[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG GỐC: III]

Anh dừng lại để thông báo cho Howard Littlefield, người hàng gia uyên bác của mình, rằng dẫu ban ngày có ấm áp như mùa xuân thì buổi tối trời có thể sẽ trở lạnh. Anh bước vào nhà và hét lớn “Anh ở đâu thế?” với vợ mình, dù chẳng có chút mong muốn cụ thể nào muốn biết cô đang ở đâu. Anh săm soi bãi cỏ xem người làm vườn đã cào dọn cẩn thận chưa. Sau đôi chút hài lòng cùng vô số lời bàn ra tán vào về vấn đề này với bà Babbitt, Ted và Howard Littlefield, anh đi đến kết luận là gã làm vườn đã cào bãi cỏ không đàng hoàng. Anh tiện tay cắt hai búi cỏ dại bằng chiếc kéo cắt may lớn nhất của vợ; anh bảo Ted rằng việc thuê người làm vườn thật là nhảm nhí — “một thằng thanh niên cao to vạm vỡ như con đáng lẽ phải làm hết mọi việc quanh nhà chứ;” và thầm nghĩ trong bụng rằng thật hay ho khi cả khu phố đều biết mình khấm khá đến mức con trai chẳng bao giờ phải động chân động tay vào việc nhà.

Anh đứng ngoài hiên ngủ và tập thể dục buổi tối: dang tay sang hai bên trong hai phút, giưa lên cao trong hai phút, miệng lầm bầm, “Phải tập thể dục nhiều hơn; giữ dáng vóc;” rồi bước vào nhà xem chiếc cổ áo của mình có cần thay trước bữa tối hay không. Như thường lệ, có vẻ là không cần.

Cô hầu gái người Lettish-Croat, một phụ nữ lực lưỡng, đánh kẻng gọi ăn tối.

Món thịt bò nướng, khoai tây nướng và đậu cô-ve tối nay rất ngon, và sau khi điểm qua một cách vừa đủ về tình hình thời tiết ngày càng chuyển biến tốt, khoản thù lao bốn trăm năm mươi đô-la, bữa trưa với Paul Riesling, cùng những ưu điểm đã được kiểm chứng của chiếc bật lửa mới, anh cảm thấy khoan khoái thốt lên, “Tính chuyện mua một chiếc xe hơi mới xem sao. Chắc chưa mua cho tới tận năm sau đâu, nhưng mà biết đâu đấy, tụi mình vẫn có thể chứ nhỉ.”

Verona, cô con gái lớn, kêu lên, “Ôi, Bố, nếu bố mua thật thì sao không chọn một chiếc sedan? Ngầu tuyệt! Xe mui kín ngồi thoải mái hơn xe mui trần nhiều.”

“Ừm, bố cũng không rõ lắm. Bố lại thích xe mui trần hơn. Đi xe đó hít thở được nhiều không khí trong lành hơn.”

“Ôi dào, bố chỉ nói thế vì bố chưa bao giờ đi xe sedan thôi. Mua một chiếc đi bố. Sang trọng hơn hẳn ấy chứ,” Ted nói.

“Xe mui kín giữ quần áo phẳng phiu hơn,” bà Babbitt chen vào; “Tóc tai không bị gió thổi tung tóe,” Verona tiếp lời; “Trông thể thao hơn hẳn,” Ted bổ sung; và Tinka, cô con gái út, rổn rảng, “Ôi, mua xe sedan đi bố! Bố của Mary Ellen cũng có một chiếc đấy.” Ted chốt lại, “Ôi trời, bây giờ ai chẳng có xe mui kín, mỗi nhà mình là chưa có!”

Babbitt quay sang nhìn họ: “Bố nghĩ các con chẳng có gì to tát để mà phàn nàn cả! Dù sao đi nữa, bố mua xe đâu phải để cho mấy đứa đua đòi trông như triệu phú! Với lại bố thích xe mui trần, để mấy buổi tối mùa hè có thể hạ mui xuống, lái xe đi dạo và hít thở không khí trong lành. Hơn nữa— Xe mui kín tốn kém hơn nhiều.”

“Trời ạ, nhà Doppelbraus mua nổi xe mui kín, thì chắc chắn nhà mình cũng mua được chứ!” Ted xúi giục.

“Hừ! Lương hắn bảy ngàn mà anh kiếm tới tám ngàn một năm đấy! Nhưng anh đâu có vung tay quá trán, tiêu phí và ném tiền qua cửa sổ như hắn! Anh không chủ trương vác tiền đi tiêu hoang chỉ để phô trương và—”

Họ hào hứng và say sưa bàn luận sâu về thân xe khí động học, khả năng leo dốc, vành căm, thép crôm, hệ thống đánh lửa và màu sơn xe. Đó không chỉ là sự tìm hiểu về phương tiện giao thông. Đó là khát vọng vươn lên hàng quý tộc. Tại thành phố Zenith, trong thế kỷ hai mươi đầy thực dụng này, chiếc xe hơi của một gia đình biểu thị địa vị xã hội của họ một cách chuẩn xác chẳng kém gì các bậc tước vị quyết định thứ bậc của một gia đình quý tộc Anh — thậm chí còn chính xác hơn, nếu xét đến thái độ của các dòng dõi lâu đời đối với những gã nam tước nhà máy dệt hay những ông bá tước xưởng bia mới phất. Những chi tiết về thứ bậc chưa bao giờ được quy định chính thức. Chẳng có tòa án nào phán quyết xem con trai thứ của một chiếc limousine Pierce Arrow có được vào bàn ăn trước con trai trưởng của một chiếc mui trần Buick hay không, nhưng về tầm quan trọng xã hội tương ứng của chúng thì không có gì phải bàn cãi; và nếu như hồi nhỏ Babbitt từng khao khát chức tổng thống, thì con trai anh là Ted lại khao khát một chiếc Packard mui kín động cơ mười hai xi-lanh và một chỗ đứng vững chắc trong giới thượng lưu chuộng xe hơi.

