Đời người tựa khúc sông dâng,
Dù xoay chuyển thế nào chăng nữa thì vẫn tệ hại,
Để rồi trôi dạt vào những vũng bùn và lạch vắng,
Nơi chẳng một ai tử tế nào thèm ghé chân.
Ngươi chẳng thể ngăn dòng nước; nhưng thỉnh thoảng,
Ngươi có thể chặn lại một kẻ phiêu lưu liều lĩnh,
Kẻ mà—ừm—sẽ chẳng đời nào cảm ơn ngươi vì phiền toái ấy.
—Những bài học luân lý của Vibart.
Chúng ta là một chủng tộc khai sáng và thuộc hàng thượng đẳng, và nạn tảo hôn thực sự là một điều kinh khủng với những hệ lụy đôi khi rất kỳ quặc; thế nhưng, quan niệm của người Hindu — cũng là quan niệm của xứ lục địa — lại chính là quan niệm nguyên thủy về việc sắp đặt hôn nhân mà không mọc rễ từ sở thích cá nhân của người trong cuộc, là một quan niệm rất đúng đắn. Hãy ngẫm nghĩ một lát, và bạn sẽ thấy mọi chuyện buộc phải là như thế; trừ phi, tất nhiên là bạn tin vào cái gọi là "tâm linh tương thông". Nếu rơi vào trường hợp đó thì tốt nhất bạn đừng nên đọc câu chuyện này. Làm thế nào mà một người đàn ông chưa từng kết hôn; một kẻ không thể đáng tin cậy khi phải chọn lựa thoạt nhìn một con ngựa còn đủ sức; một kẻ có cái đầu nóng và đảo lộn với những ảo mộng về hạnh phúc gia đình, lại có thể đi lo chuyện chọn vợ cơ chứ? Hắn không thể nhìn thẳng hay suy nghĩ rạch ròi dẫu có cố gắng đi chăng nữa; và những bất lợi tương tự cũng tồn tại ở phía cô gái. Nhưng khi những người trưởng thành, đã kết hôn và đầy thận trọng sắp đặt một cuộc hôn nhân giữa một chàng trai và một cô gái, họ làm điều đó một cách khôn ngoan, với tầm nhìn xa cho tương lai, và đôi trẻ cứ thế sống hạnh phúc mãi về sau. Như ai nấy đều biết.
Nói cho đúng ra, Chính phủ nên thiết lập một Bộ Hôn Nhân, với bộ máy nhân sự hiệu quả, bao gồm một Bồi thẩm đoàn gồm các bà phu nhân, một Thẩm phán Tòa án Tối cao, một Tuyên úy Cấp cao, và một Lời Cảnh Báo Sợ Hãi — mang hình hài của một cuộc hôn nhân tự nguyện nhưng đã đổ vỡ, bị xích vào những gốc cây trong sân. Mọi cuộc hôn nhân đều phải được thực hiện thông qua cơ quan này, nơi có thể trực thuộc Bộ Giáo Dục, chịu chung hình phạt như đối với hành vi chuyển nhượng đất đai mà không có văn bản đóng dấu. Nhưng Chính phủ thì chẳng bao giờ nghe theo những lời gợi ý. Họ viện cớ rằng mình quá bận rộn. Dù sao đi nữa, tôi vẫn sẽ ghi chép lại quan điểm của mình, và giải thích bằng một ví dụ minh họa cho lý thuyết ấy.
Ngày xửa ngày xưa có một chàng trai ngoan ngoãn — một viên chức hạng nhất trong cơ quan của anh ta — một người có tương lai rộng mở phía trước, và rất có thể, sẽ nhận được một tước hiệu K. C. G. E. vào cuối con đường sự nghiệp. Tất cả các cấp trên đều ca ngợi anh, bởi vì anh biết cách giữ cái lưỡi và ngòi bút của mình ở những thời điểm thích hợp. Ngày nay ở Ấn Độ chỉ có mười một người nắm giữ được bí mật này; và tất cả bọn họ, trừ một ngoại lệ, đều đã đạt được vinh quang lớn lao cùng những còn số thu nhập khổng lồ.
