Đây là một buổi chiều oi bức, đây là buổi chiều oi bức báo hiệu một trận cuồng phong bão táp! Tôi nhìn thấy những phu nhân mặc trang phục mùa hè diêm dúa, những quý ông lắc lư cái khuôn mặt đỏ lựng đầy mãn nguyện; tôi nhìn thấy "Thiên đường của các phu nhân" vẫn mở toang cửa đón chào những Thượng đế của mình; tôi chỉ nhìn thấy ở góc phố có lác đác vài người mặc áo ngắn đang thì thầm bàn tán ở đó.

Mọi thứ đều rất tự nhiên, rất mãn nguyện, rất bình tĩnh, —— ngoại trừ mấy người mặc áo ngắn đang thì thầm bàn tán đằng kia.

Ai dám tin rằng nửa giờ trước, ngay cạnh "Thiên đường của các phu nhân" vút tận mây xanh này từng diễn ra một vở kịch sống bi tráng và nhiệt liệt chưa từng có? Có muôn vàn lá cờ "tranh đấu tự do" phấp phới, có muôn vàn tiếng hô "đả đảo đế quốc" chấn động, có biết bao thanh niên dũng nhuộm đỏ mảnh đất xám ngắt này bằng máu nóng của họ! Ai còn nhớ ở nơi đây từng xả súng vào đám đông tụ tập dày đặc! Ai còn nhớ những con người văn minh tiên tiến từng tháo mặt nạ để lộ ra bản chất độc ác xấu xa của họ! Quên rồi, quên hết rồi; những người dân thị thành, những quý ông, những thương gia thể diện đáng yêu, ngoan ngoãn và đông đúc đã sớm quên hết mọi thứ rồi!

Bên lề đường đằng kia, cạnh bậc cửa của cửa hàng nào không rõ, nằm nghiêng ngả mấy mảnh thủy tinh vỡ dính vết đạn. Tôi nhìn thấy một người phụ nữ eo thon váy dài tóc vàng giẫm lên đám thủy tinh vỡ đó, thướt tha bước qua, khóe miệng còn phảng phất một nụ cười nhạt. Tôi lại nhìn thấy một thiếu niên mang đóa hoa lụa hồng phớt trên thái dương dựa vào cánh tay của quý ông bụng phệ cũng giẫm lên những mảnh thủy tinh vỡ đó bước qua, hai người trao nhau một nụ cười ngầm hiểu.

Hừ! Những mảnh thủy tinh vỡ đáng thương ơi! Những vật hy sinh đáng kính của đạn lạc ơi! Tôi kính lễ các ngươi! Ngươi có phải là vật hy sinh duy nhất ngoài những chiến sĩ vì tự do ngã xuống ngày hôm nay không? Các chiến sĩ tranh đấu tự do ơi! Những người vì họ mà hy sinh, phảng phất cũng chỉ nhận được một nụ cười phớt lờ của họ giống như những mảnh thủy tinh vỡ này thôi sao? Nụ cười! Nụ cười ác ý! Nụ cười hèn nhát! Nụ cười vĩnh viễn không thể nào quên! Tôi cảm thấy mình đang đứng trong sa mạc hoang vắng, chỉ có nụ cười phóng đại này cứ chập chờn trước mắt tôi; tôi ngơ ngác nhặt một mảnh thủy tinh vỡ lên, tôi hôn nó, bật ra một câu rằng: "Đã thế tất cả các bệnh viện đều từ chối cho tôi đến kính lễ các chiến sĩ bị thương và đã khuất, tôi đành kính lễ ngươi —— kẻ có chung số phận với người chết kẻ bị thương vậy!" Tôi ôm lấy mảnh vỡ ấy cuồng nhiệt hôn.

Bỗng có một âm thanh vô cùng dễ nghe vang lên bên tai tôi: "Họ phát điên thật rồi! Họ muốn lấy đầu óc đâm thủng cửa sắt địa ngục chắc?" Tôi đột ngột quay người lại, tôi nhìn thấy một vị tiên sinh để râu vênh (có lẽ là tiến sĩ nào đó) đang liếc mắt nhìn tôi. Trông anh ta thật quen mặt; tôi cố gắng nhớ lại tên tuổi khác của anh ta. Anh ta lại xồng xộc chĩa vào mặt tôi mà nói: "Tôi không nói cửa địa ngục không nên mở, tôi chỉ cảm thấy không đáng phải đâm thủng đầu để mở —— vả lại cho dù có liều cái đầu chưa chắc đã mở được. Chẳng lẽ chúng ta không còn phương pháp hòa bình nào khác sao? Vả lại việc này chẳng phải rất có nghi vấn cực đoan hóa hay sao? Chúng ta là dân tộc yêu hòa bình, rốt cuộc vẫn nên dùng thủ đoạn văn minh chứ. Tốt nhất thực ra là cầu nguyện ông trời, chuyển hóa lòng người trong cõi minh minh. Bằng không nữa, chúng ta vốn có tinh thần văn minh phương Đông, sự nhục nhã thể xác cỏn con này hà tất phải so đo —— ha, anh không nhớ ra tôi là ai sao?"

