Họ đang trên chuyến tàu tốc hành New York, thật khó tin là họ đang hướng về Maine, và cũng thật khó tin là họ đi mà không có gia đình. Họ tự do, trong thế giới của những người đàn ông, ngay tại toa hút thuốc của toa tàu Pullman.
Bên ngoài cửa sổ toa tàu là một màn đêm phủ bóng, điểm xuyết những đốm vàng từ những ánh đèn bí ẩn thưa thớt. Giữa tiếng lắc lư và tiếng lạch cạch đầy quyền uy của con tàu, Babbitt ý thức sâu sắc rằng mình đang đi, đang tiếp tục hành trình. Anh nghiêng người về phía Paul và càu nhàu: "Chà, đi thế này cũng hay ra phết nhỉ?"
Căn phòng nhỏ với những bức tường thép màu thổ hoàng chủ yếu chứa những kiểu người mà anh xếp vào loại "Những gã tuyệt nhất mà bạn từng gặp"—những người dễ bắt chuyện thực thụ. Có bốn người ngồi trên ghế dài: một gã béo có khuôn mặt lanh lợi, một gã gầy gò sắc sảo đội chiếc mũ nhung xanh, một thanh niên rất trẻ với cái tẩu thuốc giả hổ phách, và Babbitt. Đối diện họ, trên hai chiếc ghế da di động, là Paul và một người đàn ông cao lêu nghêu, lỗi thời, trông rất láu lỉnh, với những nếp nhăn viền quanh miệng. Tất cả bọn họ đều đọc báo hoặc các tạp chí thương mại—tạp chí giày dép, tạp chí đồ sành sứ—và chờ đợi niềm vui của những cuộc trò chuyện. Chính gã thanh niên trẻ tuổi kia, người lần đầu đi tàu Pullman, đã khơi mào câu chuyện.
"Này, ôi chao, tôi đã có một khoảng thời gian hoang dại ở Zenith!" gã tự hào khoe. "Này, nếu biết đường đi nước bước ở đó thì khối chuyện hoang dại mà làm, chẳng kém gì New York đâu!"
"Ừ, tôi cá là cậu đã quậy tung trời lên rồi. Nhìn cậu bước lên tàu là tôi đoán ngay cậu là tay chơi rồi!" gã béo cười khúc khích.
Những người còn lại vui vẻ đặt tờ báo xuống.
"À, chuyện đó thì khỏi nói! Tôi cá là tôi đã thấy vài thứ ở Arbor mà các ông chưa bao giờ thấy đấy!" cậu chàng than vãn.
"Ồ, tôi cá là cậu thấy rồi! Tôi cá là cậu đã húp cạn chỗ sữa mạch nha như một con quỷ nhỏ thực thụ ấy chứ!"
Sau đó, khi cậu chàng đã đóng vai trò người mở màn, họ phớt lờ cậu ta và lao vào những câu chuyện thực sự. Chỉ có Paul, ngồi một mình, đọc một câu chuyện dài kỳ trên báo là không tham gia, và tất cả mọi người, trừ Babbitt, đều coi ông là kẻ hợm hĩnh, lập dị, một người không có chí khí.
Không ai xác định được ai đã nói câu gì, và điều đó cũng chẳng quan trọng, bởi họ đều có chung những ý tưởng và luôn bày tỏ chúng với cùng một sự tự tin nặng nề và trơ trẽn. Nếu không phải Babbitt đưa ra phán quyết, thì ít nhất anh cũng đang cười tán thưởng vị "chancellor" (người cầm trịch) đã nói ra điều đó.
"Dẫu vậy," người đầu tiên lên tiếng, "họ vẫn bán khá nhiều rượu ở Zenith. Chắc ở đâu cũng thế thôi. Tôi không biết các anh cảm thấy thế nào về lệnh cấm rượu, nhưng với tôi thì nó rất có lợi cho mấy gã ngốc không có ý chí. Còn với những người như chúng ta, đó là một sự vi phạm quyền tự do cá nhân."
"Đúng đấy. Quốc hội chẳng có quyền gì can thiệp vào quyền tự do cá nhân của một người cả," người thứ hai quả quyết.
Một người đàn ông bước vào từ toa tàu, nhưng vì tất cả các ghế đã kín chỗ nên anh ta đứng hút thuốc. Anh ta là Người Ngoài; không thuộc "Những gia đình Cũ" trong toa hút thuốc. Họ nhìn anh ta một cách lạnh nhạt, và sau khi cố tỏ ra tự nhiên bằng cách soi cằm trong gương, anh ta bỏ cuộc và lặng lẽ đi ra.
