“Có kẻ rầu rĩ, có kẻ lao đầu,
[Này! Bình tĩnh! Đứng yên nào, nhóc!]
Có con cần vuốt ve, có con phải thúc roi sâu,
[Thôi nào! Thôi nào! Ai muốn giết mày đâu?]C
Có con—nghề nào mà chẳng có lúc hao hụt—
Sẽ vỡ tim trước khi kịp lắp cương, thuần thục,
Sẽ vùng vẫy như quỷ dữ khi thừng siết thịt da,
Rồi chết trong cơn cuồng dại ở bãi phá gia.”
—Đồng dao Trại súc sản Toolungala.
Nuôi dạy một thiếu niên theo cái gọi là “hệ thống đời sống được che chở” của các bậc cha mẹ quả là điều không khôn ngoan, nếu sau đó cậu bé ấy phải bước ra thế giới tự lập thân. Trừ phi là người vạn dặm có một, chắc chắn cậu ta sẽ phải trải qua vô số rắc rối không cần thiết; và rất có thể, sẽ rơi vào nỗi đau khổ tột cùng chỉ vì sự thiếu hiểu biết về tỷ trọng thực tế của mọi sự việc.
Hãy để một chú chó con ăn cục xà phòng trong phòng tắm hoặc gặm chiếc giày mới đánh si. Nó cứ gặm và hí hửng cho đến khi nhận ra xi đánh giày và xà phòng thơm khiến nó nôn mửa dữ dội; thế là nó tự nhủ xà phòng với giày dép chẳng có gì bổ béo. Bất kỳ con chó già nào trong nhà cũng sẽ sớm cho nó thấy việc cắn tai những con chó lớn là dại dột đến thế nào. Vì còn trẻ, nó khắc ghi điều đó và sáu tháng sau, khi ra đời, nó đã trở thành một chú tiểu yêu ngoan ngoãn với một sự thèm thuồng đã được tiết chế. Thử tưởng tượng xem, nếu nó được giữ cách ly khỏi giày dép, xà phòng và những con chó lớn cho đến khi trưởng thành toàn diện với bộ răng đầy đủ, thì nó sẽ bị hành hạ và nôn mửa thảm hại đến nhường nào! Hãy áp dụng nguyên lý ấy vào “đời sống được che chở”, và xem nó vận hành ra sao. Nghe có vẻ chẳng mấy hay ho gì, nhưng đó là lựa chọn tốt hơn trong hai điều tồi tệ.
Đã từng có một Cậu bé lớn lên dưới lý thuyết “đời sống được che chở”; và lý thuyết ấy đã giết chết cậu ta không thương tiếc. Cậu ở cạnh gia đình suốt những năm tháng tuổi thơ, từ giờ phút chào đời cho đến ngày bước chân vào trường Sandhurst với thành tích đứng gần đầu bảng. Cậu được một gia sư riêng nhồi nhét cực kỳ xuất sắc mọi thứ để kiếm điểm cao, mang thêm gánh nặng “chưa từng khiến cha mẹ phải lo lắng dù chỉ một giờ trong suốt cuộc đời”. Những gì cậu học được ở Sandhurst ngoài chương trình chính quy chẳng có mấy ý nghĩa. Cậu nhìn ngó xung quanh, và thấy xà phòng cùng xi đánh giày, có thể nói như vậy, vô cùng tuyệt diệu. Cậu nếm thử một chút, và ra trường với thứ hạng thấp hơn lúc vào.
Rồi có một khoảng thời gian gián đoạn và màn kịch cùng gia đình, những người đã kỳ vọng rất nhiều nơi cậu. Tiếp theo là một năm sống “không vấy bẩn bụi trần” tại một tiểu đoàn quân khu hạng ba, nơi toàn bộ cấp dưới là lũ trẻ con, còn cấp trên toàn là các bà già lụ khụ; và cuối cùng cậu sang Ấn Độ, nơi cậu bị cắt đứt mọi sự hỗ trợ từ cha mẹ, chẳng còn ai để nương tựa trong lúc hoạn nạn ngoài chính bản thân mình.