Thực sự xin lỗi, tôi nghe xong đoạn này, lại càng không thể nghĩ ra đó là ai nữa, tôi đành cúi đầu chào anh ta, rồi rời khỏi anh ta.

Thế nhưng những lời nói ấy của anh ta vẫn cứ o o quái dị vang vọng bên tai tôi; tôi lại lờ mờ cảm thấy thân thể anh ta phình to ra, rất kiên cường đứng trước mặt tôi, cản trở lối đi của tôi; lại nhìn thấy anh ta biến hóa thành hàng nghìn hàng vạn, luồn lách lung tung trong đám đông; cuối cùng tôi nhìn thấy trên đường phố người qua lại tấp nập, toàn là hóa thân của anh ta cả, mà con quái thú ăn thịt nhe nanh múa vuốt lại ngạo nghễ ngồi trên đầu họ cười nham hiểm! Đột nhiên ảo ảnh tiêu tan hết, hiện ra một cảnh tượng chân thật: Trên vỉa hè xi măng đông nghìn nghịt những "người Hoa" đằng kia, một kỵ sĩ nhảy chồm lên, chở theo một kẻ vũ trang tóc vàng mắt xanh, tay cầm gậy gỗ không phân biệt phải trái vụt loạn xạ. Tiếng vọng của cây gậy đập vào da thịt khiến tôi nghe có vẻ như là: "Chẳng lẽ chúng ta không còn phương pháp hòa bình nào khác sao?…… Chúng ta vốn có tinh thần văn minh phương Đông, sự nhục nhã thể xác cỏn con này hà tất phải so đo!" Phương pháp hòa bình ư? Đây chưa hẳn không phải là một danh từ hay. Tiếc là đối với những người vô điều kiện bị đánh bị giết thì không xứng! Ý nghĩa gì đối với phương pháp hòa bình trong miệng những kẻ bị đánh bị giết chứ? Người ta đã không đến hòa bình với bạn, bạn có cách gì nào? Phương pháp hòa bình là lời đẹp đẽ khi bàn chuyện giao thiệp của những thế lực ngang bằng, phát ra từ miệng kẻ bị đánh bị giết thì thật là hèn nhát vô sỉ biết bao! Người ta có đời nào coi bạn là con người bình đẳng đâu. Các vị hay mở miệng bàn chuyện hòa bình ơi, mặt các bạn vàng, tóc các bạn đen, sống mũi các bạn tẹt, trong mắt người ta các bạn rốt cuộc vẫn là một dân tộc hạ đẳng, chỉ có người ta vui lòng ban cho bạn sự hòa bình, chứ không có phần bạn mở miệng đòi hỏi đâu! "Ăn miếng trả miếng, máu trả bằng máu!" Những người con của Muhammad vốn tôn sùng giáo lý này bây giờ cuối cùng đã ngẩng cao đầu lên rồi! Lúc này mới có tư cách mở miệng bàn chuyện hòa bình với người ta chứ! Giống như chúng ta hiện nay ấy, cũng chỉ có một cách duy nhất: "Ăn miếng trả miếng, máu trả bằng máu!" Không cam chịu bớt, cũng chẳng cần nhiều!

"Ăn miếng trả miếng, máu trả bằng máu!" Hai câu này không ngừng cuộn trào trong tâm trí tôi; tôi phẫn nộ luồn lách xô đẩy trong đám đông, tôi muốn tìm vài người để thảo luận về tín ngưỡng mới của mình. Đột nhiên trời lác đác đổ mưa, bóng chiều đã bao trùm lấy đô thị này, người đi đường trên phố cũng dần thưa thớt. Tôi rẽ vào một con hẻm nhỏ, mưa rơi càng lúc càng dày hạt. Đèn đường trong mưa tỏa ra ánh sáng lạnh lẽo tĩnh lặng. Đây vẫn là một buổi chiều tối oi bức, điều này khiến tâm trạng đầy ức chế phẫn nộ của tôi càng thêm phiền muộn. Gió cuộn theo làn mưa nhỏ thổi vào mặt tôi, hơi cảm thấy mát mẻ đôi chút; nhưng thứ âm thanh đặc biệt theo gió thổi đến lại bỗng chốc khiến máu nóng trong mạch máu vùng thái dương của tôi nhảy múa loạn xạ; đó là từng trận tiếng hát ca thổi kèn, tiếng bài mây tre, tiếng cười nói huyên náo! Họ cách địa điểm đổ máu chưa đầy trăm bước, cách thời gian đổ máu chưa đầy một tiếng, vậy mà lại ca hát vui chơi cơ chứ! Trái tim tôi run lên, tôi bắt đầu nguyền rủa đô thị này, đô thị dơ bẩn vô sỉ này, đô thị có hổ sói ở trên mà lợn hươu ở dưới này! Tôi khẩn cầu máu nóng đến gột rửa tất cả sự hung hăng bạo ngược này, đồng thời cũng gột rửa sự đê tiện vô sỉ này nữa!

Hạt mưa càng to càng dày hơn, sức gió hình như cũng mạnh lên đôi chút: Đây có lẽ chính là đội quân tiên phong của cơn cuồng phong bão táp tất yếu xuất hiện sau cái oi bức chăng?

Đêm 30 tháng 5 năm 1925 tại Thượng Hải.