Họ đã lao động vất vả, những con người đước đắn ấy. Hai mươi năm trước, ngọn đồi nơi Floral Heights tọa lạc với những mái nhà rực rỡ, những thảm cỏ tinh tươm và sự tiện nghi đáng kinh ngạc, vốn chỉ là một vùng hoang vu ngập tràn cây du, cây sồi và cây phong non mọc rậm rạp. Dọc theo những con đường quy hoạch ngay ngắn vẫn còn vài mảnh đất trống rợp bóng cây và phần còn lại của một khu vườn cũ. Hôm nay, nơi đây thật rực rỡ; những cành táo bừng sáng với những chiếc lá non mọc lên như những ngọn đuốc lửa xanh. Sắc trắng đầu mùa của hoa anh đào thấp thoáng bên khe vực, và tiếng chim cổ đỏ kêu ríu rít.

Babbitt hít hà mùi đất, khúc khích cười trước đám chim cổ đỏ đang nháo nhác như thể anh đang cười mấy chú mèo con hay một bộ phim hài. Nhìn bề ngoài, anh chính là một viên chức văn phòng hoàn hảo – một người đàn ông phương phi trong chiếc mũ phớt mềm màu nâu lịch sự cùng cặp kính không gọng, miệng ngậm điếu xì gà lớn, đang lái chiếc xe hơi xịn dọc theo đại lộ vùng bán ô thị. Nhưng sâu thẳm trong anh ẩn chứa một thứ tình yêu chân thành đến kỳ lạ dành cho khu phố, thành phố và hội nhóm của mình. Mùa đông đã qua đi; thời điểm của sự kiến thiết và tăng trưởng hữu hình, điều mang lại cho anh niềm kiêu hãnh, đã đến. Nỗi u buồn ban đầu của anh tan biến; anh rạng rỡ niềm vui khi ghé qua phố Smith để gửi chiếc quần âu màu nâu và đổ đầy bình xăng.

Sự quen thuộc của nghi thức ấy tiếp thêm sinh lực cho anh: cảnh tượng trụ bơm xăng bằng sắt đỏ cao ngất, gara lợp ngói rỗng và gạch nung, ô cửa kính bày biện những phụ kiện dễ chịu nhất – vỏ lốp sáng bóng, bugi với lớp sứ trắng tinh, và xích lốp bằng vàng bằng bạc. Anh cảm thấy phổng mũi trước sự thân thiện của Sylvester Moon, người thợ máy bẩn thỉu nhất nhưng cũng khéo tay nhất, bước ra để phục vụ mình. “Buổi sáng tốt lành, ngài Babbitt!” Moon nói, và Babbitt cảm thấy mình là một nhân vật quan trọng, một người mà ngay cả những tay thợ sửa xe bận rộn cũng phải ghi nhớ tên – chứ không phải cái đám dân chơi rẻ tiền chuyên lượn lờ trên mấy chiếc xe phò cạch. Anh thán phục sự tinh xảo của chiếc đồng hồ đo tự động đang lách cách nhảy từng galông; thán phục tấm biển quảng cáo đầy khôn ngoan: “Đổ xăng đúng lúc, khỏi sợ mắc kẹt – xăng hôm nay 31 xu”; thán phục tiếng róc rách nhịp nhàng của dòng xăng chảy vào bình, và sự đều đặn như máy móc khi Moon quay tay quay.

“Hôm nay ta lấy bao nhiêu đây, thưa ngài?” Moon hỏi, với thái độ vừa mang nét độc lập của một chuyên gia lớn, vừa có sự thân thiện của một kẻ chuyện trò gần gũi, lại vừa bày tỏ lòng kính trọng đối với một nhân thế lực trong cộng đồng như George F. Babbitt.

“Đổ đầy đi.”

“Ông ủng hộ ứng cử viên Cộng hòa nào thế, ngài Babbitt?”