Thiện cảm mà Babbitt vừa giành được từ gia đình nhờ nhắc đến chiếc xe hơi mới bỗng tan biến khi họ nhận ra anh không có ý định mua xe vào năm nay. Ted kêu ca, “Ôi chán chết! Cái xe cũ trông cứ như bị ghẻ lở đang cào cấu róc cả lớp sơn ra ấy.” Bà Babbitt lơ đễnh nói, “Snoway talkcher father.” [Không nên nói chuyện với bố như thế.] Babbitt nổi đóa, “Nếu con đã là một quý ông cao sang quyền quý các kiểu rồi ấy hả, thì tối nay khỏi cần dắt xe ra đường nữa.” Ted phân bua, “Con có ý gì đâu—” và bữa tối cứ thế kéo dài trong niềm vui gia đình bình dị cho đến cái thời điểm không thể tránh khỏi khi Babbitt phản ứng, “Thôi, thôi nào, chúng ta đâu thể ngồi ì ở đây suốt buổi tối được. Để cho con bé còn dọn dẹp bàn ăn chứ.”

Anh bực bội càu nhàu, “Đúng là một gia đình kỳ cục! Chẳng hiểu sao lúc nào nhà mình cũng cãi nhau thế này. Chỉ muốn đi đâu đó thật xa để được tự nghe tiếng suy nghĩ của chính mình.... Paul... Maine.... Mặc quần cũ, lười biếng, và chửi thề.” Anh cẩn trọng nói với vợ, “Anh đang thư từ với một tay ở New York — hắn muốn gặp anh để bàn chuyện mua bán bất động sản — có lẽ phải đến mùa hè mới ngã ngũ. Mong là nó không hỏng việc đúng lúc anh em mình và nhà Riesling sẵn sàng lên đường đi Maine. Thật tiếc nếu không thể cùng nhau làm một chuyến đi. Thôi, lo lắng lúc này cũng chẳng ích gì.”

Verona chuồn thẳng ngay sau bữa tối, chẳng màng trò chuyện gì ngoài câu nói phản xạ quen thuộc “Sao con chẳng bao giờ chịu ở nhà vậy?” của Babbitt.

Trong phòng khách, ở một góc ghế sô-bô-la, Ted ngồi thu lu vào bàn Học ở nhà; hình học phẳng, văn Cicero, và những ẩn dụ đau đầu trong tác phẩm Comus.

“Con chẳng hiểu sao người ta cứ bắt bọn con học mấy món đồ cổ lỗ sĩ của Milton, Shakespeare, Wordsworth với mấy lão thời quá khứ ấy làm gì,” cậu ta phàn nàn. “À, con nghĩ chắc mình cũng chịu xem kịch của Shakespeare nếu họ dựng cảnh trí hoành tráng và chơi trội một chút, chứ bắt ngồi lạnh lùng đọc mấy thứ đó — Mấy thầy cô giáo này — họ bị làm sao thế nhỉ?”

Bà Babbitt, vừa cặm cụi vá tất vừa ngẫm nghĩ, “Ừ, mẹ cũng tự hỏi tại sao. Tất nhiên mẹ không muốn chống lại các giáo sư hay bất kỳ ai, nhưng mẹ thực sự nghĩ có những thứ trong Shakespeare — không phải là mẹ đọc ông ấy nhiều đâu, nhưng hồi mẹ còn trẻ, mấy đứa bạn gái thường chỉ cho mẹ xem những đoạn mà thực sự, chúng chẳng hay ho chút nào.”

Babbitt ngẩng lên với vẻ bực dọc khỏi trang truyện tranh trên tờ Evening Advocate. Chúng là văn chương và nghệ thuật yêu thích của anh, những mẩu chuyện minh họa trong đó ông Mutt ném trứng thối vào ông Jeff, và người mẹ dùng cán bột mì để uốn nắn những thô tục của người cha. Với vẻ mặt nghiêm trang của một tín đồ, thở hồng hộc qua cái miệng há hốc, tối nào anh cũng cặm cụi xem từng bức tranh, và trong suốt "nghi lễ" đó, anh rất ghé sự gián đoạn. Hơn nữa, anh cảm thấy rằng về đề tài Shakespeare, bản thân anh không thực sự có thẩm quyền phán quyết. Cả tờ Advocate-Times, Evening Advocate, lẫn Bản tin của Phòng Thương mại Zenith chưa từng có bài xã luận nào về vấn đề này, và cho đến khi một trong số chúng lên tiếng, anh thấy thật khó để hình thành một quan điểm độc lập.

