Người ta bảo đó là con nước trôi—
Chúa trời thấu tỏ mọi nguồn cơn,
Nhưng trong tai tôi mãi chẳng nguôi
Tiếng chuông ngân vọng từ chốn buồn,
Chuông vang trong tối đầy kinh hãi,
Rằng: “Enderby,” giữa chốn không người.
—Jean Ingelow.
Ngày xửa ngày xưa, có một Người Chồng, một Người Vợ và một Kẻ Thứ Ba.
Cả ba đều khờ dại, nhưng Người Vợ là kẻ dại dột nhất. Lẽ ra Người Chồng phải chăm sóc vợ mình, còn người vợ lẽ ra nên tránh xa Kẻ Thứ Ba; và vị Kẻ Thứ Ba này, suy cho cùng, cũng nên tự cưới cho mình một người vợ sau những cuộc tán tỉnh đàng hoàng, công khai—điều mà chẳng ai có thể phàn nàn, quanh đồi Jakko hay Observatory Hill. Khi bạn thấy một thanh niên bọt mép ngựa phủ trắng xóa, mũ hất ngược ra sau, phóng bạt mạng xuống dốc mười lăm dặm một giờ để gặp một cô nàng chắc chắn sẽ rất vui mừng khi được gặp anh ta, bạn tự nhiên sẽ có thiện cảm với chàng thanh niên ấy, chúc anh ta sớm được bổ nhiệm những chức vụ cao cấp, quan tâm đến phúc lợi của anh, và khi thời điểm thích hợp đến, bạn sẵn sàng tặng họ kẹp gắp đường hoặc yên ngựa phụ, tùy theo khả năng và lòng rộng lượng của mình.
Kẻ Thứ Ba phóng ngựa xuống dốc, nhưng là để gặp vợ của Người Chồng; và khi hắn phi ngựa lên dốc cũng vì mục đích ấy. Người Chồng đang ở vùng đồng bằng, kiếm tiền để vợ tiêu pha vào những bộ váy áo, những chiếc vòng tay bốn trăm rupi, và những món xa xỉ không đáng kể kiểu đó. Anh làm việc rất vất vả, gửi cho vợ một bức thư hoặc một tấm bưu thiếp mỗi ngày. Cô cũng viết thư cho anh đều đặn hằng ngày, nói rằng cô đang mong mỏi anh sớm lên Simla. Kẻ Thứ Ba thường cúi qua vai cô và cười khi cô viết những dòng đó. Sau đó, cả hai cùng cưỡi ngựa ra Bưu điện.
Thế đấy, Simla là một nơi kỳ lạ và phong tục của nó cũng chẳng giống ai; và không một ai trải qua ít nhất mười mùa ở đây mà có đủ tư cách đưa ra phán xét dựa trên những bằng chứng gián tiếp vốn là thứ không đáng tin cậy nhất tại các tòa án. Vì những lý do này, và vì những điều khác không cần phải nêu ra, tôi từ chối khẳng định chắc chắn liệu có điều gì sai trái không thể cứu vãn trong mối quan hệ giữa vợ của Người Chồng và Kẻ Thứ Ba hay không. Nếu có—và về điểm này bạn phải tự đưa ra nhận định cho riêng mình—thì đó là lỗi của Người Vợ. Tính cách cô ta cứ lém lỉnh như một con mèo con, luôn khoác lên mình vẻ ngây thơ mềm mại và phúng phính. Nhưng ẩn sâu bên trong, cô ta cực kỳ sành sỏi và thâm hiểm; và đôi khi, khi chiếc mặt nạ rơi xuống, người ta nhìn thấy rõ bản chất ấy, liền rùng mình và suýt lùi lại. Đàn ông thỉnh thoảng cũng rất nguyên tắc, và những kẻ ít nguyên tắc nhất lại chính là những kẻ khắt khe nhất.
