân phiệt Nhật tất nhiên từng có vọng tưởng ôn lại giấc mộng cũ, nhưng thực tế thì quân phiệt Nhật đến cuối cùng vẫn không dám đụng đến một ngọn cỏ cành cây nào ở Hải Sâm Uy, mà đội quân Quan Đông lừng lẫy thanh thế kia lại hoàn toàn sụp đổ chỉ trong vòng mười ngày.
Sáng ngày 13 tháng 12, dưới ánh đèn lúc rảnh rỗi, tại Hải Sâm Uy.
Khách sạn Zolotoy Rog, phòng số 30.
