Trên đường quốc lộ Tây Bắc, cách gọi đối với tài xế tốt nhất là bốn chữ này: đồng chí tài xế. Nếu gọi người ta là "lái xe" thì bạn chính là kẻ lỗ mãng không hiểu thế nào là "tranh thủ kỹ thuật viên". Tôi từng nhìn thấy những văn bản kiểu như "Quy chương quản lý tài xế" của Cục Đường bộ Tây Bắc, biết rằng công tác giáo dục đối với tài xế quả thực đã được chú ý khá kỹ lưỡng. Người mà tôi gặp cũng quả thật rất quy củ, biết tự yêu quý tự tôn trọng bản thân, lời ăn tiếng nói đều có phong thái của người đã qua giáo dục — mặc dù có người nói rằng, chiếc xe tôi ngồi là xe đặc biệt, cho nên tài xế đó cũng là tài xế được chọn lọc kỹ càng, nhưng dù thế nào đi nữa, có thể chọn ra được người tốt thì bao giờ cũng là điều khá thỏa mãn.

Tôi không biết đường bộ Tây Nam có thứ gọi là "quy chương quản lý tài xế" tương tự hay không. Nghĩ rằng chắc chắn là có. Bởi vì các tài xế của những công ty bán quan doanh đều có một người quản lý, mà người này còn là một "đảng viên", và nghe nói phần lớn các tài xế đều đã gia nhập Tam Thanh Đoàn. Những kẻ kiểu như người quản lý, mặc dù mỗi tối đều phải diễn ra một trận "tác chiến trận địa", và hắn cũng không phủ nhận mình có một vợ một thiếp, nhưng bài huấn thị mỗi sáng (đối với các tài xế) thì quả thực chưa bao giờ bỏ bê. Các tài xế không được phép nghiện rượu, chứa chấp gái mại dâm, nhưng lại không có quy định rõ ràng cấm lấy thêm thê thiếp, cho nên, nếu không có một hai cô vợ lẽ thì dường như là làm tổn hại đến thân phận tài xế vậy; trong câu chuyện của họ, họ thừa nhận tài xế ít nhất có hai cái nhà, đặt ở điểm đầu và điểm cuối của tuyến đường — ví dụ như, một cái ở Trùng Khánh, một cái ở Quý Dương.

Vì nhận tôi là đồng hương, có một tài xế đã kể cho tôi nghe một vài đặc điểm nghề nghiệp của họ. Lương tháng đều không cao, chỉ bốn năm mươi tệ thôi, nhưng "tiền thưởng" lại là một khoản đáng trông đợi; cái gọi là "tiền thưởng" chính là số tiền có được từ việc tiết kiệm xăng dầu trong một chuyến xe rồi bán ngược lại cho công ty, đây là khoản thu nhập hợp pháp một trăm phần trăm. Nếu trời thương, không mưa, thì từ Trùng Khánh đến Quý Dương một chuyến, khoảng chừng có thể tiết kiệm được mười ga-lông xăng, bán ngược lại cho công ty là được bốn trăm tệ. Nếu lén lút bán cho người khác thì đó là "không hợp pháp", sẽ phải chịu xử phạt, vì xăng dầu "chợ đen" mỗi ga-lông có giá từ sáu mươi tệ trở lên, mười tệ cũng không chừng. "Chúng tôi đều không muốn chiếm chút lợi nhỏ này, tiết kiệm được xăng, bao giờ cũng quy củ trả lại cho công ty." Người bạn tài xế của tôi nói một cách đầy khí phách, "Nhưng phía công ty vẫn sợ chúng tôi giở trò, nên khấu lưu trước bốn năm ga-lông, gọi là xăng dự trữ. Khoản xăng dự trữ này, đại khái là không thể đụng vào." Nhưng lại có lời đồn rằng chỉ dựa vào khoản "tiền thưởng" này thì vẫn không đủ sống, cho nên phải tùy thời "chở cá vàng". Đây là hành động "không hợp pháp" nhưng được mặc định, song vẫn phải tránh tai mắt của "trạm kiểm tra" để khỏi khó xử. Có một lần, mười mấy "con cá vàng" tranh nhau xin đi nhờ, người bạn tài xế của tôi chỉ cho phép năm người; "Nặng quá, nguy hiểm lắm!" anh ta nói, "Tôi không thể không lo đến sự an toàn của xe!" Như vậy, anh ta bày tỏ rằng mình không phải là kẻ chỉ biết tham tiền, mà là đang tạo điều kiện cho người khác trên nguyên tắc "không tổn hại đến ai". Phí đi xe của "cá vàng" vào khoảng hơn hai đồng cho năm cây số, rẻ hơn một chút so với bắt xe chính thức.

"Thế thì một tháng anh cũng có cả ngàn tệ thu nhập, một hai năm là anh thành người giàu có rồi!"