“Bố sẽ nói cho con biết tại sao con phải học Shakespeare và những người khác. Đó là vì chúng là yêu cầu bắt buộc để thi vào đại học, thế thôi! Bản thân bố cũng không hiểu sao người ta lại nhét chúng vào hệ thống trung học hiện đại như bang mình đang có. Sẽ hữu ích hơn nhiều nếu con học Tiếng Anh Thương mại, và học cách viết một mẩu quảng cáo, hay những bức thư có sức hút. Nhưng sự việc là thế, và chẳng có bàn cãi, tranh luận hay thảo luận gì sất! Rắc rối của con là lúc nào cũng muốn làm khác người! Nếu con định học luật — mà con chắc chắn sẽ học! — bố chưa từng có cơ hội đó, nhưng bố sẽ lo cho con làm được điều ấy — thì con sẽ phải nạp vào đầu tất cả tiếng Anh và tiếng Latinh mà con có thể kiếm được.”

“Ôi dào. Con chẳng thấy học luật có tích sự gì — hay thậm chí là học hết cấp ba. Con cũng chẳng thiết tha gì vào đại học. Thật đấy, có khối người tốt nghiệp đại học mà thu nhập chẳng thấm vào đâu so với những người đi làm từ sớm. Lão Shimmy Peters dạy tiếng Latinh ở trường cấp ba kìa, lão là một cựu sinh viên Columbia sừng sỏ mà cứ thức thâu đêm đọc một đống sách vở cũ rích và lúc nào cũng luyên thuyên về ‘giá trị của ngôn ngữ,’ trong khi cái thây ma tội nghiệp ấy chỉ kiếm được mười tám trăm đô một năm, mà chẳng nhân viên tiếp thị nào thèm làm việc với mức lương đó. Con biết con thích làm gì rồi. Con muốn trở thành một phi công, hoặc làm chủ một tiệm sửa xe cực kỳ hoành tráng, hoặc là — hôm qua có người kể cho con nghe — con muốn trở thành một trong những tay nhân viên mà Công ty Standard Oil cử sang Trung Quốc, sống trong một khu nhà có tường bao quanh chẳng phải làm quái gì, lại được ngắm nhìn thế giới, những ngôi chùa, đại dương và đủ thứ! Rồi sau đó con có thể học qua các khóa học từ xa. Thế mới là đỉnh! Chẳng phải trả bài cho mụ giáo già mặt lạnh tanh đang cố chưng diện trước mặt hiệu trưởng, và con muốn học môn nào cũng được. Cứ nghe mấy cái này đi nhé! Con đã cắt lại quảng cáo của mấy khóa học xịn sò đấy.”

Cậu ta chộp lấy từ mặt sau cuốn sách hình học khoảng năm mươi mẫu quảng cáo của những khóa học tại nhà mà sự năng động và tầm nhìn xa của thương mại Mỹ đã cống hiến cho khoa học giáo dục. Tấm đầu tiên in chân dung một thanh niên trán cao láng bóng, cằm vuông vức, tất lụa và mái tóc chải keo bóng loáng. Đứng đút một tay vào túi quần, tay kia dơ ngón trỏ ra như đang quở trách, anh ta đang làm mê hoặc một khán giả gồm toàn những gã râu bạc, bụng phệ, đầu hói và mang mọi dấu hiệu của sự thông thái và thịnh vượng. Phía trên bức hình là một biểu tượng giáo dục đầy cảm hứng — không phải cây đèn cổ, ngọn đuốc hay con cú Minerva lỗi thời, mà là một hàng dấu đô-la. Nội dung quảng cáo viết:

$ $ $ $ $ $ $ $ $

SỨC MẠNH VÀ THỊNH VƯỢNG TRONG NGHỆ THUẬT DIỄN THUYẾT

Một Câu Chuyện Kể Tại Câu Lạc Bộ

CHÚNG TÔI DẠY BẠN NHỮNG GÌ!

Cách phát biểu trước hội kín của bạn.

Cách đọc lời chúc tụng.

Cách kể chuyện cười trào phúng.

Cách tỏ tình với một quý cô.

Cách làm chủ các buổi tiệc tùng.

Cách đưa ra những lời chào hàng thuyết phục.

Cách xây dựng vốn từ vựng phong phú.

Cách tạo dựng một cá tính mạnh mẽ.

Cách trở thành một nhà tư duy lý trí, mạnh mẽ và độc đáo.

Cách trở thành một BẬC THẦY THỰC THỤ!

Các cậu đoán xem tối nọ tớ đụng phải ai ở Nhà hàng De Luxe? Chà, chính là gã Freddy Durkee già khú, kẻ từng là một nhân viên giao nhận chết dã tràng ở chỗ làm cũ của tớ — Gã Hơi-Chuột mà tụi mình vẫn hay gọi đùa một cách thân mật. Hồi đó hắn nhát gan đến nỗi sợ cái lão Quản đốc như chết tươi, và chẳng bao giờ được công nhận cho những nỗ lực tuyệt vời mà hắn làm. Thế mà hắn lại xuất hiện ở De Luxe! Lại còn đang gọi một bữa tiệc sang chảnh đủ thứ “món kèm” từ cần tây cho đến hạt dẻ! Và thay vì bối rối trước mấy người phục vụ như hồi còn hay lui tới cái quán nghèo nàn thời Xưa Lắc Xưa Lơ, hắn quát tháo họ cứ như thể mình là triệu phú vậy!