"Vừa làm một chuyến đi xuyên miền Nam. Tình hình kinh doanh dưới đó không ổn lắm," một trong số những người ngồi đó nói.
"Thật vậy sao! Không ổn lắm hả?"
"Vâng, tôi thấy nó không đạt mức bình thường."
"Không đạt mức bình thường sao?"
"Vâng, tôi khó mà nói là nó ổn được."
Cả nhóm gật đầu vẻ thông thái và kết luận, "Ừ, đúng là chẳng ra sao cả."
"Chà, tình hình kinh doanh ở phía Tây cũng chẳng khá khẩm gì, còn lâu mới được như ý."
"Đúng thế. Và tôi đoán ngành khách sạn cũng cảm thấy điều đó. Tuy nhiên, có một điều tốt: mấy cái khách sạn từng hét giá năm đô một ngày—vâng, và có thể là sáu, bảy đô nữa!—cho một căn phòng tồi tàn, giờ sẽ phải mừng húm nếu kiếm được bốn đô, và có khi còn phải phục vụ cho tử tế đấy."
"Đúng thật. À này, nói về khách sạn, hôm nọ tôi mới ghé khách sạn St. Francis ở San Francisco lần đầu, và này, đó chắc chắn là một nơi hạng nhất."
"Anh nói đúng, người anh em! St. Francis là một nơi tuyệt vời—hoàn toàn hạng A1."
"Đúng thế. Tôi hoàn toàn đồng ý. Đó là một nơi hạng nhất."
"Ừ, nhưng này, có anh nào từng ở khách sạn Rippleton tại Chicago chưa? Tôi không muốn chê bai—tôi tin vào việc quảng bá bất cứ khi nào có thể—nhưng này, trong số tất cả những cái chuồng lợn tồi tàn tự nhận là khách sạn hạng nhất, thì đó là chỗ tệ nhất. Một ngày nào đó tôi sẽ cho bọn chúng một bài học, tôi đã nói thẳng với chúng như vậy. Các anh biết tính tôi rồi đấy—à, có lẽ các anh chưa biết, nhưng tôi quen với những dịch vụ hạng nhất, và tôi hoàn toàn sẵn sàng trả mức giá hợp lý. Đêm đó tôi đến Chicago muộn, mà Rippleton lại gần nhà ga—tôi chưa ở đó bao giờ, nhưng tôi bảo tài xế taxi—tôi luôn tin vào việc đi taxi khi đến nơi muộn; có thể tốn thêm chút tiền, nhưng, trời ạ, rất đáng giá khi sáng hôm sau anh phải dậy sớm và đi bán hàng cho mấy gã khó tính—tôi bảo cậu ta, 'Ồ, cứ chở tôi đến Rippleton là được.'"
"Vâng, đến nơi, tôi phăm phăm tiến tới quầy lễ tân và bảo gã nhân viên, 'Này người anh em, có căn phòng nào ngon lành với phòng tắm cho anh bạn Bill này không?' Chà! Các anh cứ tưởng tôi bán cho hắn cái gì ôi thiu hay yêu cầu hắn làm việc vào ngày Yom Kippur ấy chứ! Hắn nhìn tôi bằng ánh mắt lạnh lùng, chết trân và ậm ừ, 'Tôi không biết, bạn ạ, để tôi xem,' rồi hắn lặn mất sau cái máy quái quỷ gì đó mà chúng dùng để quản lý phòng ốc. Vâng, tôi đoán hắn gọi cho Hiệp hội Tín dụng và Liên đoàn An ninh Mỹ để xem tôi có ổn không—hắn tốn thời gian thật sự—hoặc có lẽ hắn chỉ ngủ gật thôi; nhưng cuối cùng hắn cũng ló đầu ra, nhìn tôi như thể tôi làm hắn đau đớn lắm, và khò khè, 'Tôi nghĩ là có thể cho anh thuê một căn phòng có phòng tắm.' 'Ồ, tốt quá, cảm ơn anh—xin lỗi vì đã làm phiền—tôi phải trả bao nhiêu?' tôi hỏi, thật ngọt ngào. 'Anh phải trả bảy đô một ngày, bạn ạ,' hắn nói."
