"Tây Lan lộ" vào năm 1938 vẫn còn là con đường "nát bét" nổi tiếng. Nay (năm 1940), tuyến đường ô tô dài hơn bảy trăm cây số này, nói một lời công đạo, thực sự rất khá. Đây là "đức chính" của Cục Đường bộ Tây Bắc. Hiện tại, nó được gọi là đường Lan Tây.

Trên con đường này, mỗi ngày có vô số xe khách, xe tải, xe quân sự đi qua, và còn nhiều hơn nữa là những cỗ xe ngựa kéo lốp cao su. Xe ngựa bánh gỗ kiểu cũ không được phép chạy trên đường, khắp nơi đều có thông báo. Đây là để bảo vệ mặt đường. Cái gọi là xe ngựa kéo lốp cao su chính là tận dụng lốp xe ô tô cũ lắp vào xe ngựa kiểu cũ, ba con vật thồ kéo, có khi là lừa, có khi là ngựa, cũng có khi dùng lẫn lộn, thậm chí hai lừa kẹp một bò. Tây Bắc ngày nay, xăng dầu thực sự quý như máu, có tiền cũng chẳng có nơi mua; nếu có đường dây mua được thì cũng phải sáu bảy mươi đồng một gallon. Những cỗ xe ngựa kéo lốp cao su vì thế mà trở thành "kiêu tử" trên đường. Gạo, bột mì, vải vóc, muối... cùng các nhu yếu phẩm khác đều nhờ chúng vận chuyển. Nghe nói một cỗ xe như vậy hiện nay cũng phải tốn hơn hai ngàn đồng, chỉ riêng một đôi lốp cũ đã mất tám chín trăm. Một chuyến đi về trên đường ít nhất cũng mất một tháng, chỉ tính riêng tiền thức ăn cho gia súc mỗi con mỗi ngày cũng mất một đồng. Nếu theo cái "logic" của đám tùy tùng ở Địch Hóa, xe lớn do năm con vật kéo, trọng tải là năm ngàn cân, thì xe ngựa kéo trên đường Lan Tây phải chở được ba ngàn cân. Ba cỗ xe như vậy tương đương với một chiếc xe tải, tiền thức ăn gia súc nếu tính ba trăm đồng một chuyến đi về, cộng thêm tiền ăn ở và công cán của phu xe tổng cộng khoảng bảy trăm, thì tốn khoảng một ngàn đồng là có thể chở ba tấn hàng đi về một chuyến trên đường Lan Tây, so với ô tô thì thực sự rẻ hơn gấp sáu lần.

Thế nhưng tài xế ô tô lại chẳng mấy ưa những cỗ xe ngựa này, bởi vì chúng thường xuyên gây tắc nghẽn đường sá, nhất là khi vượt qua ngọn Lục Bàn Sơn cao chót vót kia. Nếu trên đường cong mà đụng đầu phải một đoàn xe ngựa dài dằng dặc thế này thì đúng là chuyện "nhức đầu". Có lẽ vì phần lớn số lừa ngựa này đều là "đồ nhà quê" mới từ ngoài đồng tới, chúng thấy ô tô là sợ hãi, phải vất vả lắm mới điều khiển được.

