Năm Cách mạng Tân Hợi, tôi đang theo học tại trường trung học phủ K. Hiệu trưởng là đảng viên cách mạng, trong số các giáo viên cũng có hơn một nửa là đảng viên cách mạng; nhưng điều này cho đến khi phủ K quang phục, họ đều trở thành "quan cách mạng", chúng tôi là học sinh mới biết được. Ngày thường lên lớp, họ không hề để lộ chút màu sắc cách mạng nào. Quan phủ thời đó có lẽ cũng không để ý tới họ. Bởi vì lúc bấy giờ, "lá cờ hiệu" của đảng cách mạng là không để tóc đuôi sam, mấy vị giáo viên của chúng tôi tuy hồi du học Nhật Bản đã sớm cắt tóc đuôi sam rồi, thế nhưng họ đều đeo tóc giả vào lớp. Có vài vị thậm chí để tóc dài cả thước, đến tóc giả cũng không cần dùng tới nữa.

Có một giáo viên thể dục người Đài Châu, trong giới giáo viên có biệt danh là "gã ngốc". Sau khi tin tức về "Vũ Hán khởi nghĩa" truyền đến, chính giáo viên thể dục này là người không nhịn được cười, biểu lộ một chút phấn khích. Ông ấy là giáo viên duy nhất không đeo tóc giả. Nhưng ngày thường ông ấy lại không giống như mấy vị giáo viên đeo tóc giả kia, nhiệt tình khuyên học sinh cắt tóc. Vào mùa xuân năm Tân Hợi đó, đã có mấy học sinh vì lỡ lời mà không thể rút lại được, nên cứ như hờn dỗi mà cắt tóc đi. Khi đó có hai vị giáo viên đeo tóc giả nhìn thấy trong phòng tự học, từng vỗ tay tỏ ý vui mừng. Nhưng sau đó, mấy bạn học cắt tóc đó, rốt cuộc lại đính bím tóc đã cắt xuống mũ quả dưa, rồi cứ thế thường xuyên đội chiếc mũ quả dưa ấy. Mối quan hệ giữa tóc đuôi sam và cách mạng, có lẽ chúng tôi ai cũng đều ngầm hiểu đôi chút. Nhưng bây giờ tôi không thể không nói rằng, mấy người bạn đeo tóc giả của tôi lúc đó chắc chắn càng cảm nhận rõ nhu cầu của cách mạng. Bởi vì để đầu trần chui vào chăn ngủ một đêm thì sung sướng biết bao, sáng hôm sau thức dậy lại buộc phải đội chiếc mũ quả dưa có đuôi sam đó, còn phải luôn đề phòng bạn học nghịch ngợm bất thình lình giật một cái, tình cảnh như thế, thử nghĩ xem, còn chịu đựng nổi không, còn có thể không mong cách mạng mau mau đến không?

Cho nên sau khi tin tức Vũ Hán khởi nghĩa đến, hơn một nửa người ở trường trung học phủ K đều quan tâm. Thời đó ở Thượng Hải có mấy loại báo rất chịu đăng tin tức cách mạng. Chúng tôi đều rất muốn đọc những tờ báo này. Không may là các trạm phát báo ở thành phố K đều không dám bán. Thế nhưng chỗ mấy vị giáo viên đeo tóc giả, thỉnh thoảng có một tờ báo cũ từ hôm trước, nghe nói là bạn bè mang từ Thượng Hải về, họ coi như bảo bối không chịu dễ dàng cho học sinh xem, trên báo có tin tức gì, họ cũng không chịu nói nhiều. Ngày thường họ vẫn thích đến phòng tự học tán gẫu, lúc này họ có vẻ như muốn tránh mặt mọi người.

Chỉ có giáo viên thể dục là ngoại lệ. Ông ấy lại thường xuyên đến phòng tự học tán gẫu. Nhưng tin tức ông ấy biết cũng không nhiều. Học sinh đều cảm thấy chưa thỏa mãn.

Bất thình lình một ngày nọ, một học sinh đi dạo ở nhà ga ngoài cửa Đông, lại mang về một tờ báo Thượng Hải vốn đã bị cấm. Điều này còn gây chấn động hơn cả việc Columbus phát hiện ra Tân Thế giới! Nhiều bạn học hiếu sự xúm lại vây quanh "Columbus" nọ tra hỏi nửa ngày, mới biết tờ báo Thượng Hải hiếm hoi kia là mua lại từ tay người phục vụ trên tàu. Thế là về sau mỗi ngày đều có mấy bạn học nhiệt tình tự nguyện đến nhà ga chờ tàu Thượng Hải tới, chui lên tàu tìm người phục vụ. Chẳng bao lâu lại biết người phục vụ trên tàu không phải là lén lút buôn bán báo cấm, mà chỉ là nhặt báo khách bỏ lại để kiếm chút "tiền tiêu vặt" mà thôi. Thế là "đội mua báo" trong trường chúng tôi liền trực tiếp mua từ hành khách trên tàu.

Thế là tin tức thông suốt, ngày nào cũng là thắng lợi. Thế nhưng vẫn lên lớp như thường. Giáo viên thể dục cũng đến nhà ga để "mua báo". Có một lần, tôi và hai ba bạn học gặp ông ấy ở nhà ga, chúng tôi cùng về trường; trên đường đi, ông ấy dùng "phổ thông thoại" pha chút giọng địa phương bất chợt nói với chúng tôi:

"Bây giờ, bím tóc của mấy cậu phải cắt bỏ đi rồi!"

Nói xong, ông ấy liền cười ha hả.

Qua đó không mấy ngày, nhà ga bắt đầu thắt chặt, chuyện "mua báo" kiểu đó cũng không làm được nữa. Nhưng chúng tôi dường như ai cũng như đã có máy vô tuyến điện vậy, biết rằng chắc chắn là "thắng lợi liên tiếp". Các tiệm gạo trong thành phố bắt đầu tăng giá. Nhân viên hành chính trong trường nói gạo dự trữ trong thành phố chỉ đủ dùng một tháng, mà gạo dự trữ của trường chỉ đủ dùng một tuần, có tiền cũng không biết đi đâu mua.

Tiếp đó, nhà trường tuyên bố nghỉ tạm thời. Mọi người về nhà.

Tôi về đến nhà, mới biết tin đồn ở quê nhà còn nhiều hơn ở thành phố K. Mà điều khiến lòng người hoang mang nhất là tiền giấy của ngân hàng Đại Thanh không còn được lưu thông nữa. Quan địa phương là người Kỳ Nhân, giờ đây không còn oai phong nữa, có người đồn rằng ngày đêm ông ta ôm một hòm tiền giấy Đại Thanh ngồi khóc trong thượng phòng của nha môn.

Tin tức Thượng Hải quang phục cũng thực sự truyền đến. Vị quan Kỳ Nhân đó liền trốn mất. Qua thêm một ngày nữa, một thiếu gia nhà giàu ở địa phương - nổi tiếng là "thằng ngốc" và là "người theo phái mới" - chạy vào trường tiểu học lấy một tấm ga trải giường bằng vải trắng treo ở cổng trường làm cờ, thế là trấn nhỏ này coi như quang phục!

Lúc này cũng có một số người dũng cảm cắt bỏ bím tóc.