Chàng thanh niên ngoan ngoãn này vốn trầm tính và khép kín — già dặn hơn tuổi rất nhiều. Điều đó luôn đi kèm với sự trừng phạt của riêng nó. Giả sử một Sĩ quan Cấp dưới, hay một Trợ lý Chủ đồn điền chè, hay bất kỳ kẻ nào biết tận hưởng cuộc sống và chẳng mảy may lo lắng cho ngày mai, làm những điều mà anh ta đã thử làm thì chắc chẳng có ma nào thèm bận tâm. Thế nhưng khi Peythroppe — một Peythroppe đáng kính, đức hạnh, tiết kiệm, trầm lặng, siêng năng — sa ngã, thì đã tạo ra một làn sóng chấn động khắp năm Bộ.
Con đường sa ngã của anh ta diễn ra theo cách này. Anh ta gặp một cô Castries — nguyên bản họ là d'Castries, nhưng gia đình đã lược bỏ chữ d' vì những lý do hành chính — và anh ta đem lòng yêu cô ta còn cuồng nhiệt hơn cả cách anh ta làm việc. Hãy hiểu rõ một điều rằng không hề có lấy một lời đồn thổi nào có thể chê trách về cô Castries — thậm chí không một bóng dáng của lời ra tiếng vào. Cô ấy ngoan ngoãn và vô cùng xinh đẹp — sở hữu cái mà những người ngây thơ ở quê nhà gọi là làn nước da "Tây Ban Nha", với mái tóc dày màu đen ánh xanh rủ xuống thấp trên trán, tạo thành hình chữ "V" ngược của góa phụ, cùng đôi mắt tím to tròn nằm dưới hàng lông mày đen nhánh và thẳng tắp như đường viền của một tờ Công Báo Đặc Biệt khi một nhân vật lớn qua đời. Nhưng mà — nhưng mà — nhưng mà —. Ờ thì, cô ấy là một cô gái RẤT đỗi ngọt ngào và vô cùng đạo đức, nhưng vì nhiều lý do nên cô ấy là một trường hợp "bất khả thi". Đúng vậy. Tất cả các bà mẹ tử tế đều hiểu từ "bất khả thi" có ý nghĩa gì. Rõ ràng là thật ngớ ngẩn khi Peythroppe kết hôn với cô ta. Chiếc móng tay màu hồng ngọc nhạt lấp lánh ở gốc móng đã nói lên điều đó rõ mồn một như chữ in. Hơn nữa, việc kết hôn với cô Castries đồng nghĩa với việc kết hôn với vài thành viên khác nhà Castries — Thiếu tá Danh dự Castries, thân phụ cô ấy, bà Eulalie Castries, thân mẫu cô ấy, cùng toàn bộ họ hàng dây mơ rễ má của gia đình Castries, với mức thu nhập dao động từ 175 đến 470 rupi một tháng, và cả vợ con cùng các mối quan hệ của HỌ nữa.
Peythroppe thà dùng roi da tấn công một Ủy viên, hoặc đốt sạch hồ sơ trong Văn phòng Phó Ủy viên, còn hơn là kết thông gia với nhà Castries. Việc đó sẽ khiến gánh nặng sự nghiệp của anh ta nhẹ bớt hơn — ngay cả dưới một chính phủ không bao giờ quên và KHÔNG BAO GIỜ tha thứ.
Ai cũng nhìn thấy điều này ngoại trừ Peythroppe. Anh ta kiên quyết lấy cô Castries, anh ta sẽ cưới — vì đã đến tuổi trưởng thành và có mức thu nhập tốt — và khốn khổ cho cái gia đình nào sau này dám không đón tiếp bà Virginia Saulez Peythroppe với sự cung kính xứng đáng với địa vị của chồng bà.
Đó là tối hậu thư của Peythroppe, và bất kỳ lời can ngăn nào cũng khiến anh ta phát điên.