Lục Bàn Sơn quả thực hiểm trở, nhưng chưa chắc đã gây phiền toái; nền đường tốt, toàn đoạn đều rải đá dăm. Một tài xế đứng đắn, tối không cờ bạc, không trai gái, không uống rượu, ngủ một giấc ngon lành, lại thêm chút cẩn thận, thì luôn có thể vượt qua an toàn; ngược lại chính là Hoa Gia Lĩnh, hơi đáng ghét. Ở đây không có những khúc cua quanh co, mặt đường cũng bằng phẳng rộng rãi, nền đường tuy là đất vàng nhưng xem chừng cũng khá chắc chắn, có dốc, nhưng vì không nằm ở khúc cua và cũng không dốc lắm; nếu vào ngày nắng đẹp trời trong thì qua Hoa Gia Lĩnh vốn chẳng khó khăn gì, nhưng chính vì nắng đẹp trời trong không thường xuyên có, nên mới thành vấn đề. Trên Hoa Gia Lĩnh thời tiết thường xuyên xấu. Đây là một sườn núi trên cao nguyên, cao năm sáu ngàn thước so với mặt biển, lúc xuất phát từ Lan Châu người ta mặc áo khoác mỏng, đến đây là phải mặc áo bông — không, phải mặc áo da mới đúng. Tháng sáu, tháng bảy ở đây vẫn thường có tuyết rơi, có khi buổi sáng trời vẫn nắng đẹp, buổi chiều đột nhiên mưa tuyết bay tứ tung. Sau khi tuyết rơi, con đường nền đất vàng đó liền cho bạn biết tay. Trơn trượt còn là chuyện nhỏ, thứ khó đối phó nhất là "lún" — bánh sau lún xuống, tạo thành một cái rãnh, bật "số một" chạy, động cơ rầm rầm rên rỉ đau đớn, tốn xăng không cần phải nói, mà bánh sau lại không bám đất, chỉ quay tít trong không trung. Lúc này chỉ còn một con đường: tiến thoái lưỡng nan.

Giữa tháng năm năm 1940, một buổi sáng trời trong xanh, thời tiết khá nóng, mọi người đều mặc áo đơn, năm chiếc xe khách xuất phát từ bến Lan Châu, trong đó có một chiếc xe thùng mới, nhân viên nhà ga gọi là "xe chuyên dụng"; thực ra xe tuy được dành cho một nhân vật "chuyên dụng" nào đó, nhưng khách trên xe cũng có người chưa đủ tầm "chuyên" ấy. Điều kiện tốt, quả nhiên khoảng ba giờ chiều đã tới trạm Hoa Gia Lĩnh. Lúc này trên đỉnh đèo mây mù bao phủ, gió lạnh thấu xương, mưa lất phất rơi vài hạt. Vì đây không phải là xe khách thông thường, nên đi tiếp hay ở lại, khách trên xe có thể tự chọn. Nhưng ý kiến bắt đầu bất đồng: phe chủ trương đi tiếp là sợ thời tiết thay đổi — từ mưa biến thành tuyết; phe chủ trương ở lại qua đêm là vì trời đã đổ mưa, đường sá có lẽ sẽ rắc rối, mà Hoa Gia Lĩnh dù sao cũng là một "trạm nghỉ". Kết quả là ở lại. Cơn mưa ngày hôm đó đến tận hoàng hôn quả nhiên nặng hạt hơn, đã bắt đầu có nước chảy từ mái hiên.

Trước khi trời tối, bốn chiếc xe khách còn lại cũng lần lượt đến, đều dừng lại nghỉ. Năm chiếc xe chở hơn một trăm hành khách khiến "Nhà khách Hoa Gia Lĩnh" chật cứng, ngay tối hôm đó đã xảy ra "nạn đói", rau không đủ, gạo không đủ, thậm chí nước cũng dùng cạn, suýt nữa không nấu nổi cơm. Thế nhưng sáng sớm hôm sau nhìn ra, hỏng rồi, một thế giới trắng bạc, tuyết dày nửa thước, mặc áo da rồi vẫn run cầm cập. Hành khách đều hoảng hốt, vì theo thông lệ, ở Hoa Gia Lĩnh hễ tuyết rơi là không chắc ba năm bảy ngày có đi được không, mà vấn đề không phải ở chỗ có đi được hay không, mà là có cái để ăn để uống không. Trạm Hoa Gia Lĩnh và nhà khách trơ trọi trên đỉnh đèo, cách ngôi làng nhỏ gần nhất hơn hai mươi dặm, củi, gạo, rau củ thường là phải đi xa hơn ba mươi dặm mới mua được, thậm chí nước uống nước sinh hoạt cũng phải đi hơn mười dặm, gánh từ thung lũng dưới chân đèo lên. Nhà khách đã thông báo: trưa nay chưa chắc đã có cơm, người đi mua củi gạo rau củ đã xuất phát từ sáng sớm, đích đến là ngôi làng gần nhất kia, nhưng bao giờ về, lúc về có mua được đồ không, thì hoàn toàn không nắm chắc, vân vân.