Tớ thận trọng hỏi hắn đang làm gì. Freddy cười lớn và bảo, “Này cậu bạn cũ, chắc cậu đang tự hỏi điều gì đã biến đổi tớ phải không. Cậu sẽ vui khi biết rằng tớ hiện giờ là Trợ lý Quản đốc tại xưởng cũ, đang trên Đường Lớn dẫn tới Thịnh Vượng và Thống Trị, và tớ đang hướng tới một chiếc xe mui kín mười hai xi-lanh với sự tự tin tuyệt đối, vợ tớ thì đang khuấy đảo giới thượng lưu và mấy đứa nhỏ đang được thụ hưởng nền giáo dục hạng nhất.”

GS. W. F. PEET

tác giả của Khóa học Cấp tốc về Nghệ thuật Diễn thuyết, chắc chắn là nhân vật hàng đầu trong lĩnh vực văn học thực hành, tâm lý học & hùng biện. Là cựu sinh viên của một số trường đại học hàng đầu của chúng ta, giảng viên, nhà thám hiểm đi đây đi đó, tác giả của nhiều đầu sách, thơ ca, v.v., một người mang CÁ TÍNH ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ CỦA NHỮNG BỘ ÓC LỖI LẠC, ông sẵn sàng trao cho BẠN mọi bí quyết về văn hóa và Sức mạnh đanh thép của mình, chỉ trong vài bài học đơn giản không làm ảnh hưởng đến công việc khác của bạn.

“Mọi chuyện diễn ra thế này. Tớ tình cờ thấy quảng cáo của một khóa học tuyên bố dạy người ta cách nói năng lưu loát ngay cả khi đang đứng, cách giải quyết khiếu nại, cách trình bày một đề xuất trước Sếp, cách vay tiền ngân hàng, cách khiến một cửu tọa lớn mê mẩn với sự dí dỏm, hài hước, giai thoại, cảm hứng, v.v. Nó được biên soạn bởi Bậc thầy Hùng biện, GS. Waldo F. Peet. Tớ cũng hoài nghi lắm, nhưng tớ cứ viết thư (chỉ bằng một tấm bưu thiếp ghi tên và địa chỉ) gửi nhà xuất bản để xin bài học — gửi Dùng Thử, hoàn tiền nếu bạn không hoàn toàn hài lòng. Có tám bài học đơn giản bằng ngôn ngữ bình dân ai cũng hiểu được, và tớ chỉ học chúng vài tiếng mỗi buổi tối, rồi bắt đầu thực hành với vợ. Chẳng mấy chốc tớ nhận ra mình có thể nói chuyện thẳng thắn với Quản đốc và nhận được sự công nhận xứng đáng cho mọi công việc tốt đẹp mình làm. Họ bắt đầu đánh giá cao và thăng chức cho tớ vù vù, và này anh bạn già, cậu đoán bây giờ họ trả tớ bao nhiêu nào? 6.500 đô-la một năm! Và này, tớ thấy mình có thể thu hút sự chú ý của một cửu tọa lớn, khi thuyết trình về bất kỳ chủ đề nào. Với tư cách là một người bạn, anh bạn già ạ, tớ khuyên cậu nên gửi thư yêu cầu gửi bản giới thiệu (không mất phí) và Bức tranh Nghệ thuật miễn phí giá trị tới:—

Công ty Xuất bản Giáo dục Cấp tốc

Bàn WA Sandpit, Iowa.

BẠN LÀ KẺ ĐẠT 100 PHẦN TRĂM HAY KẺ ĐẠT 10 PHẦN TRĂM?

Babbitt lại một lần nữa rơi vào trạng thái thiếu vắng một chuẩn mực có thể giúp anh phát biểu với tư cách là người có thẩm quyền. Chẳng có điều gì trong lĩnh vực xe hơi hay bất động sản từng chỉ ra rằng một Công Dân Kiên Định và một Thành Viên Chân Chính nên suy nghĩ thế nào về văn hóa qua đường bưu điện. Anh ngập ngừng bắt đầu:

“Ừm — nghe có vẻ bao quát đấy chứ. Quả thực có khả năng diễn thuyết là một điều tuyệt vời. Đôi khi bố tự nghĩ hình như mình cũng có chút năng khiếu khoản ấy, và bố biết tỏng một lý do khiến một lão già khoác lác hết thời như Chan Mott lại có thể xoay sở thành công trong lĩnh vực bất động sản chỉ đơn giản là vì lão biết ăn nói, ngay cả khi chẳng có nổi một xu dính túi để nói! Và đúng là đám người này thật ranh ma khi tung ra đủ mọi khóa học về các đề tài và chủ đề khác nhau thời nay. Nhưng bố nói cho con nghe này: Chẳng việc gì phải ném qua cửa sổ một đống tiền mồ hôi nước mắt cho mấy thứ này trong khi con có thể nhận được một khóa học hạng nhất về sự hùng biện, tiếng Anh và đủ thứ ngay tại trường học của mình — lại là một trong những ngôi trường lớn nhất cả nước nữa chứ!”

“Đúng thế đấy,” bà Babbitt phụ họa một cách thoải mái, trong khi Ted càu nhàu:

“Vâng, nhưng bố ơi, ở trường họ toàn dạy một đống đồ cổ lỗ sĩ chẳng có chút thiết thực nào — ngoại trừ thủ công, đánh máy, bóng rổ và khiêu vũ — còn với mấy khóa học từ xa này, trời ạ, con có thể vớ được đủ loại kiến thức cực kỳ hữu dụng. Này, nghe cái này nhé:”

BẠN CÓ LÀM ĐƯỢC MẶT NAM NHI?

