Đèn được bật lên; mấy bà vợ ngồi thu mình trên mép ghế, giữ cái vẻ hồi hộp đầy quyết tâm, một kiểu chờ đợi mà một người vợ thường thể hiện khi báo hiệu rằng ngay khi người đang nói dứt lời, bà ta sẽ quay sang chồng mình và thốt lên đầy tươi tỉnh: "Anh yêu, em nghĩ có lẽ đã đến lúc chúng ta nên nói lời chúc ngủ ngon rồi." Lần này, Babbitt không còn cố tỏ ra ồn ào để kéo dài buổi tiệc. Ông đang—có một điều gì đó ông muốn suy ngẫm—nhưng rồi chủ đề nghiên cứu tâm linh lại khiến họ hăng hái trở lại. ("Sao họ không về nhà đi! Sao họ không về nhà đi!") Dù ấn tượng trước sự sâu sắc của lập luận đó, ông cũng chỉ gật gù lấy lệ khi Howard Littlefield giảng giải: "Hoa Kỳ là quốc gia duy nhất mà chính phủ là một Lý tưởng Đạo đức chứ không chỉ là một sự sắp xếp xã hội." ("Đúng thế—đúng thật—chẳng lẽ họ định không bao giờ về nhà sao?") Ông thường rất khoái được nghe "góc nhìn bên trong" về thế giới xe hơi đầy biến động, nhưng tối nay ông gần như chẳng buồn lắng nghe Eddie Swanson đang thao thao bất tuyệt: "Nếu anh muốn nâng cấp hơn dòng Javelin, chiếc Zeeco là một món hời lớn. Mấy tuần trước, và xin nói với anh đây là một bài kiểm tra công bằng, sòng phẳng, họ lấy một chiếc Zeeco touring nguyên bản và cho nó leo lên đồi Tonawanda ở số cao, và tay đó bảo tôi rằng—" ("Zeeco—xe tốt đấy nhưng— Họ định ở lại đây cả đêm à?")

Cuối cùng họ cũng thực sự ra về, kèm theo những lời hứa hẹn rộn ràng: "Chúng ta đã có một khoảng thời gian thật tuyệt!"

Babbitt là người tỏ ra thân thiện nồng nhiệt nhất, thế nhưng trong khi miệng thì liến thoắng, ông thầm nghĩ: "Mình đã vượt qua được rồi, nhưng có lúc mình cứ tưởng không chịu nổi nữa." Ông chuẩn bị nếm trải cái thú vui tinh tế nhất của người chủ nhà: chế giễu những vị khách của mình trong giây phút thư thái lúc đêm muộn. Khi cánh cửa vừa khép lại, ông vươn vai một cách đầy khoái chí, ưỡn ngực, lắc lư đôi vai, rồi quay sang vợ với vẻ hoài nghi.

Bà đang rạng rỡ hẳn lên. "Ôi, vui thật đấy, phải không anh! Em biết họ đã tận hưởng từng phút giây một. Anh không nghĩ vậy sao?"

Ông không làm thế được. Ông không thể chế nhạo. Làm vậy chẳng khác nào nhạo báng một đứa trẻ đang vui sướng. Ông nói dối một cách nặng nề: "Chắc chắn rồi! Tiệc hay nhất năm nay, không còn gì để bàn cãi."

"Bữa tối có ngon không anh! Và thực lòng em thấy món gà rán ngon tuyệt!"

"Chắc chắn rồi! Rán đúng kiểu chuẩn mực. Món gà rán ngon nhất mà anh từng ăn trong suốt cả thế kỷ nay."

"Matilda rán gà khéo thật đấy! Còn món súp, anh không thấy nó ngon tuyệt sao?"

"Nó chắc chắn là thế! Tuyệt cú mèo! Món súp ngon nhất từ thuở nào đến giờ!" Thế nhưng giọng ông cứ dần chìm xuống. Họ đứng trong sảnh, dưới ánh đèn điện được bao bọc bởi cái chụp đèn hình vuông làm bằng thủy tinh đỏ gắn niken. Bà nhìn chằm chằm vào ông.

"Sao vậy George, giọng anh nghe không giống... nghe như thể anh không thực sự thích buổi tiệc này vậy."

"Có chứ! Dĩ nhiên là có rồi!"

"George! Có chuyện gì vậy?"

"Ồ, anh chỉ hơi mệt một chút thôi, chắc vậy. Ở văn phòng làm việc vất vả quá. Cần phải đi đâu đó để nghỉ ngơi một chút."

