[VAI TRÒ]: Đối với George F. Babbitt, cũng như phần lớn những công dân thị vượng của Zenith, chiếc ô tô chính là thơ ca và bi kịch, là tình yêu và chủ nghĩa anh hùng. Văn phòng đối với ông là chiếc tàu hải tặc, nhưng chiếc ô tô lại là chuyến thám hiểm đầy hiểm nguy trên mặt đất.

Giữa vô vàn những cuộc khủng hoảng kinh hoàng diễn ra mỗi ngày, chẳng có gì kịch tính hơn việc khởi động động cơ. Vào những buổi sáng lạnh giá, nó thường nổ rất chậm; tiếng củ đề quay dài đầy lo lắng vang lên; và đôi khi ông phải nhỏ vài giọt ête vào các van xi-lanh, một việc thú vị đến mức vào bữa trưa ông sẽ tường thuật lại từng giọt một, rồi nhẩm tính bằng miệng xem mỗi giọt ấy đã ngốn của ông bao nhiêu tiền.

Sáng nay, ông mang tâm lý đầy ám ảnh rằng thế nào xe cũng có vấn đề gì đó, và ông cảm thấy chưng hửng khi hỗn hợp nhiên liệu bốc cháy ngọt ngào mạnh mẽ, còn chiếc xe thậm chí chẳng hề sượt qua mép cửa garage – nơi vốn chi chít những vết trầy xước và dăm gỗ tướt bời do va quẹt với chắn bùn nhiều lần – lúc ông lùi xe ra ngoài. Ông thấy hoang mang. Ông hô lớn “Chào buổi sáng!” với Sam Doppelbrau một cách niềm nở hơn dự tính.

Ngôi nhà theo phong cách Thuộc địa Hà Lan với hai màu xanh trắng của Babbitt là một trong ba căn nằm cùng dãy trên phố Chatham. Nằm bên trái là tư gia của ông Samuel Doppelbrau, thư ký của một hãng buôn bán thiết bị phòng tắm rất có tiếng. Nhà của ông ta là một căn nhà thoải mái chẳng theo một nguyên tắc kiến trúc nào sất; một cái hộp gỗ lớn với cái tháp lùn tịt, hiên nhà rộng, và lớp sơn bóng lộn vàng óng như lòng đỏ trứng. Babbitt coi vợ chồng Doppelbrau là những kẻ “phóng túng”. Từ nhà họ phát ra những thứ âm thanh nhức óc lúc nửa đêm cùng những tràng cười tục tĩu; trong khu phố còn đồn đại về chuyện rượu lậu và những chuyến phóng xe bạt mạng. Họ mang lại cho Babbitt vô số buổi tối bàn tán rôm rả, trong đó ông lớn tiếng tuyên bố chắc nịch: “Tôi không phải kẻ cổ hủ, và tôi không ngại nhìn thấy anh em làm một ly cho vui trong lúc trà dư tửu hậu, nhưng nếu cứ cố tình làm loạn hết lần này đến lần khác giống như nhà Doppelbrau, thì tôi xin vái cả nón!”