Những cơn điên cuồng bất chợt này thường giáng xuống những người tỉnh táo nhất. Đã có một trường hợp từng xảy ra — nhưng tôi sẽ kể cho các bạn nghe chuyện đó sau. Bạn không thể lý giải nổi cơn cuồng vọng ấy, ngoại trừ việc dựa vào một lý thuyết hoàn toàn mâu thuẫn với lý thuyết về Nơi mà các cuộc hôn nhân được định sẵn. Peythroppe đang nung nấu khao khát tựòng cổ mình bằng một cối đá ngay từ chặng đầu của sự nghiệp, và mọi lý lẽ chẳng mảy may tác động được gì đến anh ta. Anh ta cứ thế cưới cô Castries, và đó là chuyện riêng của một mình anh ta.
Anh ta sẽ cảm ơn nếu bạn giữ lại lời khuyên cho riêng mình. Với một kẻ đang ở trong tình trạng này, những lời nói suông chỉ càng khiến hắn lún sâu hơn vào mục đích của mình. Dĩ nhiên là hắn chẳng thể nhận ra rằng chuyện hôn nhân ở xứ này không phải là việc cá nhân mà là việc của Chính phủ mà hắn đang phụng sự.
Bạn có còn nhớ bà Hauksbee — người phụ nữ kỳ diệu nhất ở Ấn Độ không? Bà ấy từng cứu Pluffles khỏi tay bà Reiver, giúp Tarrion giành được chiếc ghế ở Bộ Ngoại giao, và từng bị đánh bại trên chiến trườngởi bà Cusack-Bremmil. Khi nghe tin về tình trạng đáng thương của Peythroppe, bộ óc của bà đã loé lên một kế hoạch để cứu anh ta. Bà mang sự khôn ngoan của loài Rắn, sự mạch lạc logic của Đàn ông, sự gan dạ của Trẻ thơ, và trực giác ba tầng của Phụ nữ. Chẳng bao giờ — không, chẳng bao giờ — chừng nào những chiếc xe tonga còn lộc cộc lăn bánh xuống đèo Solon, hay các cặp đôi còn đi ngựa phía sau Đồi Summer, lại xuất hiện một thiên tài như bà Hauksbee. Bà đã tham gia buổi hội ý của Ba Người đàn ông về trường hợp của Peythroppe; và bà đứng đó với chiếc roi ngựa ngậm giữa bờ môi và cất lời....... ...
Ba tuần sau, Peythroppe dùng bữa tối cùng Ba Người đàn ông, và tờ Công báo Ấn Độ được chuyển đến. Peythroppe bàng hoàng phát hiện ra mình đã được phê chuẩn nghỉ phép một tháng. Đừng hỏi tôi điều này được dàn xếp thế nào. Tôi tin chắc rằng nếu bà Hauksbee đã ra lệnh, toàn bộ Bộ máy Hành chính Vĩ đại của Ấn Độ sẽ phải trồng cây chuối.
Ba Người đàn ông mỗi người cũng được nghỉ phép một tháng. Peythroppe đặt tờ Công báo xuống và thốt lên những lời bực dọc. Ngay sau đó, từ phía khu nhà ở vang lên tiếng bước chân "lẹp xẹp" mềm mại của loài lạc đà — loại "lạc đà của trộm cướp", giống lạc đà xứ Bikaner không hề sùi bọt mép hay tru tréo mỗi khi chúng ngồi xuống hay đứng lên.
Sau đó thì tôi không rõ chuyện gì đã xảy ra. Chỉ có điều này là chắc chắn.
Peythroppe biến mất — tan biến tựa làn khói — và chiếc ghế dài gác chân trong ngôi nhà của Ba Người đàn ông đã bị đập nát ra thành trăm mảnh. Thêm vào đó, một chiếc giường ngủ cũng không cánh mà bay khỏi một trong các phòng ngủ.