"Vâng, lúc đó cũng muộn rồi, dù sao thì tôi cũng tính vào chi phí công tác—trời ạ, nếu là tiền túi tôi chứ không phải của công ty, thì tôi thà đi bộ ngoài đường cả đêm còn hơn để cho mấy cái quán trọ nhà quê đó móc túi bảy đô la to đùng, tin tôi đi! Thế nên tôi đành chịu. Vâng, gã nhân viên đánh thức một cậu phục vụ phòng dễ mến—một chàng trai tốt—chắc mới được bảy mươi chín tuổi—từng chiến đấu ở trận Gettysburg mà giờ vẫn chưa biết chiến tranh đã kết thúc—chắc tưởng tôi là quân miền Nam khi nhìn thấy tôi—và Rip van Winkle dẫn tôi lên một cái gì đó—sau này tôi mới biết họ gọi đó là phòng, chứ ban đầu tôi cứ tưởng mình bị nhầm! Tôi tưởng họ tống tôi vào thùng quyên góp của Cứu Thế Quân chứ! Với giá bảy đô mỗi ngày đêm! Trời ạ!"
"Ừ, tôi cũng nghe nói Rippleton khá là cùi bắp. Còn khi đến Chicago, tôi luôn ở khách sạn Blackstone hoặc La Salle—toàn những nơi hạng nhất."
"Này, có anh nào ở khách sạn Birchdale tại Terre Haute chưa? Thế nào nhỉ?"
"Ồ, Birchdale là khách sạn hạng nhất."
(Mười hai phút hội ý về tình hình các khách sạn ở South Bend, Flint, Dayton, Tulsa, Wichita, Fort Worth, Winona, Erie, Fargo, và Moose Jaw.)
"Nhắc đến giá cả," gã đội mũ nhung lên tiếng, mân mê chiếc răng nai trên sợi dây đồng hồ nặng trĩu, "tôi muốn biết họ lấy cái lý lẽ rằng quần áo đang giảm giá ở đâu ra. Này, nhìn bộ vest tôi đang mặc đây này." Gã túm lấy ống quần. "Bốn năm trước tôi mua nó với giá bốn mươi hai đô năm mươi, và đó đúng là giá trị thực. Vâng, hôm nọ tôi vào một cửa hàng ở quê nhà và hỏi mua một bộ vest, gã đó lôi ra mấy món đồ may sẵn mà, thật tình, tôi chẳng thèm mặc cho người làm thuê. Vì tò mò, tôi hỏi, 'Anh tính bao nhiêu cho cái đống rác này?' 'Rác ư,' gã nói, 'anh nói rác là sao? Đây là hàng xịn, toàn len—' Như địa ngục ấy! Đó là len thực vật, chính gốc từ Đồn điền Xưa! 'Toàn len,' gã nói, 'và chúng tôi bán với giá sáu mươi bảy đô chín mươi.' 'Ồ, thế à!' tôi bảo. 'Với tôi thì không nhé,' tôi nói, và bỏ đi thẳng. Tin tôi đi! Tôi bảo vợ tôi, 'Này,' tôi nói, 'chừng nào em còn sức lực và có thể tiếp tục vá thêm vài miếng vào quần của bố, thì chúng ta cứ tạm dừng mua quần áo mới đã.'"
"Đúng đấy, người anh em. Và cứ nhìn vào cổ áo mà xem, ví dụ như..."
"Này! Khoan!" gã béo phản đối. "Cổ áo thì làm sao? Tôi đang bán cổ áo đấy! Các anh có nhận ra chi phí nhân công cho cổ áo vẫn cao hơn hai trăm linh bảy phần trăm so với..."
Họ nhất trí rằng nếu ông bạn béo của họ bán cổ áo, thì giá cổ áo là hoàn toàn hợp lý; nhưng tất cả các loại quần áo khác thì đắt đỏ một cách bi kịch. Lúc này họ ngưỡng mộ và yêu quý nhau. Họ bàn sâu về khoa học kinh doanh, và chỉ ra rằng mục đích của việc sản xuất một cái cày hay một viên gạch là để bán được chúng. Với họ, Người Hùng Lãng Mạn không còn là hiệp sĩ, thi sĩ lang thang, cao bồi, phi công, hay vị luật sư trẻ dũng cảm, mà là vị giám đốc kinh doanh vĩ đại, người có bản "Phân tích các vấn đề thương mại" trên chiếc bàn mặt kính, người có tước hiệu cao quý là "Kẻ-đi-săn-hàng" (Go-getter), và người cống hiến bản thân cùng đám samurai trẻ tuổi của mình cho mục đích vũ trụ là Bán hàng—không phải bán thứ gì cụ thể, cho ai cụ thể, mà là sự Bán hàng thuần túy.