Giờ đây, Ấn Độ là nơi vượt lên trên tất cả mọi nơi khác mà người ta không nên xem trọng mọi thứ quá mức—ngoại trừ cái nắng đứng bóng buổi trưa. Làm việc quá sức hay nhiệt tình quá mức cũng giết chết một kẻ hiệu quả chẳng kém gì việc chìm đắm trong đủ loại thói hư tật xấu hay hơi men. Những cuộc tán tỉnh chẳng có gì quan trọng bởi vì ai rồi cũng sẽ thuyên chuyển, hoặc bạn hoặc cô ấy sẽ rời khỏi Trạm, và chẳng bao giờ quay lại. Công việc làm tốt chẳng có gì quan trọng, bởi một người thường được đánh giá qua sản phẩm tồi tệ nhất của họ, còn toàn bộ công trạng từ sản phẩm tốt nhất thường rơi vào tay kẻ khác. Công việc làm tồi chẳng có gì quan trọng, vì những kẻ khác còn làm tệ hơn, và những kẻ bất tài bám trụ ở Ấn Độ lâu hơn bất cứ nơi nào khác. Các trò tiêu khiển chẳng có gì quan trọng, vì bạn sẽ phải lặp lại chúng ngay khi vừa thực hiện xong một lần, và hầu hết các trò giải trí chỉ có nghĩa là cố gắng vơ vét tiền của người khác.
Ốm đau chẳng có gì quan trọng, bởi đó chỉ là chuyện thường ngày ở huyện, và nếu bạn cất bước quy tiên thì sẽ có kẻ khác tiếp quản vị trí cùng văn phòng của bạn trong khoảng thời gian tám tiếng giữa lúc lâm và lúc chôn cất. Chẳng có gì quan trọng ngoại trừ kỳ nghỉ về nước và phụ cấp chức vụ, mà những thứ này thì lại vô cùng khan hiếm. Đây là một xứ sở lỏng lẻo, xập xệ, nơi mọi người đều làm việc với những công cụ thiếu thốn; và khôn ngoan nhất là không xem trọng bất kỳ ai hay bất cứ điều gì, mà hãy trốn chạy nhanh hết mức có thể đến một nơi nào đó mà chốn vui chơi thực sự là chốn vui chơi và danh tiếng là thứ đáng để gìn giữ.
Nhưng Cậu bé này—câu chuyện xưa cũ tựa ngọn đồi—đã đặt chân đến đây, và xem xét mọi thứ vô cùng nghiêm túc. Cậu ta khôi ngô và được nuông chiều. Cậu đón nhận sự nuông chiều ấy một cách nghiêm túc, rồi đâm ra rầu rĩ vì những người phụ nữ chẳng đáng để xách ngựa đến thăm. Cậu thấy cuộc đời tự do mới mẻ của mình ở Ấn Độ thật tuyệt vời.
Ban đầu, mọi thứ TRÔNG CÓ VẺ hấp dẫn đối với góc nhìn của một Thiếu úy—toàn ngựa gầy, bạn nhảy, khiêu vũ, và vân vân. Cậu nếm trải nó y như chú cún con nếm xà phòng. Chỉ có điều là cậu bước vào bàn tiệc quá muộn, khi bộ răng đã mọc đầy đủ. Cậu hoàn toàn thiếu đi sự cân bằng—y hệt như chú cún con—và chẳng thể hiểu nổi tại sao mình lại không được đối xử với sự nể trọng từng nhận được dưới mái nhà của cha. Điều này làm tổn thương lòng tự trọng của cậu.