"Đâu có, đâu có, vừa đủ chi tiêu thôi." Anh ta phân bua như thể oan ức lắm. "Tôi có hai cái nhà — hai cô vợ, bốn năm đứa con, ăn uống ở hai nơi, anh xem, tằn tiện lắm cũng phải bốn năm trăm tệ. Hơn nữa, bọn làm nghề này chúng tôi, luôn phải ăn uống tốt một chút. Mỗi tháng tiêu vào chuyện ăn uống, cũng phải mất hai trăm tệ. Anh xem, riêng tiền hút thuốc, một ngày hai bao hiệu Lão Đao, chẳng phải đã hơn ba tệ rồi sao?"

Vị tài xế này coi như là người quy củ, không rượu chè không cờ bạc, chỉ có hai cô vợ, đặt ở hai nơi, thành lập hai cái nhà, hơn nữa ngày nào cũng hút hai bao thuốc Lão Đao — điều này đối với tài xế cũng là mức tiêu thụ tối thiểu rồi, nhưng vì anh ta là người quy củ, nên anh ta ngược lại còn an cư lạc nghiệp. Người khác thì không như vậy. Vị tài xế này, cặp kè với hai người phụ nữ, dường như mang đầy bụng ấm ức, dọc đường cứ trưng ra cái "bộ mặt đưa đám". Sự ấm ức của anh ta, khi được một trong hai người phụ nữ nói ra, đại ý là như thế này: công ty tính toán chi li lắm, trước kia chạy một chuyến xe, quy định toàn trình là sáu mươi ga-lông xăng, bây giờ đổi thành bốn mươi chín, cho nên lợi lộc khoản này cũng "nhìn thấy được", nhưng đặc biệt vô lý là một tháng mỗi tài xế nhiều nhất chỉ được chạy ba chuyến xe. "Trong công ty, xe không thêm, tài xế thì ngày nào cũng có người mới đến", bớt chạy một chuyến xe, vị tài xế kia liền mất ba bốn trăm thu nhập, "Đó chẳng phải cố tình khiến người làm tài xế không có cơm ăn hay sao." Vì thế, kết luận của anh ta là: "Đừng thấy nó là công ty lớn, càng là công ty lớn càng khó làm, lại chẳng bằng công ty nhỏ, ví dụ như công ty ô tô XX, tài xế bên đó mỗi tháng làm, ai mà chẳng kiếm được hai ba ngàn!"

Vị tài xế có "bộ mặt đưa đám" kia, thực ra nên vui vẻ mới phải, vì người trẻ tuổi hơn trong hai người phụ nữ mà anh ta cặp kè chính là người mới của anh ta. Ở đây có một bí mật nhỏ. Đêm trước ngày lái xe, hiến binh kiểm tra phòng phát hiện trong một khách sạn có một nam một nữ ở cùng một phòng, hiến binh sớm đã quen mặt người phụ nữ này, biết cô ta làm nghề gì, giờ cô ta và một người đàn ông ở đây, không hỏi cũng biết là chẳng có chuyện gì đứng đắn; tuy nhiên các hiến binh vẫn theo lệ thường mà hỏi, trước tiên hỏi người đàn ông:

"Anh làm nghề gì?"

"Tài xế." Người đàn ông trả lời, lập tức lấy thẻ chứng nhận ra cho họ xem.

"Cô ta là gì của anh?" Hiến binh chỉ vào người phụ nữ, cười một cách xảo quyệt.

Không ngờ người tài xế đó đáp lại một cách dứt khoát: "Vợ tôi!"

"Ồ, không phải chứ?" Một trong những cảnh sát có chút không biết làm thế nào, nhưng đột nhiên mặt trầm xuống, quay sang quát người phụ nữ: "Cô nói đi, rốt cuộc cô làm nghề gì? Cô có quan hệ gì với hắn?"

"Tôi và hắn là vợ chồng, tôi chẳng làm gì cả, tôi là vợ hắn." Người phụ nữ cũng không chịu thua kém.

Điều này chọc giận một cảnh sát khác, hắn tiến lên một bước, nói với người phụ nữ bằng giọng gay gắt: "Cô đừng có già mồm, tôi biết cô! Cô ngày nào cũng đi trên con phố này, cô lấy hắn khi nào? Hừ, làm sao mà tối nay lại đột nhiên chui đâu ra một ông chồng thế này!"

Người phụ nữ thấy không giấu được nữa, liền thừa nhận: "Tôi tự nguyện theo hắn, các người không quản được! Tôi là hôm nay mới lấy hắn đấy!"

"Ha ha! Thế cô đã có chồng chưa? Chồng cô đâu?"

"Tôi có chồng!" Người phụ nữ gầm lên. "Nhưng chẳng liên quan gì đến các người cả. Chồng tôi đi đánh trận rồi, hai năm nay không có tin tức gì, ai biết sống chết thế nào. Tôi không sống nổi, hắn cần tôi," người phụ nữ chỉ vào người tài xế, "Tôi tự nguyện theo hắn. Chẳng ai quản được chuyện của chúng tôi cả!"