Những câu chuyện thương mại này đã đánh thức Paul Riesling. Dù là một người chơi vĩ cầm và là một người chồng bất hạnh đầy thú vị, ông cũng là một nhân viên kinh doanh tấm lợp nhựa đường rất giỏi. Ông lắng nghe những nhận xét của gã béo về "giá trị của các ấn phẩm nội bộ và bản tin như một phương pháp để khuấy động tinh thần anh em trên đường;" và chính ông cũng đưa ra một vài ý tưởng tuyệt vời về việc sử dụng tem hai xu trên các tờ quảng cáo. Sau đó, ông phạm một lỗi với luật lệ thiêng liêng của Hội Những Người Bạn Tốt. Ông trở nên cao đạo.
Họ đang tiến vào một thành phố. Ở ngoại ô, họ đi ngang qua một nhà máy thép rực lên trong ngọn lửa đỏ thắm và da cam liếm lấy những ống khói như xác chết, những bức tường bọc sắt và những lò chuyển đổi ủ rũ.
"Lạy Chúa, nhìn kìa—đẹp quá!" Paul nói.
"Cá là nó đẹp thật, người anh em. Đó là Nhà máy Thép Shelling-Horton, và người ta bảo ông già John Shelling đã kiếm được ba triệu xương máu từ việc sản xuất đạn dược trong chiến tranh đấy!" người đàn ông đội mũ nhung nói một cách sùng kính.
"Tôi không có ý... Ý tôi là cách ánh sáng chiếu vào cái sân đầy chất thơ đó, dù đầy rác rưởi, ngay giữa màn đêm, thật đáng yêu làm sao," Paul nói.
Họ trừng mắt nhìn ông, trong khi Babbitt hãnh diện, "Paul nhà ta quả nhiên có con mắt tuyệt vời cho những địa điểm đẹp như tranh, những cảnh tượng cổ kính và tất cả những thứ đó. Lẽ ra nó đã trở thành nhà văn hay cái gì đó nếu không đi theo nghề tấm lợp."
Paul vẻ khó chịu. (Babbitt đôi khi tự hỏi liệu Paul có trân trọng sự cổ vũ trung thành của anh không.) Người đàn ông đội mũ nhung càu nhàu, "Chà, cá nhân tôi thấy Shelling-Horton giữ nhà máy bẩn kinh khủng. Quy trình kém. Nhưng tôi cho là chẳng có luật nào cấm gọi chúng là 'đẹp như tranh' nếu ông thích thế!"
Paul lầm lũi quay lại với tờ báo của mình và cuộc trò chuyện một cách logic chuyển sang chủ đề tàu hỏa.
"Mấy giờ chúng ta đến Pittsburg?" Babbitt hỏi.
"Pittsburg? Tôi nghĩ chúng ta đến lúc... không, đó là lịch trình năm ngoái—đợi chút—để xem nào—tôi có bảng giờ tàu ở đây."
"Tôi tự hỏi không biết chúng ta có đúng giờ không?"
"Ừ, chắc chắn rồi, chắc là chúng ta sắp đúng giờ thôi."
"Không, chúng ta không đúng—chúng ta đã trễ bảy phút ở ga trước rồi."
"Thật sao? Chắc chứ? Chà, tôi cứ tưởng chúng ta đúng giờ chứ."
"Không, chúng ta trễ khoảng bảy phút."
"Ừ, đúng thế; trễ bảy phút."
Người phục vụ bước vào—một người da đen mặc áo khoác trắng có khuy đồng.
"Chúng ta trễ bao nhiêu, George?" gã béo càu nhàu.
"Thật tình, tôi không biết, thưa ông. Tôi nghĩ chúng ta khoảng đúng giờ," người phục vụ nói, vừa gấp khăn vừa khéo léo ném lên giá phía trên bồn rửa mặt. Nhóm người nhìn gã một cách ảm đạm và khi gã đi khỏi, họ than vãn:
"Tôi không hiểu mấy thằng mọi này dạo này bị làm sao nữa. Chẳng bao giờ đưa ra một câu trả lời tử tế."