Tuyết đã tạnh từ sớm, có gió nhưng không mạnh lắm. Nhân viên thu mua không về tay không, khoảng một giờ chiều đã có cơm ăn. Hai giờ chiều, có người ra thăm dò đường, nghe nói tuyết đã tan được một nửa, đường cũng chưa đến nỗi quá nát, thế là những người "chuyên" trên "xe chuyên dụng" liền chủ trương xuất phát: "Nếu ngày mai lại tuyết rơi thì làm thế nào?" Thời tiết Hoa Gia Lĩnh chẳng có gì chắc chắn cả. Tài xế không còn cách nào khác, đành "đồng ý", khoảng ba giờ xe xuất bến.

Sau khi leo qua một con dốc, trời lại bắt đầu đổ tuyết. "Làm sao bây giờ?" "Cứ đi tiếp đi! Xe mới, máy tốt, không sợ!" Thế là lại đi tiếp. Nhưng bánh xe bị trượt. Dừng xe, đeo xích, mất nửa tiếng đồng hồ. Trong thời gian này, tuyết lại rơi to hơn, mặt đường vốn đã lốm đốm nay lại trắng xóa toàn bộ. Tuy nhiên vẫn hy vọng xông ra khỏi phạm vi phong tuyết này — vì nghe nói thường thì trên đèo là phong tuyết mịt mù, dưới chân đèo lại là nắng chói chang. Thế nhưng bánh xe đeo xích vẫn bị trượt, lại còn bị "lún" nữa. Tuyết mỗi lúc một lớn, thời gian cũng đã bốn giờ rưỡi; xe như gã say rượu, mà phía trước còn mấy con dốc nữa. Tài xế tuyên bố: "Không đi được nữa, chỉ còn cách quay về." Nhìn cột mốc bên đường, hóa ra mới đi được hơn mười cây số. Quay về vẫn kịp ăn cơm tối.

Nhưng khi xe đang quay đầu, không biết trượt thế nào mà một đôi bánh sau mắc kẹt dưới rãnh đường, không thể nhúc nhích được nữa, thế là các công đoạn cứu hộ lần lượt bắt đầu: trước tiên là hành khách đều xuống xe, bật "số một" định tự lực cánh sinh, nhưng không thành công; vẫn bật "số một", hành khách giúp đẩy, động cơ rầm rầm gào thét, bánh sau tuy có động nhưng lại làm đất vàng ướt sũng nhão nhoét thành hai đường rãnh, bánh xe hoàn toàn quay tít trên không trung, xe thì chẳng nhúc nhích tẹo nào. Bên đường có đống đá dăm dự phòng để sửa nền đường, thế là mọi người túm lấy đá dăm, mang đến dưới xe, định lấp đầy hai đường rãnh do bánh sau cày lên, có người lại chạy đến nhà dân cách đó hai dặm mượn hai cái xẻng, xúc từng xẻng đất ướt dưới tấm thép phía sau xe để bánh sau có thể bám đất; cách này cũng vô hiệu, công việc xúc đất chuyển sang phía trước. Tài xế và phụ xế (cậu ta là học sinh tốt nghiệp trung học) đều nằm dưới đất, vật lộn trong bùn lầy. Người hành khách nào cũng đầy tuyết, phủi đi lại đóng dày thêm, trời thì dần dần tối sầm lại, mọi người vừa lạnh vừa đói. Cuối cùng, phụ xế và hai hành khách xuất phát, quay về trạm kêu cứu, những hành khách còn lại lên xe, chuẩn bị tinh thần nếu xe cứu hộ không đến thì sẽ ở lại trên xe qua đêm.