Cậu cãi cọ với những chàng trai khác, và vì mang bản tính nhạy cảm tận xương tủy, cậu cứ nhớ mãi những trận cãi vã ấy để rồi tự chuốc lấy bứt rứt. Cậu tìm thấy bài cờ whist, các buổi hội thao gymkhana, và những thứ đại loại thế (vốn dùng để giải khuây sau giờ làm việc); nhưng cậu cũng xem chúng một cách vô cùng nghiêm túc, hệt như cách cậu đối mặt với cơn đau đầu ập đến sau những trận rượu chè. Cậu thua sạch tiền vào bài cờ và gymkhana bởi chúng còn quá mới mẻ đối với cậu.
Cậu coi trọng những khoản thua lỗ của mình, và hoài phí biết bao năng lượng lẫn tâm huyết cho một cuộc đua ngựa ekka non tơ trị giá hai đồng vàng mohr với chiếc bờm được tỉa tợn, cứ làm như đó là Giải đua ngựa Derby kinh điển vậy. Một nửa nguyên nhân bắt nguồn từ sự thiếu kinh nghiệm—giống hệt như chú cún con lăng xăn cãi cọ với góc thảm chùi chân—và nửa còn lại là sự choáng váng do việc vấp ngã từ cuộc sống bình lặng bước thẳng vào ánh hào quang cùng sự kích thích của một thế giới sôi động hơn. Chẳng ai hé răng cho cậu biết về xà phòng và xi đánh giày, bởi một người bình thường luôn đinh ninh rằng một kẻ tầm thường cũng phải tự biết cẩn trọng với những thứ đó. Thật đáng thương khi chứng kiến Cậu bé tự tàn phá chính mình, giống như một con ngựa non bị dắt quá đà sẽ ngã nhũn và tự làm trầy xước bản thân khi xổng chuồng khỏi tay nài ngựa.
Sự phóng túng không phanh trong các trò giải trí vốn chẳng đáng để bận tâm dàn trận, huống hồ là nổi loạn vì chúng, kéo dài suốt sáu tháng trời—xuyên suốt mùa đông—để rồi chúng tôi cứ đinh ninh rằng cái nóng oi bức cùng bài học mất tiền, tổn hại sức khỏe và làm què quặt những con ngựa sẽ khiến Cậu bé tỉnh ngộ, biết đứng vững bằng đôi chân của mình. Trong chín mươi chín trường hợp trên một trăm, điều đó chắc chắn đã xảy ra. Bạn có thể thấy nguyên lý ấy vận hành ở bất kỳ Trạm lính Ấn Độ nào. Nhưng trường hợp đặc biệt này lại đổ bể bởi vì Cậu bé vốn quá nhạy cảm và luôn coi trọng mọi thứ—như có lẽ tôi đã nhắc đi nhắc lại đến bảy lần trước đây. Dĩ nhiên, chúng tôi chẳng tài nào thấu hiểu những sự sa đọa ấy đã giáng vào tâm trí cậu ta ra sao.
Chúng chẳng có gì quá mức đau đớn hay vượt quá giới hạn bình thường cả. Cậu ta có thể sẽ khánh kiệt tài chính suốt quãng đời còn lại, và cần một chút sự chăm sóc.
Dẫu vậy, ký ức về những trò hề ấy rồi cũng sẽ phai nhạt đi qua một mùa hè oi ả, và tay chủ cho vay nặng lãi sẽ giúp cậu vượt qua rắc rối tiền bạc. Thế nhưng, hẳn là cậu ta đã nhìn nhận sự việc theo một góc độ hoàn toàn khác và tự đinh ninh rằng bản thân đã sụp đổ đến mức chẳng thể cứu vãn. Viên Đại tá đã nghiêm khắc quở trách cậu khi mùa đông chấm dứt. Điều đó chỉ càng làm cậu khốn khổ hơn bội phần; mà đó thực chất chỉ là một màn "mắng mỏ thông thường của Đại tá"!