Ở phía bên kia nhà Babbitt là nơi sinh sống của Howard Littlefield, Tiến sĩ Triết học, trong một căn nhà hoàn toàn hiện đại với phần chân tường ốp gạch thẻ màu đỏ sẫm kết hợp cửa sổ lồi khung chì, phần trên trát vữa nhạt màu trông như đất sét văng tóe, và mái lợp ngói đỏ. Littlefield là Học giả lớn của cả khu phố; là bậc thầy am hiểu về mọi thứ trên đời ngoại trừ trẻ con, nấu nướng và xe hơi. Ông là Cử nhân Nghệ thuật của Cao đẳng Blodgett và là Tiến sĩ Kinh tế học của Đại học Yale. Ông đồng thời là giám đốc nhân sự kiêm cố vấn truyền thông của Công ty Vận tải Đường sắt Zenith. Chỉ cần báo trước mười tiếng, ông có thể xuất hiện trước hội đồng thành phố hoặc cơ quan lập pháp tiểu bang để chứng minh một cách hoàn toàn xác đáng, bằng những con số xếp hàng ngay ngắn cùng các tiền lệ từ Ba Lan và New Zealand rằng công ty xe điện vô cùng yêu quý Công chúng và luôn hết lòng vì nhân viên của mình; rằng toàn bộ cổ phiếu của công ty đều do các Góa phụ và Mồ côi nắm giữ; và rằng bất cứ điều gì công ty muốn làm cũng đều mang lại lợi ích cho các chủ sở hữu bất động sản thông qua việc gia tăng giá trị cho thuê, đồng thời giúp đỡ người nghèo bằng cách hạ giá thuê nhà. Tất cả những người quen biết đều tìm đến Littlefield khi họ muốn biết ngày diễn ra trận chiến Saragossa, định nghĩa của từ “sabotage” (phá hoại), tương lai của đồng mác Đức, bản dịch câu “hinc illæ lachrimæ” (từ đó sinh ra những giọt lệ ấy) hay số lượng các sản phẩm từ hắc ín. Ông khiến Babbitt phải kiềng nể khi thú nhận rằng ông thường thức đến nửa đêm để đọc các con số và chú thích trong các báo cáo của Chính phủ, hoặc lướt qua (với sự thích thú trước những lỗi sai của tác giả) những tập sách mới nhất về hóa học, khảo cổ học và ngư loại học.

Nhưng giá trị lớn nhất của Littlefield nằm ở chỗ ông là một tấm gương tinh thần. Bất chấp những kiến thức uyên bác kỳ lạ ấy, ông vẫn là một tín đồ Trưởng lão nghiêm ngặt và là một đảng viên Cộng hòa kiên định hệt như George F. Babbitt. Ông củng cố niềm tin vững chắc cho giới doanh nhân. Trong khi họ chỉ biết bằng bản năng mãnh liệt rằng hệ thống công nghiệp và lối sống của họ là hoàn hảo, thì Tiến sĩ Howard Littlefield lại chứng minh điều đó cho họ thấy, dựa trên lịch sử, kinh tế học và những lời thú tội của những kẻ cấp tiến đã cải tà quy chính.

Babbitt vô cùng tự hào một cách chân thành khi được làm hàng xóm của một bậc túc nho như vậy, và khi thấy thằng Ted thân thiết với Eunice Littlefield. Ở tuổi mười sáu, Eunice chẳng màng đến bất kỳ số liệu thống kê nào ngoại trừ tuổi tác và tiền thù lao của các ngôi sao điện ảnh, thế nhưng – đúng như cách Babbitt khẳng định chắc nịch – “nó là con gái bố nào nấy thôi”.

Sự khác biệt giữa một kẻ ba hoa như Sam Doppelbrau và một nhân cách thực sự ưu tú như Littlefield được thể hiện rõ qua diện mạo của họ. Doppelbrau trẻ một cách khó chịu so với một người ở tuổi bốn mươi tám. Anh ta đội mũ phớt lệch ra đằng sau đầu, và khuôn mặt đỏ phừng phừng hằn những nếp nhăn vì những tiếng cười vô nghĩa. Ngược lại, Littlefield trông già trước tuổi ở độ tuổi bốn mươi hai. Ông ta cao, vai rộng, vóc người đẫy đà; cặp kính gọng vàng lọt thỏm giữa những nếp gấp trên khuôn mặt dài; mái tóc là một nhúm bù xù đen sì bết dầu; ông thở phì phò và cất giọng ầm ầm khi nói chuyện; huy hiệu hội Phi Beta Kappa lấp lánh trên chiếc áo ghi-lê đen lốm đốm; người ông thoang thoảng mùi tẩu thuốc cũ; tổng thể ông mang lại cảm giác vừa tang tóc vừa giống một vị đại phó tế; và bên cạnh công việc môi giới bất động sản cùng buôn bán thiết bị phòng tắm, ông còn tỏa ra một thứ hào quang của sự thánh thiện.