Simla có lối cư xử kỳ quặc trong việc làm rạn nứt tình bạn. Có những mối thâm tình đã gắn kết và bền chặt qua nửa tá mùa du lịch, đạt đến sự thiêng liêng gần như lời thề hôn nhân và được tôn trọng như thế. Ngược lại, những mối quan hệ khác cũng lâu năm không kém, và thoạt nhìn cũng đáng kính chẳng kém, lại dường như chẳng bao giờ giành được một địa vị chính thức nào được công nhận; trong khi một mối quen biết tình cờ mới chỉ hai tháng tuổi lại đường hoàng bước vào vị trí vốn thuộc về kẻ đến trước. Chẳng có điều luật nào được in thành văn có thể điều tiết những chuyện thế này.
Một số người có thứ đặc ân mang lại cho họ sự dung thứ vô hạn, số khác thì không. Vợ của Người Chồng không có được điều đó. Chẳng hạn, nếu cô ta nhìn qua bức tường vườn, những người phụ nữ liền buộc tội cô ta cướp chồng của họ. Cô ta bèn phàn nàn một cách đầy bi thảm rằng mình không được phép tự do chọn bạn bè. Khi cô ta đưa chiếc ống tay áo bằng lông trắng muốt lên môi, nhìn bạn qua lớp lông ấy và chau mày nói những lời đó, bạn sẽ cảm thấy cô ta đã bị hiểu lầm một cách oan ức, và mọi bản năng của những người phụ nữ kia đều hoàn toàn sai lầm—điều đó thật vô lý. Cô ta không được phép sở hữu Kẻ Thứ Ba một cách yên bình; mà thực ra bản tính cô ta quái gở đến mức nếu được phép yên ổn như vậy thì cô ta lại chẳng thấy thú vị gì. Cô ta thích một chút vỏ bọc mập mờ của sự lén lút để che đậy ngay cả những hành động bình thường nhất của mình.
Sau hai tháng rong ruổi trên lưng ngựa, hết vòng quanh Jakko, rồi đến Elysium, Summer Hill, Observatory Hill, dưới chân Jutogh, và cuối cùng là ngược xuôi trên Con đường Cart Road cho đến tận khe vực Tara Devi vào lúc chập tối, cô nói với Kẻ Thứ Ba rằng: “Frank, mọi người đang bàn tán rằng chúng ta ở bên nhau quá nhiều, và họ thật là khó chịu.”
Kẻ Thứ Ba đưa tay vuốt chòm râu mép, đáp rằng những kẻ khó chịu thì không đáng để những người tao nhã phải bận tâm.
“Nhưng họ không chỉ nói suông—họ còn viết thư—viết cho ông xã tôi rồi—tôi chắc chắn là như vậy,” Vợ của Người Chồng nói, đoạn rút một bức thư từ túi yên ngựa ra đưa cho Kẻ Thứ Ba.
Đó là một bức thư chân thành, do một người đàn ông chân chất viết ra, lúc ấy đang vật lộn trong cái nóng như đổ lửa ở vùng đồng bằng với mức lương hai trăm rupi một tháng (trong khi anh ta cấp cho vợ mình tới tám trăm năm mươi), chỉ mặc chiếc áo lót bằng lụa và quần cotton. Người ta bảo rằng, có lẽ cô ta chẳng mảy may suy nghĩ về sự dại dột khi để tên tuổi mình gắn liền với Kẻ Thứ Ba; rằng cô ta còn quá trẻ con để hiểu được những nguy hiểm từ kiểu quan hệ đó; rằng chồng cô, con người ấy, là người cuối cùng trên đời muốn ghen tuông cản trở những niềm vui và sở thích nhỏ nhoi của vợ, nhưng sẽ tốt hơn nếu cô biết cách âm thầm rời xa Kẻ Thứ Ba vì lợi ích của chồng mình. Bức thư được bao bọc bởi biết bao cái tên trìu mến ngọt ngào, và nó khiến Kẻ Thứ Ba vô cùng thích thú. Cả hai cùng cười vang vì lá thư ấy, khiến cho một người đứng cách đó năm mươi thước cũng có thể thấy đôi vai họ rung lên trong lúc những con ngựa lững thững bước đi song song.