Nếu bạn đang đi dạo cùng mẹ, chị hoặc bạn gái

thân và ai đó thốt ra lời lẽ khiếm nhã hoặc dùng

từ ngữ thô tục, chẳng lẽ bạn lại thấy hổ thẹn vì

không thể bênh vực cô ấy? Nào, bạn có làm được không?

Chúng tôi dạy quyền anh và kỹ năng tự vệ qua

thư tín. Nhiều học viên đã viết thư kể lại rằng

chỉ sau vài bài học, họ đã đánh bại cả những đối

thủ to con và nặng ký hơn. Các bài học bắt đầu

với những động tác đơn giản được luyện tập trước

gương — giơ tay ra nhận tiền xu, động tác quạt

tay bơi ếch, v.v. Trước khi bạn kịp nhận ra, bạn

đang ra đòn một cách khoa học, né đòn, đỡ đòn và

lừa bóng, cứ như thể bạn đang đối mặt với một

đối thủ bằng xương bằng thịt vậy.

“Ôi trời ơi, có khi con lại thích mê ấy chứ!” Ted lẩm bẩm ngâm nga. “Con thề với thế giới luôn! Chà, con rất muốn túm một tên ở trường lúc nào cũng chém gió thành thần, và tóm hắn một mình—.”

“Vớ vẩn! Ý tưởng gì thế hả! Vô tích sự nhất mà bố từng nghe!” Babbitt phừng phừng nổi giận.

“Thì, cứ giả sử con đang đi dạo cùng Mẹ hoặc Rone, và có ai đó thốt ra lời lẽ khiếm nhã hay dùng từ ngữ thô tục. Thì con phải làm gì nào?”

“À, thì có lẽ con sẽ phá kỷ lục chạy cự ly một trăm thước ấy chứ!”

“Con chẳng thèm! Con sẽ đứng thẳng lên đối đầu với bất kỳ tên vô lại nào dám thốt lời khiếm nhã với chị con và con sẽ cho hắn thấy—”

“Này, cậu nhóc Dempsey trẻ tuổi! Nếu bố mà bắt gặp con đánh nhau, bố sẽ cho con một trận tơi bời hoa lá — mà bố làm thế chẳng cần phải tập luyện giơ tay xin tiền xu trước gương đâu nhé!”

“Ối, anh Ted thân mến,” bà Babbitt điềm tĩnh nói, “nói chuyện đánh nhau thế này nghe chẳng đẹp đẽ gì đâu đấy!”

“Thì, trời đất quỷ thần ơi, đấy là một cách thể hiện lòng biết ơn tuyệt vời... Và rồi giả sử con đang đi dạo với mẹ, thưa Mẹ, và ai đó thốt ra lời lẽ khiếm nhã—”

“Sẽ chẳng có ai thốt ra lời lẽ khiếm nhã với bất kỳ ai hết,” Babbitt nhận xét, “trừ khi họ cứ ở nhà lo học hình học và lo chuyện của mình thay vì lân la la cà ở mấy quán bida, tiệm soda hay mấy xó xỉnh mà chẳng ai có việc gì phải bén mảng tới!”

“Nhưng mà trờiiii oi, Bố, nhỡ HỌ CÓ thì sao!”

Bà Babbitt ríu rít lém lỉnh, “Ừm, nếu họ có làm thế đi nữa, mẹ cũng chẳng thèm ban cho họ cái vinh dự là để tâm đến họ đâu! Hơn nữa, họ chẳng bao giờ làm thế cả. Con cứ hay nghe chuyện mấy người phụ nữ bị bám theo rồi sàm sỡ các thứ, nhưng mẹ chẳng tin một chữ nào sất, hoặc là do lỗi của họ cả thôi, nhìn cách mấy mụ đàn bà liếc người ta kìa. Mẹ đây thề là chưa bao giờ bị ai sàm sỡ—”

“Ôi dào, Mẹ ơi, cứ giả sử mẹ bị đi! Cứ giả sử xem nào! Mẹ không thể giả sử được à? Mẹ không có nổi một chút trí tưởng tượng sao?”

“Tất nhiên là mẹ có trí tưởng tượng rồi! Cái ý gì thế không biết!”

“Chắc chắn là mẹ con có trí tưởng tượng — và biết giả sử chứ! Con tưởng mình con là thành viên duy nhất trong cái nhà này có trí tưởng tượng chắc?” Babbitt chất vấn. “Nhưng mà giả sử lắm thế để làm gì? Giả sử chẳng bao giờ đưa con đi đến đâu cả. Chẳng có lý gì mà phải đi giả sử trong khi có hàng đống sự thật rành rành ra đấy cần phải cân nhắ—”

“Này bố. Giả sử — ý con là, cứ — cứ giả sử bố đang ngồi trong văn phòng và một tên môi giới bất động sản đối thủ—”

“Realtor! (Nhà môi giới chuyên nghiệp!)”

“—một realtor mà bố căm ghét bước vào—”

“Bố chẳng căm ghét realtor nào sất.”

“Nhưng cứ giả sử là có đi!”

