Hai ngày trước thời tiết lạnh giá lạ thường, dường như trời sắp đổi thay. Quả nhiên đêm qua gió lớn đã nổi lên, tấm giấy dán trên cửa sổ bị chuột đục một lỗ, kêu lên từng tiếng huýt sáo vi vu, — giống cái gì nhỉ? Tôi không sao tả nổi. Gió từ lỗ rách thổi vào, đặc biệt sắc lạnh, ngồi ở đó thấy lạnh lẽo vô cùng. Đang muốn lấy một tờ báo để bịt lại, chợt nhìn thấy bài "báo cáo" của Ehrenburg — "Trước và sau khi Paris thất thủ", liền nhớ tới tin trên báo ban ngày nói rằng, người dân Paris đang phải chịu cảnh rét mướt đói khát, tình hình vô cùng nghiêm trọng.
Điều này khiến tôi đột nhiên nhớ ra, bây giờ đang là "tam cửu", không biết ở phương Bắc lạnh lẽo thế nào rồi, những chiến sĩ vẫn đang mặc độc một lớp áo đơn có lẽ đang phải chiến đấu với quân thù trong gió tuyết, ngay cả Giang Nam đi nữa, chắc cũng đã có sương có băng, thậm chí có tuyết rồi. Trên mảnh đất rộng lớn này, những người dân đói rét, những chiến sĩ không áo bông phải ăn đậu đen, sự anh dũng và bi tráng đó, rốt cuộc chúng ta biết được bao nhiêu phần? Dân tộc Trung Hoa đang gầm thét, thế nhưng Trung Quốc dường như vẫn là một "Trung Quốc không tiếng nói" — nếu nhìn từ một phương diện nào đó.
Thế nhưng ở đây, Trùng Khánh lại "ấm áp", không thấy cỏ khô, lá chuối vẫn xanh như thế, mà xanh đến thê lương!
Hơn nữa lại đang trong mùa sương mù, làn sương được người ta "chúc phúc" kia sẽ che mờ tất cả, cái đẹp, cái xấu, cái hoang dâm vô sỉ, cũng như những công việc nghiêm túc... Trong mùa sương, Trùng Khánh náo nhiệt hẳn lên, vì mối đe dọa oanh tạc đã giảm bớt, là một vạn hoa ống đầy sống động: gian thương, kẻ trộm, đại đạo, hán gian, những nụ cười nham hiểm, những ánh mắt ác độc, nỗi bi phẫn, sự vô sỉ, những kỳ oan, tất cả, và còn có cả sự im lặng.
Vở kịch năm màn vốn có tên là "Cây Roi", được công diễn ở Trùng Khánh trong mùa sương dưới cái tên "Trùng Khánh trong sương"; nhớ lại cái tên đã sửa này dường như ban đầu định ghép thành một vế đối với "Đêm Thượng Hải", luôn cảm thấy mang chút mùi vị kinh doanh, thế nhưng giờ nhìn lại, ba chữ "Trùng Khánh trong sương" này thật sự không tệ chút nào. Đặc biệt là trong năm nay! Chuyện đáng ca đáng khóc nhiều quá. Nhưng nếu lúc đầu tác giả cũng có suy nghĩ như tôi bây giờ, có lẽ đề tài của vở năm màn kịch này sẽ thay đổi hoàn toàn chăng? Tôi thấy nội dung của "Cây Roi" không thể bao quát nổi Trùng Khánh trong sương.
Vị thi nhân trong kịch, lúc đầu gợi lại ký ức của tôi, — anh ta giống một người bạn: không phải vì thân thế quá giống, mà vì diện mạo có vài phần, thần thái nói chuyện có vài phần. Rốt cuộc giống ai nhỉ? Không nói ra được. Nhưng hôm nay, sau khi bàn luận xôn xao về một sự việc, tôi chợt nhớ ra, chà, có chút giống anh ấy, nghĩ kỹ lại thì, dường như lại không giống lắm. Tuy nhiên, thanh âm và nụ cười của người bạn này lại vấn vít lấy ký ức của tôi. Tôi không biết giờ anh ấy ở đâu? Có bình an không? Một tháng trước thì còn biết, nhưng hôm nay, quỷ mới biết được, bàn tay đen tội ác đôi khi và thường xuyên cướp đi những con người lương thiện của chúng ta. Tôi lại không biết mấy người bạn khác từng ở cùng anh ấy giờ đang ở đâu, có bình an không?