Cuộc trò chuyện của họ chẳng có gì đáng để ghi lại. Kết cục là vào ngày hôm sau, chẳng ai còn thấy Vợ của Người Chồng và Kẻ Thứ Ba xuất hiện cùng nhau nữa. Cả hai đã cùng đi xuống Nghĩa trang—nơi mà thông thường chỉ có những cư dân ở Simla đến thăm theo nghĩa vụ chính thức.
Một đám tang ở Simla với mục sư cưỡi ngựa, những người đưa tang cưỡi ngựa, và chiếc quan tài kêu có kẽo kẹt khi đu đưa giữa những người khiêng, là một trong những cảnh tượng ảm đạm nhất trên cõi đời này, đặc biệt là khi đoàn người đi qua vùng trũng ẩm ướt, lạnh lẽo bên dưới Khách sạn Rockcliffe—nơi ánh mặt trời bị che khuất và mọi dòng suối trên núi đều đang rên rỉ, khóc than cùng nhau khi chảy xuống các thung lũng.
Thỉnh thoảng cũng có người chăm sóc phần mộ, nhưng chúng ta ở Ấn Độ cứ di chuyển và thuyên chuyển liên tục, nên đến cuối năm thứ hai, những người đã khuất chẳng còn bạn bè nào nữa—mà chỉ còn lại những người quen đã quá bận rộn vui chơi trên núi đến mức chẳng còn tâm trí đâu để quan tâm đến những bạn cũ. Ý định dùng Nghĩa trang làm nơi hò hẹn quả thực là một ý tưởng rất mang tính phụ nữ. Đàn ông sẽ nói đơn giản rằng: “Cứ để mặc thiên hạ bàn tán. Chúng ta sẽ xuống phố Mall.” Phụ nữ được cấu tạo khác đi, nhất là khi đó lại là một người như vợ của Người Chồng. Cô ta và Kẻ Thứ Ba đã tận hưởng bầu bạn của nhau giữa những nấm mồ của những người đàn ông và phụ nữ mà họ từng quen biết và từng khiêu vũ cùng trước kia.
Họ thường mang theo một tấm thảm trải ngựa lớn và ngồi trên bãi cỏ hơi lệch về phía bên trái của phần cuối nghĩa trang—nơi có một khoảng trũng trên mặt đất, nơi những ngôi mộ đã có chủ chấm dứt và những ngôi mộ làm sẵn thì chưa được đào. Mỗi nghĩa trang quy củ ở Ấn Độ đều luôn giữ sẵn nửa tá huyệt mộ mở để phòng hờ cho những trường hợp bất ngờ và sự hao mòn tự nhiên. Ở vùng đồi núi, những ngôi mộ này thường là cỡ dành cho trẻ em, bởi vì những đứa trẻ khi từ vùng đồng bằng lên đây trong tình trạng ốm yếu, suy nhược thường không qua khỏi những trận mưa dồi dào trên núi, hoặc bị viêm phổi do được người nhũ mẫu dắt đi qua những khu rừng thông ẩm ướt sau khi mặt trời đã lặn. Tất nhiên, tại các doanh trại quân đội, mộ cỡ người lớn lại được dùng nhiều hơn; sự sắp xếp này thay đổi tùy theo khí hậu và dân số.
Một ngày nọ, khi Vợ của Người Chồng và Kẻ Thứ Ba vừa đặt chân đến Nghĩa trang, họ nhìn thấy vài phu phen đang phá đất. Họ đã vạch sẵn ranh giới cho một ngôi mộ cỡ lớn, và Kẻ Thứ Ba liền hỏi họ xem có vị Sahib nào đang lâm bệnh hay không. Họ đáp rằng họ không rõ; nhưng đó là mệnh lệnh buộc họ phải đào sẵn một ngôi mộ cho Sahib.
“Cứ làm việc đi,” Kẻ Thứ Ba nói, “và hãy xem họ đào thế nào.”