“Còn quá sớm để đưa ra bất kỳ dự đoán nào. Suy cho cùng, vẫn còn hơn một tháng rưỡi – à không, ba tuần – chắc là gần ba tuần – chà, tổng cộng còn hơn sáu tuần nữa mới đến đại hội đảng Cộng hòa, và tôi thấy một người nên giữ một cái đầu mở và cho tất cả các ứng cử viên một cơ hội – xem xét kỹ lưỡng tất cả bọn họ rồi đánh giá, sau đó mới đưa ra quyết định cẩn trọng.”

“Đúng thế thật đấy, ngài Babbitt ạ.”

“Nhưng tôi nói cho cậu nghe nhé – và quan điểm của tôi về vấn đề này cũng y hệt như bốn năm trước, tám năm trước, và sẽ vẫn là quan điểm của tôi bốn năm nữa – vâng, và cả tám năm nữa! Điều mà tôi vẫn nói với tất cả mọi người, và điều này không thể để mọi người hiểu mơ hồ được, đó là thứ chúng ta cần nhất, trên hết và luôn luôn, chính là một nền quản trị kinh doanh thật lành mạnh, đàng hoàng!”

“Chà trời, chuẩn không cần chỉnh!”

“Cậu thấy mấy cái lốp trước thế nào?”

“Tuyệt! Tuyệt cú mèo! Các gara chắc chẳng có mấy việc để làm nếu ai cũng chăm sóc xe cộ cẩn thận như ông.”

“Thì, tôi vẫn cố gắng tỏ ra có ý thức một chút về chuyện đó.” Babbitt thanh toán hóa đơn, nói một cách rất hào phóng, “Ờ, cứ giữ lấy tiền thừa đi,” và phóng xe đi trong ngây ngất của sự tự mãn đầy chân thành. Với phong thái của một Người Sam-ari nhân hậu, anh hét lớn với một người đàn ông trông có vẻ đáng kính đang đứng đợi xe điện: “Có đi nhờ không?” Khi người đàn ông bước lên xe, Babbitt liền tỏ ra bề trên: “Đi thẳng xuống trung tâm thành phố à? Hễ cứ thấy ai đứng đợi xe điện là tôi lại hay có thói quen cho họ đi nhờ – tất nhiên, trừ khi trông hắn ta giống một tên lang thang.”

“Ước gì có nhiều người rộng rãi với xe cộ của họ như ông,” nạn nhân của lòng tốt ngoan ngoãn đáp.

“Ồ không, hầu như chẳng phải vấn đề rộng rãi gì đâu. Thực ra, tôi luôn cảm thấy – tối nọ tôi vừa nói với con trai tôi – đó là nghĩa vụ của mỗi người trong việc chia sẻ những điều tốt đẹp trên thế giới này với những người hàng xóm, và tôi phát bực lên được khi có kẻ nào đó tự kiêu tự đại rồi cứ đi bóp còi khoác lác chỉ vì mình làm việc thiện.”

Nạn nhân dường như không tìm được câu trả lời thích hợp. Babbitt tiếp tục oang oang:

“Dịch vụ mà Công ty cung cấp trên mấy tuyến xe điện này chán mệt. Thật vô lý khi cứ tận bảy phút mới cho chạy một chuyến xe tuyến Portland Road. Người ta có mà chết cóng vào một buổi sáng mùa đông, khi phải đứng chờ ở góc đường với cơn gió thốc vào tận mắt cá chân.”

“Đúng thế thật. Công ty Xe điện chẳng thèm bận tâm xem họ đối xử với chúng ta ra sao đâu. Cần phải có bài học cho bọn chúng mới được.”

Babbitt đâm ra hoảng hốt. “Nhưng mà dẫu sao đi nữa, tất nhiên là không thể cứ mãi chỉ trích Công ty Vận tải mà không nhận thức được những khó khăn mà họ đang phải gánh chịu, chẳng hạn như mấy kẻ gàn dở đòi quyền sở hữu công cộng. Việc đám công nhân này ép Công ty phải trả lương cao đơn giản là một tội ác, và tất nhiên gánh nặng lại trút lên đầu anh và tôi, những kẻ phải cúng tiền vé bảy xu! Thực ra, dịch vụ trên tất cả các tuyến của họ là rất đáng nể – nếu xét cho cùng.”