Lúc này bốn bề mênh mông, không một bóng người, chỉ thấy những bông tuyết như lông ngỗng, bay múa đầy trời mà thôi. Cái ghê gớm của Hoa Gia Lĩnh coi như đã được nếm trải. Cả xe từ tài xế đến hành khách hai mươi tám người, từ lúc mắc kẹt, kêu gào, chạy, đẩy, xúc, phương pháp gì cũng nghĩ ra, cũng thử qua, kết quả vẫn là phong tuyết và đất vàng giành chiến thắng. Tuy nhiên vẫn còn một chiêu, chưa ai nghĩ tới; hóa ra trong xe có một vị đại sư chuẩn "Hoạt Phật", không biết thiên nhiên ngoan cố và máy móc kia có chịu nghe theo sự điều khiển của pháp lực của ngài không. Đại sư vẫn luôn im lặng ngồi đó lần tràng hạt, thái độ vô cùng điềm tĩnh và thần bí. Xe cứu hộ cuối cùng cũng tới, trên xe có kỹ sư, có công nhân, một đội quân tiếp viện danh xứng với thực. Trên đường dấy lên nhiều tiếng người hơn, công việc bắt đầu. Xúc đất, lót ván gỗ, đeo dây cáp sắt, mở hết công suất động cơ, kéo, đẩy, nhưng đất vàng ướt sũng lại ngoan cố và có độ dai, vẫn chẳng làm gì được. Cách cuối cùng, người và hành lý đều chuyển lên xe cứu hộ, quay về nhà khách. Phụ xế mang chăn đệm tới, cậu ta ở lại trông chiếc xe khách mắc kẹt đó qua đêm.

Trận tuyết lớn này đến sáng hôm sau vẫn chưa ngừng, trạm nhận được tin báo, biết rằng phương tiện ùn ứ do phong tuyết Hoa Gia Lĩnh ở hai phía đông tây không dưới bốn năm mươi chiếc, khách phía Tĩnh Ninh cũng đang sốt ruột, trạm Tĩnh Ninh liên tục gọi điện thoại hỏi trạm Hoa Gia Lĩnh: "Đường bên các anh nát thế nào rồi? Ngày mai có đi được không? ... Ơ, tuyết vẫn chưa ngừng à?..." Hành khách có kinh nghiệm ước tính trận tuyết này sẽ không ngừng ngay, kẹt lại ở Hoa Gia Lĩnh ít nhất cũng phải một tuần. Mọi người hỏi thăm nhân viên nhà khách: "Gạo đủ không? Củi còn đủ không? Các anh mau đi mua đi!" Mấy nữ hành khách lục tìm trong góc vali ra vật liệu để khâu áo khoác cho trẻ con.

Thế nhưng chiều hôm đó tuyết tạnh, mặt trời ló dạng. "Ngày mai đi được không?" Hành khách nóng lòng tìm tài xế hỏi thăm. Tài xế lạnh lùng lắc đầu: "Tuyết tan rồi! Còn tệ hơn!" Tuy nhiên hành khách có kinh nghiệm lại an ủi: "Chỉ cần có gió. Chỉ một ngày gió là đường khô ngay." Quả nhiên trời chiều lòng người, sáng hôm sau vừa có nắng vừa có gió, khoảng mười giờ có người đi thăm dò đường, quay về nói: "Nhìn bên này thì còn khá, nhìn bên kia thì không biết." Khoảng mười một giờ rưỡi, chiếc "xe chuyên dụng" mắc kẹt bên đường lại mở máy quay về, thanh âm xuất phát vào buổi chiều, khuấy động mọi ngóc ngách trong nhà khách. Khoảng hai giờ chiều, xe lại xuất phát. Có người thở phào nói: "Lần này chỉ ở lại ba ngày, thật lạ!" Dọc đường nhìn thấy hai bên đường loang lổ, tuyết tan chưa hết; một số nơi hướng khuất nắng vẫn là một mảng trắng tinh. Xe chạy được một tiếng sau, người trong xe tháo áo da ra, lại một tiếng nữa, đến áo bông cũng như mặc không nổi nữa.