Lũ phu tiếp tục làm việc, còn Vợ của Người Chồng và Kẻ Thứ Ba đứng quan sát và trò chuyện trong suốt hai tiếng đồng hồ khi ngôi mộ được đào sâu hơn. Đến lúc đó, một kẻ phu phen, dùng tấm chăn để hứng đất người ta vừa xúc lên, liền nhảy qua miệng hố.
“Thật kỳ lạ,” Kẻ Thứ Ba nói. “Áo choàng ulster của tôi đâu rồi nhỉ?”
“Có gì mà kỳ lạ?” Vợ của Người Chồng hỏi.
“Tôi thấy một luồng lạnh buốt chạy dọc sống lưng, cứ như thể có ai vừa bước qua mồ tôi vậy.”
“Sao anh cứ nhìn cái thứ đó làm gì?” Vợ của Người Chồng nói. “Chúng ta đi thôi.”
Kẻ Thứ Ba đứng ở đầu ngôi mộ, đăm đăm nhìn xuống một lát mà không đáp lời. Rồi hắn thả một viên sỏi xuống, lẩm bẩm: “Thật khó chịu và lạnh lẽo; lạnh buốt xương. Tôi nghĩ mình sẽ không đến Nghĩa trang này nữa đâu. Việc đào mộ chẳng thấy vui chút nào cả.”
Hai người trò chuyện và đồng ý rằng Nghĩa trang thực sự là một nơi ảm đạm. Họ cũng lên lịch cho buổi cưỡi ngựa vào ngày mai: đi từ Nghĩa trang qua Đường hầm Mashobra lên Fagoo rồi quay về, bởi vì tất cả mọi người đều sẽ đổ xô đi dự tiệc trà ngoài trời tại Phủ Toàn quyền, và dân cư ở Mashobra chắc cũng sẽ đi hết.
Khi đang đi ngược lên con đường dẫn ra Nghĩa trang, con ngựa của Kẻ Thứ Ba bỗng lồng lên muốn phi thẳng lên dốc vì đã phải đứng chờ quá lâu, và kết quả là nó bị căng một gân ở chân sau.
“Ngày mai chắc tôi phải đi con ngựa cái thôi,” Kẻ Thứ Ba nói, “và nó thì chẳng chịu được món đồ nào nặng hơn một chiếc hàm thiết đơn đâu.”
Họ sắp xếp gặp nhau ở Nghĩa trang, sau khi đã tính toán để có đủ thời gian cho toàn bộ dân chúng Mashobra kịp di chuyển vào trong Simla. Đêm đó trời mưa rất lớn, và hôm sau, khi Kẻ Thứ Ba đến điểm hẹn, hắn thấy ngôi mộ mới đã ngập đến một sft nước, vì nền đất ở đây là thứ sét cứng và chua.
“Trời ạ! Trông gớm ghiếc thật đấy,” Kẻ Thứ Ba thốt lên. “Thử nghĩ cảnh bị đóng ván và thả tõm xuống cái giếng đó xem!”
Rồi họ khởi hành đi Fagoo, con ngựa cái đùa giỡn với chiếc hàm thiết và cẩn thận bước đi nhẹ nhàng như thể móng được bọc nhung, trong khi ánh mặt trời chiếu rọi rực rỡ. Con đường bên dưới Mashobra dẫn đi Fagoo được ghi nhận chính thức là Đường Himalaya-Thibet; nhưng bất chấp cái tên có vẻ hoành tráng ấy, ở phần lớn các đoạn, nó rộng chưa đầy sáu thước, và khoảng không rơi xuống thung lũng bên dưới có lẽ phải từ một đến hai ngàn thước.
“Bây giờ chúng ta đang đi tới xứ Thibet đấy,” Vợ của Người Chồng vui vẻ nói khi hai con ngựa tiến gần đến Fagoo. Cô đang cưỡi ở phía sát mép vực.
“Tiến vào xứ Thibet,” Kẻ Thứ Ba tiếp lời, “thật xa khỏi những kẻ hay nói lời khó chịu, và những ông chồng hay viết thư ngớ ngẩn. Cùng em—đi đến tận cùng thế giới!”