“À thì...” người kia ngượng ngùng đáp.

“Sáng nay đẹp trời thật đấy,” Babbitt giải thích. “Mùa xuân đang đến rất nhanh rồi.”

“Vâng, bây giờ mới thực sự là mùa xuân.”

Nạn nhân chẳng có chút sự độc đáo hay hóm hỉnh nào, và Babbitt rơi vào sự im lặng trầm mặc, dồn hết tâm trí vào trò chơi vượt xe điện ở góc phố: một cú tăng tốc, một màn rượt đuổi sát nút, phóng xe bạt mạng giữa phần thân vàng khé của chiếc xe điện và hàng dài xe hơi đỗ san sát, vút qua ngay lúc chiếc xe điện vừa dừng lại – một trò chơi hiểm hóc và đầy dũng cảm.

Và trong suốt thời gian đó, anh vẫn cảm nhận rõ nét vẻ đáng yêu của Zenith. Có những tuần liền, anh chẳng chú ý đến điều gì ngoài khách hàng và những tấm biển “Cho Thuê” phiền phức của các nhà môi giới đối thủ. Hôm nay, trong một nỗi bất an kỳ lạ, anh giận dữ hoặc vui mừng với tốc độ thần tốc đầy căng thẳng, và hôm nay ánh sáng mùa xuân thật quyến rũ đến mức anh phải ngẩng đầu lên để thưởng ngoạn.

Anh ngắm nghía từng khu vực dọc theo con đường quen thuộc để đến văn phòng: Những ngôi nhà một tầng, những bụi cây và lối đi uốn lượn bất quy tắc tại Floral Heights. Những cửa Sàng một tầng trên phố Smith, chói lọi kính khổ lớn và gạch vàng mới tinh; những cửa hàng tạp hóa, tiệm giặt là và hiệu thuốc đáp ứng nhu cầu cấp thiết hơn của các bà nội trợ phía Đông. Những khu vườn rau ở Dutch Hollow, với những căn lán chắp vá bằng tôn lượn sóng và những cánh cửa nhặt bợm được. Những tấm biển quảng cáo với các nữ thần áo đỏ cao chín thước quảng cáo phim ảnh, thuốc lá tẩu và phấn rôm. Những “dinh thự” cũ dọc theo phố Ninth, S.E., trông giống như những lão công tử già diện chiếc áo sơ mi dơ bẩn; những lâu đài gỗ đã biến thành nhà trọ, với lối đi lầy lội và những hàng rào gỉ sét, bị chèn ép bởi các gara mọc lên như nấm, những khu chung cư giá rẻ và các quầy hoa quả do những người Athens điềm đạm, bảnh chọe làm chủ. Vắt ngang qua và đai đường sắt là những nhà máy với những tháp nước chọc trời và những ống khói cao vút – những nhà máy sản xuất sữa đặc, hộp giấy, thiết bị chiếu sáng, xe hơi. Rồi đến trung tâm thương mại, dòng phương tiện đông đúc thoắt ẩn thoắt hiện, những chiếc xe điện nêm cứng khách đang trả hàng, và những ô cửa lớn bằng đá cẩm thạch cùng đá hoa cương đánh bóng.

Nó thật vĩ đại – và Babbitt tôn trọng sự vĩ đại ở bất cứ thứ gì; ở những ngọn núi, ngọc ngà, cơ bắp, sự giàu có hay ngôn từ. Trong một khoảnh khắc bị mùa xuân mê hoặc, anh trở thành một kẻ si tình đầy chất thơ và gần như vô vị kỷ của Zenith. Anh nghĩ về những vùng ngoại ô nhà máy xa xôi; về con sông Chaloosa với những bờ sông bị xói mòn kỳ lạ; về những ngọn đồi Tonawanda rợp bóng cây ăn quả ở phía Bắc, cùng tất cả những vùng đất chăn nuôi màu mỡ, những nhà kho đồ sộ và những đàn gia súc ấm cúng. Khi thả hành khách xuống, anh thốt lên: “Chà, sáng nay tôi thấy khoan khoái dễ chịu làm sao!”