"Gào thét" và "Bàng hoàng" là những tác phẩm được sản sinh dưới hai quan niệm khác nhau. Có người bàn luận dựa trên câu chữ trong tác phẩm, cho rằng "Bàng hoàng" hiển lộ "tư tưởng bi quan" đậm nét hơn của tác giả, hoặc có người khác lại dựa vào câu trích trong "Ly Tao" ở phần mở đầu của "Bàng hoàng", cho rằng điều này biểu thị điểm khởi đầu cho sự "chuyển biến" trong tư tưởng tác giả, do đó mới có câu "Ngô tương thượng hạ nhi cầu tác" (Ta sẽ ngược xuôi mà tìm kiếm). Theo tôi, cả hai kiến giải này đều có vấn đề. Tôi cho rằng thế giới quan của tác giả hiển hiện trong "Gào thét" và "Bàng hoàng" không hề đồng nhất, tuy nhiên góc độ mà tác giả chọn khi quan sát thực tại thì rõ ràng có sự khác biệt. "Gào thét" là tác phẩm mà một mặt tác giả cảm thấy chủ trương của "Tân Văn hóa Vận động" thời đó chưa được "triệt để", nhưng mặt khác lại xác định rằng trong điểm phản phong kiến thì cần phải ủng hộ — chính trên lập trường như vậy mà ông đã phát ra tiếng "gào thét" của mình. Cho nên, "Gào thét" chủ yếu biểu hiện những người lâu nay chịu sự áp bức và đầu độc của thế lực phong kiến đang sống đau khổ mà lại tê liệt ra sao; họ có sự phẫn nộ cấp bách, nhưng lại ngu muội thế nào, họ không hiểu nguồn gốc của nỗi đau cuộc sống, họ có kiến giải, cố chấp, tuy nhiên họ biết khóc biết cười, dám khóc dám cười, hơn nữa còn dám nguyền rủa; như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt cuộc sống đau khổ mà tê liệt của họ, chính là sự cố chấp của họ đối với cuộc sống, sức sống của họ thật vượng thịnh và kiên cường! Họ là "con cái của đất", đi ra từ bùn đất, bị trói buộc vào bùn đất, cả đời không thể rời xa bùn đất. Ở những con người như vậy, tác giả nhìn thấy sức mạnh cách mạng, nhưng vẫn chưa nhìn thấy nhân vật cách mạng; luồng sức mạnh cách mạng này cần phải được đánh thức, nhưng sau khi đánh thức rồi, cần phải trao cho họ "vũ khí" để đấu tranh. Tác giả đã không nhìn thấy thứ vũ khí đó ở những "người làm Tân Văn hóa Vận động" thời bấy giờ, nên ông từng nói, sau khi đánh thức rồi mà vẫn bị giam trong căn phòng tối thì nỗi đau khổ còn tăng gấp bội. Tuy nhiên, cuối cùng tác giả vẫn phát ra tiếng "gào thét" hùng tráng.

Còn "Bàng hoàng" thì lại nằm ở chỗ tác giả tận mắt chứng kiến sự "phân hóa" của các "chủ tướng" trong "Tân Văn hóa Vận động", một mặt bộc lộ tính thỏa hiệp, mặt khác lại đang "chuyển biến", sức mạnh xã hội cần có người lãnh đạo! Nhưng những trí thức trẻ tuổi từng được "Tân Văn hóa Vận động" đánh thức thì sao? — Dưới sự truy vấn như vậy, "Bàng hoàng" đã ra đời. Về phương diện này, tác phẩm chủ yếu biểu hiện những con người đã thức tỉnh từ trong bóng tối, đầy rẫy sự bất bình, oán hận, nhưng đầu óc lại trống rỗng, suốt ngày chỉ lấy sự bất bình và than vãn để nuôi dưỡng linh hồn mình, nhưng đồng thời trên vai lại gánh vác gánh nặng của thời đại cũ, những định kiến, ngu muội, cố chấp, tư tưởng hư vô, chủ nghĩa phiêu lưu, thiển cận, hèn nhát, — những con người như thế. Những con người như vậy có phải cũng là sức mạnh cách mạng? Tất nhiên là có! Hơn nữa họ sẽ là những người làm công tác và tổ chức cách mạng. Trong "Bàng hoàng" có không ít nhân vật nhiệt tình hướng về ánh sáng, nhưng những nhân vật này cũng có không ít khiếm khuyết; một "Quyên Sinh" mơ tưởng về núi sâu đầm lớn, rừng rậm đầy gai góc, còn có một nhân vật chính của "Kẻ cô độc" mang trong mình khiếm khuyết nặng nề của thời đại cũ, và chuyển từ nhiệt tình tột độ sang lạnh lùng tột độ cũng vậy. Nhưng vị nhân vật chính này khi đang phẫn uất và tự tiêu khiển bằng sự lạnh lùng, anh ta vẫn còn có "nhiệt" — tức là sự yêu thương đối với những đứa trẻ ngây thơ. Con người hiện đại không thể không có khiếm khuyết, bởi vì con người hiện đại là hậu duệ của người đời trước, hơn nữa lại là hậu duệ của những người bị áp bức lâu dài, lại bị bao vây bởi chế độ xã hội bất hợp lý, bị bao vây bởi đủ loại định kiến và sự ngu muội. Nhưng tác giả không hề cho rằng loại khiếm khuyết này là "định mệnh", là chuyện thiên trường địa cửu ngày nào cũng như thế; chính vì ông không tin là sẽ mãi mãi như vậy, nên ông muốn không chút khoan nhượng bóc trần căn nguyên và lý do của những khiếm khuyết này; cũng chính vì ông không tin, nên ông mượn "Vô Hữu" để viết về niềm khát khao của mình, và câu thơ trong "Ly Tao" — "Lộ mạn mạn kỳ tu viễn hề, ngô tương thượng hạ nhi cầu tác" (Đường dài dằng dặc lắm thay, ta sẽ ngược xuôi mà tìm kiếm), chính là sự ám chỉ về niềm khát khao của ông.