"Đúng đấy. Chúng ngày càng chẳng còn chút tôn trọng nào với mình cả. Mấy gã da đen kiểu cũ là một lũ khá được—chúng biết vị trí của mình—nhưng mấy thằng nhóc da đen này không muốn làm phục vụ hay hái bông đâu. Ồ không! Chúng phải làm luật sư, giáo sư và Chúa mới biết là cái gì nữa! Tôi nói cho mà nghe, đó đang trở thành một vấn đề khá nghiêm trọng. Chúng ta nên tập hợp lại và cho người da đen, ừ, cả người da vàng nữa, thấy vị trí của chúng. Này, tôi không hề có chút định kiến chủng tộc nào nhé. Tôi là người đầu tiên vui mừng khi một người da đen thành công—miễn là nó giữ đúng vị trí của mình và không cố tiếm quyền và khả năng kinh doanh của người da trắng."
"Đúng là như vậy! Và một điều nữa chúng ta phải làm," người đội mũ nhung (tên là Koplinsky) nói, "là giữ bọn ngoại quốc chết tiệt đó ra khỏi đất nước. Tạ ơn Chúa, chúng ta đang đặt giới hạn cho việc nhập cư. Mấy gã Dago và Hunky này phải hiểu rằng đây là đất nước của người da trắng, và chúng không được chào đón ở đây. Khi chúng ta đã đồng hóa những người ngoại quốc đang ở đây và dạy chúng các nguyên tắc của chủ nghĩa Mỹ và biến chúng thành những người tử tế, thì lúc đó có thể chúng ta sẽ cho phép thêm vài người nữa."
"Đúng thế. Chuẩn luôn," họ tán đồng, rồi chuyển sang những chủ đề nhẹ nhàng hơn. Họ nhanh chóng điểm qua giá xe hơi, độ bền lốp, cổ phiếu dầu mỏ, câu cá, và triển vọng vụ lúa mì ở Dakota.
Nhưng gã béo sốt ruột vì sự lãng phí thời gian này. Hắn là một lữ khách lão luyện và không còn ảo tưởng. Hắn đã khẳng định mình là "một gã già lọc lõi." Hắn rướn người về phía trước, thu hút sự chú ý của mọi người bằng vẻ mặt hóm hỉnh láu lỉnh, và càu nhàu, "Ồ, thôi nào các cậu, bỏ mấy cái thủ tục đi và vào chuyện chính thôi!"
Họ trở nên rất sôi nổi và thân mật.
Paul và cậu thanh niên biến mất. Những người còn lại trượt người về phía trước trên chiếc ghế dài, cởi khuy áo vest, gác chân lên ghế, kéo mấy cái gạt tàn bằng đồng sang trọng lại gần, và hạ rèm cửa sổ màu xanh xuống cái ròng rọc nhỏ, để tự nhốt mình khỏi sự xa lạ khó chịu của màn đêm. Sau mỗi tràng cười, họ lại kêu lên, "Này, đã nghe chuyện về..." Babbitt trở nên phóng khoáng và mạnh mẽ. Khi tàu dừng lại ở một ga quan trọng, bốn người đàn ông đi bộ dọc sân ga xi măng, dưới mái vòm ga tàu khổng lồ đầy khói như bầu trời giông bão, dưới những lối đi bộ trên cao, bên cạnh những thùng vịt và những miếng thịt bò, trong sự bí ẩn của một thành phố xa lạ. Họ sánh vai đi dạo, những người bạn cũ và rất mãn nguyện. Khi tiếng "Tàu... chạy..." kéo dài—như tiếng gọi từ núi rừng lúc chạng vạng—họ vội vã quay lại toa hút thuốc, và cho đến hai giờ sáng vẫn tiếp tục những câu chuyện khôi hài, mắt họ ầng ậc nước vì khói xì gà và tiếng cười. Khi chia tay, họ bắt tay nhau, và cười khúc khích, "Vâng, thưa ông, đó là một buổi tuyệt vời. Rất tiếc phải kết thúc nó. Rất vui được gặp anh."
Babbitt nằm thức trong cái nấm mồ nóng bức chật chội của toa giường nằm Pullman, người run lên vì nhớ lại câu chuyện dí dỏm của gã béo về người phụ nữ muốn sống hoang dại. Anh kéo rèm lên; anh nằm với cánh tay phồng rộp gối giữa đầu và cái gối mỏng manh, nhìn ra những bóng cây lướt qua, và những ngọn đèn làng như những dấu chấm than. Anh rất hạnh phúc.