Những gì diễn ra sau đây là một ví dụ kỳ lạ về cách thức mà tất cả chúng ta gắn kết với nhau và phải chịu trách nhiệm cho cuộc đời của nhau. GIỌT nước làm tràn ly trong tâm trí Cậu bé lại chính là một câu nói bâng quơ của một người phụ nữ khi cậu đang trò chuyện với cô ta. Chẳng có ích gì khi nhắc lại câu nói ấy, bởi đó chỉ là một lời tàn nhẫn buột miệng thốt ra trước khi kịp suy nghĩ, khiến cậu đỏ bừng mặt tới tận chân tóc. Cậu lầm lì giam mình trong phòng suốt ba ngày liền, rồi xin nghỉ phép hai ngày để đi săn gần một Nhà nghỉ của Kỹ sư Kênh đào cách đó chừng ba mươi dặm. Cậu được phê duyệt nghỉ phép, và tối hôm đó tại phòng ăn sĩ quan, cậu còn ồn ào và chướng mắt hơn bao giờ hết. Cậu tuyên bố rằng mình “sắp đi săn thú lớn”, rồi lên xe ekka rời đi vào lúc mười rưỡi đêm.
Chim đa đa—thứ duy nhất mà người ta có thể săn được ở khu vực quanh Nhà nghỉ—hoàn toàn không phải thú lớn; thế nên ai nấy đều phì cười.
Sáng hôm sau, một trong số các Thiếu tá từ kỳ nghỉ ngắn ngày trở về và nghe tin Cậu bé đã lên đường đi săn “thú lớn”. Vị Thiếu tá vốn dành sự quan tâm đặc biệt cho Cậu bé, và đã không ít lần tìm cách chấn chỉnh cậu trong suốt mùa đông qua. Vị Thiếu tá nhướng mày khi nghe tin về chuyến đi săn liền bước thẳng vào phòng Cậu bé và bắt đầu lục lọi.
Chẳng mấy chốc, ông bước ra và bắt gặp tôi đang đi phát thiệp ở phòng ăn sĩ quan.
Không một bóng người trong phòng đợi.
Ông nói: “Cậu bé đã đi săn. Liệu có ai đi săn [thiếu từ] bằng một khẩu súng lục và một tráp đựng tài liệu hay không?”
Tôi đáp: “Thôi đi, ngài Thiếu tá!” bởi tôi đã đọc được nỗi lo lắng ẩn giấu trong tâm trí ông.
Ông quả quyết: “Vớ vẩn hay không thì mặc kệ, tôi chuẩn bị tới kênh đào đây—ngay lập tức. Tôi thấy ruột gan cứ nóng như lửa đốt.”
Rồi ông trầm ngâm suy nghĩ trong giây lát và cất lời: “Cậu có biết nói dối không?”
“Ngài thừa biết rồi đấy,” tôi đáp. “Đó là nghề của tôi mà.”
“Rất tốt,” vị Thiếu tá nói; “cậu phải đi cùng tôi ngay bây giờ—lập tức—trên một chiếc xe ekka ra kênh đào để săn linh dương đen. Đi mặc đồ đi săn vào—nhanh lên—rồi lái xe đến đây mang theo súng.”
Vị Thiếu tá vốn là một con người quyết đoán; và tôi thừa hiểu ông sẽ chẳng bao giờ ra lệnh bừa bãi. Thế là tôi răm rắp tuân theo, và khi quay lại thì thấy vị Thiếu tá đã chất đầy đồ đạc lên xe ekka—hộp đựng súng và lương thực treoòng tòng bên dưới—mọi thứ đã sẵn sàng cho một chuyến săn bắn.
Ông đuổi đánh xe ngựa đi và trực tiếp cầm cương. Chúng tôi lúp xúp phi đi trong êm ả khi còn ở trong trạm lính; nhưng ngay khi rẽ vào con đường đất bụi mù băng qua các đồng bằng, ông quất cho con ngựa phóng như bay. Một giống ngựa nội địa có thể làm bất cứ điều gì khi rơi vào tình thế nước sôi lửa bỏng. Chúng tôi vượt qua quãng đường ba mươi dặm chưa đầy ba tiếng đồng hồ, nhưng tội nghiệp cho con vật, nó gần như kiệt sức.