Sáng nay, ông đang đứng trước nhà, ngắm nghía dải cỏ nằm giữa lề đường và vỉa hè bê tông rộng rãi. Babbitt dừng xe lại, nhoài người ra ngoài và hô lớn: “Chào buổi sáng nhé!” Littlefield lê bước sang và đứng tỳ một chân lên bệ bước chân của xe.

“Buổi sáng đẹp trời đấy chứ,” Babbitt nói, vừa châm điếu xì-gà thứ hai trong ngày – sớm hơn mức cho phép.

“Vâng, quả là một buổi sáng vô cùng đẹp trời,” Littlefield đáp.

“Mùa xuân đang đến nhanh lắm rồi đây.”

“Vâng, đúng là mùa xuân thật sự rồi còn gì,” Littlefield nói.

“Tuy nhiên ban đêm trời vẫn còn lạnh. Tối qua tớ phải đắp thêm mấy chiếc chăn ngoài hiên ngủ đấy.”

“Vâng, tối qua thời tiết chẳng ấm áp gì cho cam,” Littlefield đáp.

“Nhưng tôi đoán là từ giờ chúng ta sẽ chẳng phải trải qua đợt rét đậm nào nữa đâu.”

“Không, nhưng mà hôm qua ở Tiflis, Montana vẫn có tuyết đấy thôi,” vị Học giả nói, “và anh còn nhớ trận bão tuyết ngoài miền Tây ba ngày trước chứ – ba mươi inch tuyết ở Greeley, Colorado đấy – rồi cách đây hai năm chúng ta cũng từng hứng chịu một trận cuồng phong tuyết ngay tại Zenith này vào đúng ngày hăm lăm tháng Tư.”

“Thế cơ à! Này bác sĩ, bác nghĩ thế nào về ứng viên của đảng Cộng hòa? Họ sẽ chọn ai ra tranh cử tổng thống đây? Bác có nghĩ đã đến lúc chúng ta cần một chính quyền điều hành thực chất theo kiểu doanh nghiệp chưa?”

“Theo quan điểm của tôi, điều mà đất nước này cần, trước tiên và quan trọng nhất, chính là một cách quản lý công việc thật tốt đẹp, vững vàng và đậm chất doanh nghiệp. Thứ chúng ta cần chính là – một bộ máy hành pháp mang phong cách doanh nghiệp!” Littlefield nói.

“Tôi rất mừng khi nghe bác nói vậy! Thật sự rất mừng khi nghe bác nói thế! Tôi cứ tưởng bác sẽ có suy nghĩ khác chứ, với bao nhiêu mối quan hệ của bác ở các trường đại học và vân vân, nên tôi rất vui vì bác cũng có chung quan điểm. Những gì đất nước này cần – ngay tại thời điểm hiện tại này – không phải là một hiệu trưởng đại học hay đống chuyện nhúng tay vào các vấn đề ngoại giao, mà là một chính quyền điều hành – thật tốt đẹp – vững vàng – tiết kiệm – theo lối doanh nghiệp, để mang lại cho chúng ta cơ hội đạt được mức doanh thu quay vòng tươm chỉnh một chút.”

“Vâng. Người ta thường không nhận ra rằng ngay cả ở Trung Hoa, giới học giả cũng đang nhường chỗ cho những con người thực tế hơn, và dĩ nhiên anh có thể thấy điều đó hàm ý điều gì rồi đấy.”

“Thế cơ à! Chà chà!” Babbitt thở phào, cảm thấy điềm tĩnh hơn rất nhiều, và thấy nhẹ lòng hơn hẳn về cục diện thế giới lúc bấy giờ. “Thôi, dừng lại trò chuyện dăm ba câu thế này là vui rồi. Chắc tôi phải biến xuống văn phòng để 'chặt chém' vài vị khách hàng đây. Thôi nhé, chào bác. Hẹn gặp lại tối nay. Chào bác nhé.”