"Chà, vài tuần nữa thôi là chúng ta sẽ đi Maine rồi mà, anh yêu."

"Ừ—" Rồi ông tuôn trào tất cả một cách trần trụi, chẳng còn chút dè dặt nào. "Myra này: Anh nghĩ sẽ tốt hơn nếu anh lên đó sớm."

"Nhưng anh còn có người cần gặp ở New York để bàn công việc mà."

"Người nào cơ? Ồ, đúng rồi. Tay đó ấy à. Thôi, bỏ qua hết rồi. Nhưng anh muốn đến Maine sớm—để câu cá một chút, tự mình bắt một con cá hồi thật lớn, lạy chúa!" Ông cười một tiếng lo lắng, giả tạo.

"Vậy sao chúng ta không làm thế nhỉ? Verona và Matilda có thể tự trông nom nhà cửa, còn anh và em có thể đi bất cứ lúc nào, nếu anh nghĩ chúng ta đủ khả năng chi trả."

"Nhưng ý anh là— Dạo này anh cứ thấy bồn chồn quá, anh nghĩ sẽ tốt hơn nếu anh đi một mình và trút bỏ hết mọi thứ ra khỏi đầu."

"George! Anh không muốn em đi cùng sao?" Bà trông quá đỗi khổ sở và chân thành, chẳng còn vẻ bi lụy, hay bị xúc phạm nặng nề, hay bất cứ điều gì ngoài vẻ thấp đậm, yếu ớt và đỏ bừng mặt như một củ cải đường bị luộc chín.

"Tất nhiên là anh muốn! Ý anh chỉ là—" Nhớ lại việc Paul Riesling đã dự đoán điều này, ông cũng tuyệt vọng không kém gì bà. "Ý anh là, đôi khi một lão già càu nhàu như anh cũng nên đi đâu đó để giải tỏa hết căng thẳng trong người." Ông cố tỏ ra giọng điệu cha chú. "Sau đó khi em và bọn trẻ đến— Anh tính là có thể mình sẽ lên Maine trước vài ngày— Anh sẽ sẵn sàng cho một chuyến đi chơi thực thụ, em hiểu ý anh chứ?" Ông dỗ dành bà bằng những lời lẽ oang oang, bằng những nụ cười niềm nở, giống như một vị mục sư nổi tiếng đang ban phước cho giáo đoàn vào lễ Phục sinh, như một diễn giả hài hước đang hoàn thành phần diễn thuyết của mình, như tất cả những kẻ đang vận dụng mánh khóe đàn ông.

Bà nhìn ông, niềm vui lễ hội đã cạn kiệt trên khuôn mặt. "Em có làm phiền anh khi chúng ta đi nghỉ không? Em không đóng góp được gì cho niềm vui của anh sao?"

Ông gục ngã. Đột nhiên, một cách kinh khủng, ông trở nên cuồng loạn, như một đứa trẻ đang khóc thét. "Có, có, có! Chết tiệt, có chứ! Nhưng em không thể hiểu là anh đã kiệt quệ hết rồi sao? Anh hoàn toàn suy sụp! Anh phải chăm sóc bản thân mình! Anh nói cho em biết, anh phải—anh chán ngấy mọi thứ và mọi người rồi! Anh phải—"

Giờ đây, chính bà mới là người trưởng thành và che chở. "Ôi, tất nhiên rồi! Anh cứ đi một mình đi! Sao anh không rủ Paul đi cùng, hai người đàn ông cứ việc câu cá và tận hưởng khoảng thời gian vui vẻ?" Bà vỗ vào vai ông—phải nhón chân mới tới—trong khi ông run rẩy vì sự bất lực, và trong khoảnh khắc đó, ông không chỉ yêu quý bà theo thói quen mà còn bấu víu lấy sự mạnh mẽ của bà.

Bà vui vẻ reo lên: "Nào, anh lên lầu đi, rồi chui vào giường ngủ đi. Chúng ta sẽ thu xếp ổn thỏa cả thôi. Để em lo việc khóa cửa. Nào, đi nhanh lên!"

Suốt nhiều phút, suốt nhiều giờ, suốt một khoảng thời gian ảm đạm vô tận, ông nằm trằn trọc, run rẩy, rơi vào nỗi kinh hoàng nguyên thủy, nhận ra rằng mình đã giành được tự do, và tự hỏi mình có thể làm gì với thứ tự do vừa xa lạ vừa khó xử đến thế này.