Có lúc tôi cất lời: “Ngài vội vàng cái quái gì thế, Thiếu tá?”
Ông trầm giọng đáp: “Cậu bé đã ở một mình, lủi thủi một mình suốt—một, hai, năm—mười bốn tiếng đồng hồ nay rồi! Tôi nói cho cậu hay, tôi thấy đứng ngồi không yên chút nào.”
Sự bất an ấy nhanh chóng lan sang cả tôi, và tôi giơ tay phụ giúp một tay quất roi thúc con ngựa.
Khi chúng tôi đến Nhà nghỉ của Kỹ sư Kênh đào, vị Thiếu tá lớn tiếng gọi người hầu của Cậu bé, nhưng hoàn toàn bặt âm vô tín. Chúng tôi liền tiến thẳng lên ngôi nhà, gọi lớn tên Cậu bé; nhưng vẫn chẳng có lời hồi đáp.
“Ồ, chắc cậu ta ra ngoài săn bắn rồi,” tôi lên tiếng.
Đúng lúc ấy, qua ô cửa sổ, tôi thoáng thấy ánh lửa bập bùng từ một chiếc đèn bão nhỏ. Lúc đó vừa tròn bốn giờ chiều. Cả hai chúng tôi khựng lại chết sững ngay hiên nhà, nín thở để lắng nghe từng âm thanh dù là nhỏ nhất; và chúng tôi nghe thấy từ sâu thẳm căn phòng tiếng “brr—brr—brr” của một đàn ruồi nhặng hàng vạn con. Vị Thiếu tá chẳng nói nửa lời, ông tháo chiếc mũ cối xuống và chúng tôi rón rén bước vào.
Cậu bé đã tử vong trên chiếc giường dây chảu đặt giữa căn phòng trống hoác, quét vôi trắng toát. Cậu đã tự bắn nát bét gần hết phần đầu bằng khẩu súng lục của mình. Những chiếc hộp đựng súng vẫn còn nguyên dây nịt, cả chăn gối cũng vậy, và trên mặt bàn là chiếc tráp đựng tài liệu cùng những bức ảnh của Cậu bé. Cậu đã lủi thủi bỏ đi để tìm cái chết hệt như một con chuột dính bả!
Vị Thiếu tá lẩm bẩm khẽ khàng: “Tội nghiệp Cậu bé! Đồ khốn khổ, KHỐN KHỔ tội nghiệp!” Rồi ông quay mặt đi khỏi chiếc giường và cất lời: “Tôi cần sự giúp đỡ của cậu trong chuyện này.”
Hiểu rõ Cậu bé đã tự vẫn bằng chính tay mình, tôi thừa biết sự giúp đỡ ấy sẽ là gì, thế là tôi bước tới chiếc bàn, kéo ghế ngồi xuống, châm một điếu xì gà, và bắt đầu lục lọi chiếc tráp tài liệu; vị Thiếu tá đứng ngó qua vai tôi và lặp đi lặp lại trong vô thức: “Chúng ta đến quá muộn!—Như con chuột chết trong xó kẹt!—Đồ khốn khổ, KHỐN KHỔ tội nghiệp!”
Hẳn Cậu bé đã dành nửa đêm để viết thư cho gia đình, cho vị Đại tá của mình, và cho cả cô gái ở quê nhà; và ngay khi viết xong, cậu đã tự kết liễu đời mình, bởi khi chúng tôi bước vào thì cậu đã chết từ lâu lắm rồi.
Tôi đọc toàn bộ những gì cậu viết, và chuyền từng tờ giấy cho vị Thiếu tá ngay khi đọc xong.