“Bố không thèm giả sử cái quái gì kiểu đó hết! Trong nghề của bố có đầy kẻ cúi đầu hằn học đối thủ, nhưng nếu con lớn hơn một chút và hiểu biết về kinh doanh, thay vì suốt ngày cắm mặt xem phim vàú lêu lổng với mấy đứa con gái ngốc nghé mặc váy ngắn cũn cỡn bôi trát phấn son lòe loẹt như mấy cô vũ nữ múa thoát y, thì con sẽ hiểu — và con sẽ giả sử — rằng nếu có một điều duy nhất mà bố đại diện trong giới bất động sản của Zenith, thì đó là việc chúng ta phải luôn nói về nhau bằng những lời thân thiện nhất và xây dựng một tinh thần huynh đệ, hợp tác, thế nên bố chắc chắn không thể giả sử và không thể tưởng tượng nổi chuyện mình căm ghét bất kỳ realtor nào, thậm chí là cả cái tên tiểu nhân khoác lác bẩn thỉu Cecil Rountree!”

“Nhưng mà—”

“Và chẳng có Nếu, Và hay Nhưng gì sất! Nhưng nếu bố định cho đứa nào một trận tơi bời, bố chẳng cần phải tập mấy cái trò né đòn hay bơi lội vớ vẩn trước gương, hay mấy cái trò màu mè lật đật ấy! Giả sử con đang ở đâu đó và có thằng gọi con bằng những cái tên bỉ ổ. Con nghĩ con sẽ muốn múa may quay cuồng như một lão thầy khiêu vũ chắc? Con sẽ cho hắn nằm ngất ngểu ngay tức khắc (ít nhất bố rất hy vọng đứa con trai nào của bố cũng làm thế!) rồi phủi tay bước đi tiếp việc của mình, thế là hết chuyện, và con cũng chẳng có khóa học quyền anh qua bưu điện nào hết nghe chưa!”

“Thì nhưng mà... Vâng... Con chỉ muốn cho bố thấy có bao nhiêu loại khóa học từ xa khác nhau, thay vì mấy thứ phô mai camembert nhàm chán mà họ dạy bọn con ở trường cấp ba thôi mà.”

“Nhưng bố tưởng ở phòng tập thể dục của trường có dạy quyền anh cơ mà.”

“Khác chứ. Ở đấy chúng nó đẩy con lên sàn và một thằng to xác nào đó cứ thế tự sướng đấm cho con nhừ đòn trước khi con kịp học được cái quái gì. Không đời nào! Mà thôi — Nghe tiếp mấy cái quảng cáo khác đi.”

Mấy mẫu quảng cáo thực sự mang tinh thần từ thiện sâu sắc. Một trong số đó mang dòng tít giật gân: “Tiền! Tiền!! Tiền!!!” Tờ thứ hai thông báo rằng “Anh P.R., trước đây chỉ kiếm được mười tám đô một tuần ở tiệm cắt tóc, viết thư cho chúng tôi rằng kể từ khi tham gia khóa học, anh ấy hiện đang bỏ túi 5.000 đô với tư cách là Bác sĩ Trị liệu Xương cốt;” và tờ thứ ba rằng “Cô J.L., mới hôm trước còn là nhân viên gói hàng trong cửa hàng, nay đã kiếm được Mười Đô-la Thật mỗi ngày nhờ dạy Hệ thống Hơi thở Rung động và Kiểm soát Tinh thần theo phong cách Ấn Độ giáo của chúng tôi.”

Ted đã sưu tầm được năm mươi hoặc sáu mươi mẫu thông báo như vậy, từ sách tham khảo hàng năm, các ấn phẩm trường Chúa nhật, tạp chí tiểu thuyết cho đến các tập san bình luận. Một vị ân nhân khẩn khoản: “Đừng làm Kẻ Thừa — Hãy Trở Nên Nổi Tiếng Hơn và Kiếm Được Nhiều Tiền Hơn — Bạn Có Thể Tự Đệm Đàn Ukulele Hoặc Ca Hát Để Bước Chân Vào Giới Thượng Lưu! Bằng các nguyên tắc bí mật của một Hệ thống Giảng dạy Âm nhạc Mới được Phát hiện, bất kỳ ai — nam, nữ hay trẻ em — đều có thể, mà không cần các bài tập mệt mỏi, đào tạo chuyên biệt hay học hành kéo dài, và không lãng phí thời gian, tiền bạc hay năng lượng, học cách chơi thành thạo các nhạc cụ bằng bản nhạc, piano, banjo, kèn cor, kèn clarinet, kèn saxophone, vĩ cầm hoặc trống, và học hát xướng âm theo nốt.”

Tờ tiếp theo, dưới lời kêu gọi đầy khát khao “Cần Tuyển Thám Tử Dấu Vân Tay — Thu Nhập Khủng!”, thổ lộ rằng: “Hỡi những người đàn ông và phụ nữ tràn trề máu nóng — đây chính là NGHỀ NGHIỆP mà các bạn hằng tìm kiếm. Có TIỀN trong đó, TIỀN LỚN, cùng với sự thay đổi cảnh quan chóng mặt, sự hấp dẫn và mê hoặc đầy lôi cuốn mà tâm trí năng động và tinh thần phiêu lưu của các bạn hằng khao khát. Hãy tưởng tượng việc trở thành nhân vật chính và nhân tố chủ chốt trong việc giải mã những bí ẩn kỳ lạ và những vụ án hóc búa. Nghề nghiệp tuyệt vời này đưa bạn tiếp xúc với những người có thế lực trên cơ sở bình đẳng, và thường đòi hỏi bạn phải đi du lịch khắp nơi, có thể đến những vùng đất xa xôi — toàn bộ chi phí được đài thọ. KHÔNG CẦN TRÌNH ĐỘ HỌC VẤN CHUYÊN BIỆT.”