Bà Hauksbee nói rằng ông Peythroppe đang đi săn ở Rajputana cùng Ba Người đàn ông; thế nên chúng tôi đành phải tin bà ấy.
Vào cuối tháng, Peythroppe được phê chuẩn gia hạn thêm hai mươi ngày nghỉ phép; nhưng tại tư gia nhà Castries lại tràn ngập sự phẫn nộ và tiếng than khóc. Ngày cưới đã được ấn định, thế nhưng chú rể mãi chẳng thấy xuất hiện; và các gia đình D'Silva, Pereira cùng Duckett liền cất tiếng mỉa mai Thiếu tá Danh dự Castries như một kẻ đã bị lừa gạt một cách đê tiện. Bà Hauksbee cũng đến dự lễ cưới, và tỏ ra vô cùng kinh ngạc khi Peythroppe không xuất hiện. Sau bảy tuần, Peythroppe và Ba Người đàn ông trở về từ Rajputana. Peythroppe trông rắn rỏi, vạm vỡ, có phần tái nhợt, và tỏ ra khép kín hơn bao giờ hết.
Một trong Ba Người đàn ông có một vết cắt trên mũi, gây ra bởi cú đá hậu của một khẩu súng. Súng săn cỡ nòng mười hai thường có những cú giật khá lạ lùng.
Ngay sau đó là sự xuất hiện của Thiếu tá Danh dự Castries, kẻ đang lùng sục để đòi máu của người con rể tương lai bội bạc. Ông ta tuôn ra những lời lẽ — những lời thô tục và "bất khả thi" — phơi bày bản chất thô ráp của một gã "sĩ quan xuất thân từ binh lính" nằm bên dưới danh hiệu "Danh dự" ấy, và tôi đoán là mắt của Peythroppe đã thực sự mở ra. Dẫu sao đi nữa, anh ta vẫn giữ im lặng cho đến phút cuối cùng; bấy giờ mới cất lời ngắn gọn. Thiếu tá Danh dự Castries đòi một ly rượu mạnh trước khi bỏ đi để tự tử hoặc đâm đơn kiện tội bội ước.
Cô Castries vốn là một cô gái rất ngoan. Cô tuyên bố rằng mình sẽ không đâm đơn kiện cáo gì sất. Cô nói rằng, dẫu mình không phải là tiểu thư đi chăng nữa, thì cô cũng đủ tinh tế để biết rằng những người phụ nữ lịch thiệp sẽ giấu kín những trái tim tan vỡ cho riêng mình; và vì cô nắm quyền kiểm soát cha mẹ, nên chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Về sau, cô kết hôn với một người đàn ông vô cùng đáng kính và lịch lãm. Anh ta làm nghề đi bán hàng cho một công ty thương mại năng nổ ở Calcutta, và là hiện thân của một người chồng hoàn hảo.
Thế là Peythroppe đã lấy lại được sự minh mẫn, tiếp tục làm rất nhiều việc có ích, và được kính trọng bởi tất cả những ai biết đến anh. Một ngày nào đó anh ấy sẽ kết hôn; nhưng anh sẽ cưới một thiếu nữ xinh đẹp má hồng da trắng nằm trong Danh sách của Phủ Toàn quyền, có chút tiền tài và vài mối quan hệ thế lực, đúng như lẽ ra mọi người đàn ông khôn ngoan nên làm. Và trong suốt phần đời còn lại, anh sẽ không bao giờ kể cho cô ấy nghe về những gì đã xảy ra trong suốt bảy tuần đi săn ở Rajputana.
Nhưng thử nghĩ xem biết bao rắc rối và tốn kém — bởi tiền thuê lạc đà đâu có rẻ, và lũ quái vật xứ Bikaner ấy còn phải được cho ăn uống như con người — đã có thể được tiết kiệm biết bao nếu có một Bộ Hôn Nhân hoạt động ngăn nắp, đặt dưới sự quản lý của Tổng Giám đốc Giáo dục, nhưng lại trực tiếp trao đổi công văn với Phó vương.