Qua những trang sổ sách, chúng tôi thấy rõ cậu đã coi trọng mọi thứ đến nhường nào. Cậu viết về “sự ô nhục mà bản thân không thể gánh chịu”—“nỗi nhục nhã không thể tẩy rửa”—“sự ngu ngốc tội ác”—“cuộc đời hoài phí”, v.v.; bên cạnh vô số chuyện riêng tư gửi cho Cha và Mẹ những điều quá đỗi thiêng liêng để đem in thành chữ. Bức thư gửi cô gái ở quê nhà là bức thảm thương nhất trong số đó; và cổ họng tôi nghẹn đắng lại khi đọc nó. Vị Thiếu tá chẳng buồn giấu giếm đôi mắt ngấn lệ. Tôi kính trọng ông vì điều đó. Ông đọc rồi cứ thế lắc lư người qua lại, khóc nức nở hệt như một người phụ nữ mà chẳng mảy may bận tâm che đậy. Những bức thư quá đỗi ảm đạm, tuyệt vọng và xé lòng. Chúng tôi hoàn toàn quên bẵng đi mọi trò ngu ngốc của Cậu bé, và chỉ khắc ghi hình ảnh Tội đồ tội nghiệp trên chiếc giường cùng những trang giấy chi chít chữ nguệch ngoạc trong tay. Tuyệt đối không thể để những bức thư này lọt về Quê nhà.
Chúng sẽ bóp nát trái tim người Cha và giết chết người Mẹ sau khi đã tước đi niềm tin tuyệt đối của bà vào đứa con trai yêu quý.
Cuối cùng, vị Thiếu tá dứt khoát lau khô nước mắt và cất giọng: “Thật là một thứ hay ho để giáng xuống đầu một gia đình người Anh đây! Chúng ta phải làm gì đây?”
Tôi cất lời, thấu hiểu mục đích mà vị Thiếu tá lôi tôi theo: “Cậu bé đã chết vì bệnh dịch tả. Chúng ta có mặt cùng cậu ấy lúc lâm. Chúng ta không thể nửa vời được đâu. Đi nào.”
Thế rồi màn kịch trần trụi và nực cười nhất mà tôi từng tham gia chính thức bắt đầu—việc ngụy tạo một lời dối trá to tát được viết ra thành văn bản, củng cố bằng các bằng chứng xác thực, nhằm xoa dịu những người thân ở Quê nhà của Cậu bé. Tôi bắt đầu phác thảo bản nháp bức thư, vị Thiếu tá thỉnh thoảng đóng góp vài ý kiến trong khi ông thu gom toàn bộ những gì Cậu bé viết rồi ném vào lò sưởi đốt sạch. Đó là một buổi tối oi bức và tĩnh lặng khi chúng tôi bắt đầu, ngọn đèn dầu cháy vô cùng chập chờn. Đúng tiến độ, tôi hoàn thành bản nháp theo đúng ý nguyện, miêu tả Cậu bé là hiện thân của mọi phẩm hạnh, được trung đoàn yêu mến, với một tương lai rạng ngời đang chờ đón phía trước, vân vân và vân vân; kể lại cách chúng tôi đã tận tình chăm sóc cậu qua cơn bệnh tật—bạn thừa hiểu rằng lúc này không phải là lúc để nói dối mấy chuyện nhỏ nhặt—và cách cậu đã ra đi không một chút đớn đau. Cổ họng tôi nghẹn đắng khi viết ra những dòng ấy và nghĩ về những con người khốn khổ sẽ phải đọc chúng.
Rồi tôi phì cười trước sự lố bịch của hoàn cảnh, tiếng cười hòa quyện lẫn vào trong tiếng nấc nghẹn—và vị Thiếu tá bảo rằng cả hai chúng tôi đều cần phải làm ngụm rượu.
Tôi sợ rằng mình không dám chắc chúng tôi đã nốc bao nhiêu whiskey trước khi bức thư hoàn thành. Nó chẳng có lấy một chút tác dụng nào với chúng tôi cả. Sau đó, chúng tôi tháo chiếc đồng hồ, mặt dây chuyền và nhẫn của Cậu bé ra.