Thế là tôi lại nhớ đến Lỗ Tấn tiên sinh. Trong "Để tưởng niệm", Lỗ Tấn tiên sinh từng nói ý rằng: sự ứ đọng của máu, máu của thanh niên, làm ông nghẹt thở, trong lúc không còn cách nào khác, ông đào một lỗ nhỏ từ sự ứ đọng của máu đó để thở một hơi. Mấy năm nay, máu thanh niên chảy ra quá nhiều, do quân thù gây ra, do tự mình đổ ra; chúng ta hưng phấn vì dòng máu vinh quang, nhưng cũng nghẹt thở vì những dòng máu không vinh quang, không có giá trị. Hơn nữa cái lỗ nhỏ để thở được một hơi cũng gần như không đào ra nổi.
Hồi ức đôi khi thật tàn nhẫn, hay quên đôi khi lại là một món pháp bảo. Một nhà sử học từng phê bình vương triều Bourbon cuối cùng rằng: họ chẳng quên điều gì, nhưng cũng chẳng học được gì. Để học được, hồi ức đôi khi là cần thiết, hay quên đôi khi là không nên. Kẻ không có tiền đồ sẽ không bao giờ học được bài học, nhưng lịch sử lại vô tình. Cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Trung Hoa, không thể tránh khỏi sẽ là lâu dài, mâu thuẫn và tàn khốc, nhưng lịch sử vẫn tiến về phía trước theo quy luật của nó. Thắng lợi cuối cùng nhất định sẽ tới, và đó là của chúng ta. Hãy để lý trí tiến lên, hãy để lợi ích dân tộc cao hơn tất cả, hãy để linh hồn những người đã khuất được an nghỉ. Sân khấu đang chuyển tối, vở kịch của Viên Mộ Dung sắp kết thúc, Gia Đệ nhất định phải lên sân khấu, và tung tích bỏ nhà ra đi của Lâm Quyển Hảo, cuối cùng cũng sẽ có manh mối.
Nghe nói sáu mươi đến chín mươi ngày tới sẽ là thời kỳ nghiêm trọng nhất (lời của Bộ trưởng Lục quân Mỹ Stimson); cuộc tấn công mùa xuân của Hitler! Sự tiến quân về phía Nam của quân thù, đều sẽ bùng nổ trong thời kỳ này chăng? Hơn nữa mùa sương mù đó chẳng phải cũng sắp kết thúc sao? Nhưng quân thù tiến về phía Nam, đồng thời cũng sẽ không nới lỏng cuộc tấn công vào chúng ta! Những kẻ mộng tưởng hỡi, đừng có tính toán viển vông! Những kẻ bị làn khói mù của quân thù làm mờ tâm trí cũng nên tỉnh táo lại đi, mọi chuyện sẽ không đơn giản như thế đâu.
Đêm đã rất khuya rồi nhỉ? Bạn xem, con chuột kia thật ngông cuồng, lại dám công khai bước đi thong thả ngay trước mặt bạn. Tôi mở cửa sổ cho chút không khí trong lành, mù mịt ùa vào, sương mù lại càng dày đặc hơn chăng? Đã không còn phân biệt được trắng đen. Nhưng chưa chắc đã là chuyện xấu. Sau làn sương mù dày đặc, trời quang mây tạnh cũng sẽ theo sau. Chúc phúc cho những người bạn đáng kính, máu sẽ không bao giờ là vô giá! Cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, không đạt mục đích không dừng lại, còn có hàng ngàn hàng vạn chiến sĩ vẫn chưa hy sinh!
Đêm 16 tháng 2 năm 1941.