Nếu chúng ta cảm thấy lời giải thích trên đây còn có chút đạo lý, thì "Bàng hoàng" nên được xem là sự phát triển của "Gào thét", là sự tìm tòi tích cực hơn; nói đây là lúc "tư tưởng bi quan" của tác giả đã đến đỉnh điểm, do đó báo hiệu một sự "chuyển biến", — những luận đoán như vậy có vẻ là bề mặt và hời hợt.

Vậy thì, cái gọi là "sắc thái tư tưởng bi quan", trong "Bàng hoàng" và "Gào thét" hoàn toàn không có sao? Nếu cho rằng không có, thì những lời tác giả tự nói trong bài tựa "Gào thét", những chú thích của tác giả về "Thuốc" ở nơi khác, đều hoàn toàn là lời nói ngược hay sao? Câu trả lời là: Không phải vậy. Đó không phải là bày tỏ sự bi quan về việc nhân dân Trung Quốc cuối cùng có thể giành được giải phóng. Điều này có thể thấy rõ sau khi đọc kỹ các tác phẩm của Lỗ Tấn, nếu như chúng ta không cắt rời các tác phẩm của ông khỏi mọi thứ của thời đại đó.

Nhưng cũng đừng cho rằng nội dung tư tưởng của "Gào thét" và "Bàng hoàng" giống như được dùng dao cắt gọt chia làm hai mặt gọn gàng, tách biệt như nước sông không phạm nước giếng, giữa hai bên vẫn còn những chỗ đan xen phức tạp, thậm chí ngay trong một tác phẩm cũng có sự đan xen đó. Tuy nhiên, tôi cho rằng điệu chủ đạo không ngoài những điều đã nêu trên. Đặc điểm các kiệt tác của nghệ sĩ là nội dung tuyệt đối không đơn giản, nên việc phân loại nghiêm ngặt là không thể, hơn nữa còn là một việc làm ngu ngốc. Sự phát triển tư tưởng của một con người, tuyệt đối không phải giống như lật xem từng trang sách, trật tự rành mạch, trước sau tuyệt không lặp lại, mà tư duy hình tượng của nghệ sĩ thì càng như vậy. Cố chấp câu nệ để bàn luận thường dẫn đến nguy hiểm, ví như điển hình "A Q", rốt cuộc thuộc về giai cấp nào? Có người nói là nông dân, có người nói là lưu manh vô sản. Tuy nhiên tôi cho rằng không thể đơn giản như thế. Điển hình A Q mang theo ý thức "phá lạc hộ" (gia đình sa sút) đậm đặc, nói anh ta là điển hình nông dân thì tự nhiên không thỏa đáng, nhưng "phá lạc hộ" cũng không đồng nghĩa với cái gọi là lưu manh vô sản, một số tính cách của "phá lạc hộ" mà A Q cũng không có. A Q không hợm hĩnh, nhưng anh ta cũng chẳng phải hạng "nghĩa hiệp". A Q cũng thường phản kháng, tuy nhiên lại "mau quên", sự việc qua đi, ý thức phản kháng của anh ta lại tan biến. Cái gọi là bùa hộ mệnh "thắng lợi tinh thần" này, nhìn từ một phía, quả có thể coi là biểu trưng cho sự không chịu khuất phục về mặt tinh thần của người bị áp bức sau khi phản kháng thất bại, tuy nhiên cũng chẳng phải không là "triết lý nô lệ" làm tê liệt ý thức đấu tranh; trong "A Q Chính truyện", cái gọi là "thắng lợi tinh thần" này, đã được châm biếm như là "triết lý nô lệ", Lỗ Tấn ở những chỗ khác cũng từng nhiều lần phản đối cái gọi là "thắng lợi tinh thần" này, A Q sở dĩ trở thành điển hình bất hủ là vì nó không đơn giản, nó phức tạp đến như vậy.