Cuối cùng, vị Thiếu tá cất lời: “Chúng ta cũng phải gửi một lọn tóc nữa. Phụ nữ rất coi trọng thứ đó.”
Nhưng có những lý do khiến chúng tôi chẳng thể tìm ra nổi một lọn tóc nào phù hợp để gửi đi.
Cậu bé tóc đen, và may mắn thay, vị Thiếu tá cũng vậy. Tôi dùng dao cắt một nhúm tóc ngay trên thái dương của vị Thiếu tá, rồi nhét nó vào gói bưu phẩm đang chuẩn bị. Cơn cười ngất ngư cùng những tiếng nấc nghẹn lại bủa vây lấy tôi, buộc tôi phải dừng tay. Vị Thiếu tá cũng chẳng khá khẩm hơn là bao; và cả hai chúng tôi đều thừa biết phần việc tồi tệ nhất vẫn còn đang chờ phía trước.
Chúng tôi niêm phong bưu phẩm gồm các bức ảnh, mặt dây chuyền, con dấu, nhẫn, bức thư và lọn tóc bằng sáp niêm phong và con dấu chính chủ của Cậu bé.
Rồi vị Thiếu tá cất lời: “Vì Chúa, chúng ta hãy ra ngoài thôi—rời khỏi căn phòng này—rồi hãy tính tiếp!”
Chúng tôi bước ra ngoài, thẫn thờ rảo bước dọc bờ kênh suốt một tiếng đồng hồ, vừa ăn vừa uống những thứ mang theo, cho đến khi vầng trăng nhô lên. Lúc này tôi thấm thía hoàn toàn cảm giác của một kẻ sát nhân thực thụ. Cuối cùng, chúng tôi đành gượng ép bản thân quay trở lại căn phòng có chiếc đèn dầu và Cái Xác trong đó, để bắt tay vào phần việc tiếp theo. Tôi sẽ không đời nào viết lại về chuyện này. Mọi thứ quá đỗi kinh hoàng. Chúng tôi thiêu rụi chiếc giường dây và trút phần tro tàn xuống dòng kênh; chúng tôi lột cả tấm cót trải sàn trong phòng rồi xử lý y hệt như vậy. Tôi lủi thủi chạy ra một ngôi làng để mượn hai chiếc cuốc lớn—tôi không muốn kéo lũ dân làng vào cuộc—trong lúc vị Thiếu tá lo liệu—những việc còn lại. Chúng tôi mất ròng rã bốn tiếng đồng hồ quật cường mới đào xong cái huyệt. Vừa làm, chúng tôi vừa tranh cãi xem liệu có nên đọc lại phần lớn nhất có thể nhớ được trong Nghi thức An táng người chết hay không.
Chúng tôi thỏa hiệp bằng cách đọc bài Kinh Lạy Cha kèm theo một lời cầu nguyện riêng tư không chính thức để cầu cho linh hồn Cậu bé được siêu thoát. Sau đó, chúng tôi lấp đất đầy huyệt rồi lui ra hiên nhà—chứ không bước vào trong nhà—để ngả lưng chợp mắt. Chúng tôi đã kiệt sức đến độ dường như chết lặng.
Khi tỉnh giấc, vị Thiếu tá mệt mỏi cất lời: “Chúng ta không thể quay về cho đến ngày mai. Phải cho cậu ta một khoảng thời gian hợp lý để chết chứ. Hãy nhớ là cậu ta chết SỚM sáng nay. Làm vậy nghe có vẻ tự nhiên hơn.” Hẳn là vị Thiếu tá đã thức trắng đêm để suy tính mọi đường đi nước bước.
Tôi hỏi: “Thế sao lúc nãy chúng ta không mang thi thể về doanh trại?”