"Thế thì không được!" Một trong những cảnh sát nói một cách lạnh lùng. Nhưng lại quay mặt sang đồng bọn như để xin sự đồng ý của hắn, "Dẫn cô ta về cục."

"Tôi không đi! Các người tìm chồng về đây cho tôi, tôi sẽ theo các người đi! Đi đi!" Vừa nói, cô ta liền ngồi phịch xuống giường, bày ra tư thế không thèm đếm xỉa gì nữa.

"Xem kìa, cô có dám không đi không." Cảnh sát cũng thực sự nổi giận. "Thật là vô lý hết chỗ nói!"

"Trả chồng lại cho tôi, tôi sẽ đi!" Giọng người phụ nữ bỗng khàn đi, nhưng lại quay lưng về phía người khác. "Không cho tôi theo hắn, ai nuôi tôi đây?……"

"Thôi bỏ đi, thôi bỏ đi," một cảnh sát khác đứng ra hòa giải,

Một tay kéo đồng bọn, rồi định rời đi.

Nhưng kẻ kia còn quay đầu lại hỏi tài xế: "Anh có hút thuốc phiện không?"

"Không hút." Tài xế trả lời, bĩu môi đầy chán ghét.

Thế là bọn kiểm tra phòng rời đi, màn này kết thúc.

Ngày hôm sau, xe rời trạm khoảng một cây số, người phụ nữ đó lên xe, cô ta mặc một chiếc sườn xám bằng tơ nhân tạo in hoa, tóc uốn, giày da cao gót, quần ngắn, lộ ra hai bắp đùi, vóc dáng cũng không tệ, khuôn mặt hơi dẹt, gò má hơi cao, đôi mắt lại có phần phong tình. Cô ta trèo lên xe cùng với người phụ nữ kia (nghe nói là họ hàng của tài xế), ngồi trên đống hành lý. Hôm đó trời âm u, gió thổi rất lạnh, người ta đều mặc áo khoác bông, thế mà người phụ nữ đó chỉ mặc một lớp áo mỏng. Tài xế ném áo khoác bông của mình cho cô ta, nhưng cô ta vẫn rét đến mức sắc mặt tái xanh. Xe chạy được một hai tiếng đồng hồ, đột nhiên dừng lại, tài xế thò đầu ra gọi: "Xuống, xuống!" Thế là người phụ nữ đó trèo xuống. Tài xế bắt cô ta chen vào chiếc ghế ngồi chật chội của mình (loại xe tải Ford kiểu mới này, ghế tài xế và ghế bên cạnh hoàn toàn tách biệt, căn bản không thể xoay xở), một chân gác lên người anh ta, nửa thân người làm điểm tựa cho anh ta, ngực trước anh ta ép chặt vào vô lăng, hai tay đặt trên đỉnh của vô lăng, xoay chuyển không linh hoạt chút nào — cứ như vậy mà lái xe.

Người từng đi qua đường bộ Tây Nam đều biết, bên đó đèo cao dốc nhiều, tay chân tài xế thường xuyên không được rảnh rỗi, trong "đường tài thần" (tức đầu xe) để thêm chút đồ đạc lặt vặt, tài xế còn chê vướng tay vướng chân, nhất định không cho phép, huống chi là chen thêm một người trên ghế tài xế! Thế mà vị tài xế này của chúng ta lại vì không nỡ để người mới của mình bị lạnh mà phạm vào quy chương lái xe.

Đến khi xe sắp leo qua một ngọn núi, vị tài xế kia cuối cùng cũng cảm thấy quá mạo hiểm, leo lên được một nửa liền khựng lại, gọi người phụ nữ quay lại trên nóc xe ngồi cùng đống hành lý, đồng thời giận dữ quát: "Chẳng phải có cái chăn kia sao? Mở ra, mượn tạm cái chăn mà dùng, quấn lấy thân mình! — không sao đâu! Đồ của khách, mượn dùng một chút!"

Tài xế trên đường đúng là một kẻ độc tài không sai lệch tí nào! Tất nhiên không phải tài xế nào cũng mang "người yêu" đi "tuần trăng mật".

Sau đó người phụ nữ đó đến Tuân Nghĩa thì xuống xe, theo lời cô ta nói với hành khách cùng xe, thì nhà mẹ đẻ cô ta ở Tuân Nghĩa. Điều này lại hiển nhiên không khớp với những gì cô ta nói với bọn kiểm tra phòng. Nhưng từ điểm này có thể suy ra: vị tài xế dũng cảm này đại khái là lại sắp sửa bày ra một cái "nhà" ở Tuân Nghĩa nữa rồi, khỏi phải nói, ở Trùng Khánh và Quý Dương, anh ta vốn dĩ đã có mỗi nơi một cái.