“Ôi chao! Chắc cái này giật giải vòng cổ gạch lửa mất! Chẳng phải tuyệt vời lắm sao khi được đi du lịch khắp nơi và tóm gọn một tên tội phạm khét tiếng cơ chứ!” Ted reo lên.

“Ừm, bố không đánh giá cao cái đó cho lắm. Dễ dính đòn lắm con ạ. Tuy nhiên, cái vụ học âm nhạc thì có lẽ cũng khá ổn đấy. Chẳng có lý do gì mà, nếu các chuyên gia hiệu suất vắt óc suy nghĩ giống như cách họ làm với việc định tuyến sản phẩm trong nhà máy, họ lại không thể tìm ra một cơ chế nào đó để con người ta không phải hì hục vật lộn với tất cả mấy thứ luyện tập và bài tập chán ngắt trong âm nhạc.” Babbitt tỏ ra vô cùng ấn tượng, và anh dâng trào một thứ cảm xúc phụ tử tuyệt vời rằng hai cha con họ, những người đàn ông trong gia đình, hoàn toàn thấu hiểu lẫn nhau.

Anh lắng nghe những thông báo về các trường đại học qua hòm thư bưu điện chuyên dạy Viết Truyện ngắn và Cải thiện Trí nhớ, Diễn xuất Phim câm và Phát triển Sức mạnh Tâm hồn, Ngân hàng và Tiếng Tây Ban Nha, Chăm sóc Móng chân và Nhiếp ảnh, Kỹ thuật Điện và Trang trí Cửa hàng, Chăn nuôi Gia cầm và Hóa học.

“Ồ — chao ôi —” Babbitt tìm kiếm một cách diễn đạt xứng đáng cho sự thán phục của mình. “Thật là kinh ngạc! Bố biết cái dịch vụ trường học qua thư tín này đã trở thành một mỏ vàng béo bở — làm cho bất động sản ngoại ô trông rẻ mạt như hai xu! — nhưng bố không ngờ nó lại vươn lên thành một ngành công nghiệp chủ lực chính hiệu đấy! Chắc chắn phải xếp ngang hàng với cửa hàng tạp hóa và rạp chiếu phim. Bố vẫn luôn nghĩ kiểu gì cũng sẽ có kẻ xuất hiện với bộ óc không phó mặc việc giáo dục cho một lũ mọt sách và những nhà lý thuyết viển vông mà biết biến nó thành một ngành kinh doanh lớn. Đúng vậy, bố có thể thấy rất nhiều khóa học trong số này có thể hấp dẫn con. Bố phải hỏi mấy anh em ở Câu lạc bộ Thể thao xem họ có nhận ra điều đó không — Nhưng đồng thời, Ted đấy, con biết các nhà quảng cáo, ý bố là một số nhà quảng cáo, hay phóng đại thế nào rồi đấy. Bố không chắc họ có thể nhồi nhét cho con qua mấy khóa học đó nhanh như họ khoe khoang đâu.”

“Ôi chắc chắn rồi, Bố; đương nhiên ạ.” Ted ra dáng trưởng thành một cách vô cùng to lớn và vui sướng của một cậu thiếu niên được các bậc bề trên tôn trọng lắng nghe. Babbitt tập trung vào cậu với sự trìu mến đầy biết ơn:

“Bố có thể thấy những khóa học này có thể tạo ra ảnh hưởng lớn thế nào đối với toàn bộ hệ thống giáo dục. Dĩ nhiên bố sẽ không bao giờ thừa nhận điều đó công khai — một kẻ như bố, tốt nghiệp Đại học Bang, việc hắn ta huênh hoang ca tụng trường cũ của mình là điều hợp lẽ và yêu nước — nhưng thực tế là, có một khối lượng thời gian quý báu bị lãng phí ngay cả ở trường Đại học, khi phải học thơ ca và tiếng Pháp cùng những môn học chẳng đem lại xu dưa nào cho ai. Biết đâu mấy khóa học qua thư tín này lại chứng minh được mình là một trong những phát minh quan trọng nhất của nước Mỹ thì sao.

Rắc rối của khối kẻ là: họ quá ư thực dụng; họ không nhìn thấy mặt tâm linh và tinh thần của quyền lực tối cao Mỹ; họ nghĩ rằng những phát minh như điện thoại, máy bay và vô tuyến — không, cái đó là phát minh của bọn Ý, nhưng dù sao đi nữa: họ nghĩ những cải tiến cơ khí đó là tất cả những gì chúng ta đại diện; trong khi đối với một nhà tư duy thực thụ, ông ta nhìn thấy những phong trào mang tính tinh thần và, ừm, thống trị như Hiệu suất, Chủ nghĩa Rotary, Lệnh cấm rượu và Dân chủ mới là những thứ cấu thành nên sự giàu có sâu sắc và chân thực nhất của chúng ta. Và biết đâu nguyên tắc mới mẻ này trong việc giáo dục tại nhà lại có thể là một — có thể là một nhân tố khác. Bố nói cho con nghe này, Ted, chúng ta buộc phải có Tầm nhìn—”

“Con thấy mấy khóa học qua thư tín ấy thật kinh khủng!”