Vị Thiếu tá trầm ngâm suy nghĩ trong giây lát:—“Bởi vì đám lính tháo chạy toán loạn khi nghe tin dịch tả bùng phát. Hơn nữa chiếc xe ekka đã đi mất tiêu rồi!”
Đó hoàn toàn là sự thật. Chúng tôi đã quên bén mất con ngựa ekka, và nó đã đánh xe chuồn về từ bao giờ.
Thế là, chúng tôi bị bỏ lại nơi đó một mình, suốt cả một ngày trời ngột ngạt tại Nhà nghỉ Kênh đào, hết kiểm chứng rồi lại lật đi lật lại câu chuyện về cái chết của Cậu bé để xem liệu có sơ hở ở điểm nào không. Chiều hôm đó có một người bản địa ghé qua, nhưng chúng tôi bảo rằng có một Sahib vừa chết vì bệnh tả, thế là hắn ta ba chân bốn cẳng chạy mất dép. Khi màn đêm buông xuống, vị Thiếu tá trút bầu tâm sự với tôi về mọi nỗi sợ hãi của ông đối với Cậu bé, cùng những câu chuyện rợn gáy về những vụ tự sát hoặc những toan tính tự sát suýt thành công—những giai thoại làm dựng cả tóc gáy. Ông kể rằng bản thân ngài cũng từng rơi vào Thung lũng Bóng tối ấy hệt như Cậu bé, thuở ngài còn trẻ dại và chưa quen thuộc với xứ sở này; thế nên ông thấu hiểu tường tận cách mà những suy nghĩ hỗn độn cắn xé lẫn nhau trong tâm trí bé nhỏ tội nghiệp của Cậu bé. Ông cũng chia sẻ rằng bọn trẻ trong những phút giây hối hận thường trầm trọng hóa lỗi lầm của bản thân hơn mức thực tế rất nhiều. Chúng tôi cứ thế trò chuyện xuyên suốt buổi tối, ôn lại kịch bản về cái chết của Cậu bé. Ngay khi vầng trăng lên cao, và tính theo lý thuyết thì Cậu bé vừa được chôn cất, chúng tôi rảo bước cắt ngang qua đồng bằng để trở về Trạm lính. Chúng tôi đi bộ từ tám giờ tối cho đến sáu giờ sáng hôm sau; dẫu đã mệt lử đử, chúng tôi vẫn không quên tạt qua phòng Cậu bé để cất giấu khẩu súng lục cùng số đạn dược đúng quy định vào trong bao da. Đồng thời đặt chiếc tráp đựng tài liệu ngay ngắn trên bàn. Chúng tôi tìm gặp viên Đại tá và báo cáo về cái chết, lòng cảm thấy tội lỗi hệt như những kẻ sát nhân thực sự. Sau đó, chúng tôi lăn ra giường ngủ một mạch suốt mười hai tiếng đồng hồ; bởi sức lực trong người đã cạn kiệt hoàn toàn.
Câu chuyện được tin sái cổ trong khoảng thời gian cần thiết, bởi chẳng mấy chốc ai nấy đều quên bén đi sự tồn tại của Cậu bé trước khi hai tuần trôi qua. Tuy nhiên, nhiều người vẫn kịp thời buông lời chê bai vị Thiếu tá cư xử bê bối khi không mang thi thể về tổ chức tang lễ theo nghi thức trung đoàn. Điều đau lòng nhất chính là bức thư từ người mẹ của Cậu bé gửi cho vị Thiếu tá và tôi—với những vệt nhòe mực loang lổ khắp trang giấy. Bà đã viết những lời ngọt ngào nhất có thể về sự tử tế vô bờ bến của chúng tôi, cùng lòng biết ơn sâu sắc mà bà sẽ mang theo suốt quãng đời còn lại.
Xét cho cùng, đúng là bà CÓ mang ơn chúng tôi thật; nhưng lại chẳng đúng theo ý nghĩa mà bà vẫn hằng đinh ninh.