Một kẻ phu phen vác khúc gỗ đi vòng qua khúc cua, và con ngựa cái liền lách rộng ra để tránh hắn—hai chân trước lùi vào và phần hông văng ra, đúng điệu của một con ngựa khôn ngoan.
“Đến tận cùng thế giới,” Vợ của Người Chồng nói, rồi liếc nhìn Kẻ Thứ Ba bằng ánh mắt chứa đựng muôn vàn ý tứ qua bờ vai bên gần.
Hắn đang mỉm cười, nhưng khi cô còn đang nhìn, nụ cười ấy bỗng cứng đờ trên khuôn mặt hắn, chuyển thành một cái nhếch mép căng thẳng—cái kiểu cười mà người ta thường mang theo khi cảm thấy không thực sự vững chãi trên yên ngựa. Con ngựa cái có vẻ như đang sụt dần phần thân trước, lồng ngực nó phập phồng khi cố gắng nhận thức chuyện gì đang xảy ra. Trận mưa đêm hôm trước đã làm mục rữa phần ta-luy âm của con đường Himalaya-Thibet, và mặt đường đang sụt xuống dưới chân nó.
“Em đang làm gì thế?” Vợ của Người Chồng lên tiếng. Kẻ Thứ Ba không đáp. Hắn nhếch mép đầy căng thẳng và cắm phập cựa vào sườn con ngựa cái khiến nó đập đập hai chân trước xuống mặt đường, và cuộc chiến sinh tử bắt đầu. Vợ của Người Chồng thét lên: “Ôi Frank, nhảy xuống đi!”
Nhưng Kẻ Thứ Ba như bị dính chặt vào yên ngựa—khuôn mặt tái xanh—và hắn nhìn thẳng vào mắt Vợ của Người Chồng. Ngay lúc đó, Vợ của Người Chồng với tay chộp lấy đầu con ngựa và tóm vào mũi nó thay vì cầm dây cương. Con vật ngẩng phắt đầu lên và lao xuống vực cùng một tiếng thét ghê rợn, mang theo Kẻ Thứ Ba ở trên lưng, với nụ cười căng thẳng vẫn còn đọng lại trên khuôn mặt hắn.
Vợ của Người Chồng nghe thấy tiếng lách cách của những hòn sỏi nhỏ và đất đá rơi khỏi mặt đường, cùng tiếng trượt rầm rầm của người và ngựa khi lao xuống vực sâu. Rồi mọi thứ chìm vào tĩnh lặng, và cô gọi Frank hãy bỏ con ngựa lại mà leo lên đây. Nhưng Frank không đáp. Hắn đang nằm dưới thân con ngựa, ở độ sâu chín trăm thước bên dưới, đè bẹp một vạt ngô Ấn Độ.
Khi đoàn người trẩy hội từ Phủ Toàn quyền quay về trong màn sương chiều muộn, họ bắt gặp một người đàn bà hóa điên tạm thời, trên lưng một con ngựa cũng điên cuồng chẳng kém, đang lao vút qua những khúc cua với đôi mắt và miệng há hốc, đầu tóc xõa tung trông như đầu của quái nữ Medusa. Cô ta bị một người đàn ông chặn lại dẫu phải đánh cược cả mạng sống, rồi được nhấc bổng khỏi yên ngựa, mềm nhũn như một đống giẻ rách, và đặt lên lề đường để giải thích sự tình. Việc này ngốn mất hai mươi phút, sau đó cô ta được gửi về nhà bằng một chiếc xe kéo tay của phụ nữ, miệng vẫn há hốc và đôi tay cứ cào cấu vào đôi găng tay cưỡi ngựa của mình.
Cô ta phải nằm liệt giường trong suốt ba ngày mưa tầm tã sau đó; nhờ vậy mà cô đã lỡ mất đám tang của Kẻ Thứ Ba—người đã được hạ thổ xuống một mồ nước sâu mười tám inch, thay vì mười hai inch như hắn từng chê bai thuở ban đầu.