Hai nhà triết học há hốc mồm kinh ngạc. Chính bà Babbitt là người đã tạo ra nốt trầm lạc điệu trong sự hòa hợp tâm linh của họ, và một trong những đức tính của bà Babbitt là ngoại trừ những bữa tiệc tối, khi bà biến thành một nữ gia chủ gào thét, bà thường lo chuyện nhà cửa và không làm phiền lũ đàn ông bằng những suy nghĩ của mình. Bà kiên quyết nói tiếp:

Nghe thật đáng sợ, cách họ dụ dỗ những người trẻ tuổi tội nghiệp ấy tưởng rằng họ đang học được cái gì đó, trong khi chẳng có ma nào ở bên cạnh để giúp đỡ và... Hai bố con học nhanh thế chứ mẹ thì lúc nào cũng chậm chạp. Nhưng dẫu sao đi nữa—”

Babbitt quay sang chú ý đến bà: “Vớ vẩn! Học ở nhà cũng thu nạp lượng kiến thức y như thế thôi. Em không nghĩ là một tên nhóc sẽ học được nhiều hơn chỉ vì hắn nướng sạch tiền mồ hôi nước mắt của bố hắn rồi ngồi phịch lên những chiếc ghế bọc da trong một ký túc xá sang chảnh ở Harvard đầy tranh ảnh, huy hiệu, khăn trải bàn cùng mấy thứ đồ chơi màu mè đó chứ? Anh nói cho em hay, anh là cựu sinh viên đại học — anh rõ quá mà! Dù vậy có một điểm phản đối mà em có thể nêu ra. Anh thực sự kịch liệt phản đối bất kỳ nỗ lực nào nhằm lôi kéo một đám thanh niên từ các tiệm cắt tóc và nhà máy bước chân vào các ngành nghề chuyên môn. Chúng đã quá chật chội rồi, và chúng ta sẽ lấy đâu ra thợ thuyền nếu tất cả bọn họ đều đổ xô đi học hành thành đạt hết?”

Ted đang ngả người ra sau, thét thuốc lá mà chẳng hề bị quở trách. Cậu ta, trong khoảnh khắc đó, đang chia sẻ bầu không khí thanh tao cao vót của những suy ngẫm từ Babbitt cứ như thể cậu là Paul Riesling hay thậm chí là Tiến sĩ Howard Littlefield. Cậu gợi ý:

“Vâng, thế theo bố thì sao ạ? Chẳng lẽ không phải là một ý hay nếu con có thể đến Trung Quốc hay một nơi năng động nào đó, rồi tự học kỹ thuật hoặc môn gì đó qua bưu điện hay sao?”

“Không, và bố sẽ nói cho con biết tại sao, con trai ạ. Bố nhận ra rằng việc có thể tự hào vỗ ngực xưng tên là một Cử nhân Văn khoa (B.A.) là một điều vô cùng tuyệt vời. Có một vị khách hàng nào đó không biết rõ về con và tưởng con chỉ là một gã doanh nhân tầm thường, hắn ta bắt đầu khoác lác về kinh tế học, văn học hay tình hình ngoại thương, và con chỉ việc nhẹ nhàng chêm vào một câu kiểu như, ‘Hồi tôi còn học đại học — dĩ nhiên tôi lấy bằng Cử nhân xã hội học và đủ thứ mớ đó —’ Ồ, điều đó sẽ làm lu mờ hoàn toàn phong độ của bọn chúng! Nhưng sẽ chẳng có chút đẳng cấp nào nếu nói ‘Tôi nhận được học bổng Liếm tem thư từ Đại học Đặt hàng qua Thư tín Bezuzus!’ Con thấy đấy — Ông già nhà bố là một lão nhà quê khá tử tế, nhưng ông chẳng có tý phong thái nào cả, và bố đã phải làm việc trầy trật để tự kiếm tiền trang trải việc học đại học. Ừm, nó hoàn toàn xứng đáng, để có thể giao du với những quý ông lịch lãm nhất ở Zenith, tại các câu lạc bộ và những nơi tương tự, và bố không muốn con bị tụt khỏi tầng lớp quý ông — tầng lớp cũng tràn trề máu nóng như Người Dân Thường nhưng vẫn nắm giữ quyền lực và cá tính. Bố sẽ đau lòng lắm nếu con làm thế đấy, anh bạn già ạ!”

“Con biết rồi, Bố! Chắc chắn ạ! Thôi được rồi. Con sẽ bám trụ lấy nó. Này! Trời ơi! Trò quỷ sứ! Con quên mất tiêu đám nhóc mà con định chở đi buổi tổng duyệt hợp xướng rồi. Con phải chuồn lẹ đây!”

“Nhưng con chưa làm hết bài tập về nhà cơ mà.”

“Con làm ngay sáng mai là xong chứ gì.”

“Ừm—”

Sáu lần trong sáu mươi ngày qua, Babbitt từng gầm lên, “Con sẽ không ‘làm ngay sáng mai’ cái gì sất! Con phải làm ngay bây giờ cho bố!” nhưng tối nay anh lại nói, “Thôi, mau té đi cho kịp,” và nụ cười của anh mang vẻ rạng ngời hiếm hoi đầy e lệ mà anh chỉ dành riêng cho Paul Riesling.