Do Bonifacio Ynares, một người Tagalog sống ở Pasig, Rizal, kể lại.

Pedro và Suan vốn là bạn bè. Pedro được thừa kế một gia tài kếch xù từ cha mẹ mới qua đời, trong khi Suan lại nghèo rớt mồng tơi, nghèo nhất trong số những kẻ ăn mày từng tồn tại. Sáng sớm hôm nọ, Suan đến tìm bạn và nói: “Cậu có chiếc cột nhà nào thừa không dùng đến không?”

Pedro đáp: “Ừ, tớ có đấy. Sao thế? Cậu đang cần à?”

“Đúng vậy, tớ đang rất cần một cái để dựng nhà.”

“Được thôi, cứ lấy đi,” Pedro bảo. “Đừng bận tâm về chuyện tiền nong.”

Suan vốn chẳng có ý định vụ lợi gì với bạn, liền lấy chiếc cột ấy về dựng nhà. Khi hoàn thành, ngôi nhà của Suan đẹp lộng lẫy, vượt trội hẳn so với nhà của người bạn. Điều này khiến Pedro sinh lòng ganh ghét, đến mức cuối cùng hắn ta phải tìm gặp Suan để đòi lại chiếc cột.

Suan nói: “Ơ hay, nếu tớ rút nó ra, nhà tớ sẽ sập mất. Hay là để tớ trả tiền cho cậu, hoặc tớ đi tìm một chiếc cột khác trong làng rồi mang về cho cậu nhé!”

“Không,” Pedro đáp, “tớ phải lấy đúng chiếc cột của mình, vì tớ muốn dùng đến nó.”

Cuối cùng, Suan cảm thấy vô cùng phiền phức trước sự kè kè đòi hỏi của người bạn, liền thốt lên: “Tớ sẽ không trả lại cột cho cậu đâu.”

“Hãy coi chừng đấy, Suan! Tớ sẽ kiện cậu ra trước nhà vua.”

“Được thôi! Tuỳ cậu muốn làm gì thì làm.”

“Thế thì thứ Hai chúng ta sẽ diện kiến nhà vua,” Pedro nói.

“Được thôi, lúc nào tớ cũng sẵn sàng.”

Khi thứ Hai đến, cả hai chuẩn bị khăn gói lên triều đình. Pedro, kẻ tiếc tiền hơn bất cứ thứ gì trên đời, mang theo mấy đồng tiền bạc để dằn túi cho chuyến đi. Ngược lại, Suan chỉ đem theo cơm nắm và cá khô. Lúc đi được nửa đường thì trời vừa ngọ. Suan mở gói thức ăn ra ăn. Pedro lúc ấy cũng đói cồn cào, ngặt nỗi dọc đường chẳng thể mua được gì ăn. Thấy vậy, Suan rộng lượng mời Pedro ăn cùng, thế là họ cùng nhau chia sẻ bữa trưa.

[36]Dùng bữa xong, hai người tiếp tục lên đường. Cuối cùng họ tới một con sông. Chiếc cầu bắc qua sông đã bị gãy khúc giữa, ai muốn sang bờ bên kia thì bắt buộc phải nhảy qua. Pedro nhảy trước. Suan nhảy theo, nhưng ngặt nỗi lại té nhợt. Trớ trêu thay, có một ông cụ đang tắm dưới sông, và Suan rơi thẳng trúng người cụ. Ông cụ bị va đập đến choáng váng, kết quả là chết đuối. Khi Isidro, người con trai hết mực yêu thương cha, hay tin dữ, liền quyết định kiện Suan trước mặt nhà vua. Cậu ta bèn nhập đoàn cùng hai kẻ lữ hành.

Đi một quãng, cả ba đến một nơi nhìn thấy Barbekin đang chật vật tìm cách kéo con trâu nước của mình ra khỏi vũng lầy. Suan tốt bụng ngỏ ý giúp đỡ. Cậu chộp lấy đuôi con trâu rồi dồn hết sức kéo mạnh. Con trâu được cứu thoát, nhưng cái đuôi của nó đã bị giật đứt cụt lủn bởi cú kéo bất ngờ của Suan. Barbekin nổi giận lôi đình vì con vật cưng bị tổn hại, thế là hắn cũng quyết định kiện Suan ra trước nhà vua.

Khi họ đến hoàng cung, nhà vua hỏi: “Các ngươi đến đây có việc gì?”

Pedro lên tiếng trước: “Thâu tâu bệ hạ, thần đến để kiện Suan. Nó đang giữ một chiếc cột nhà của thần nhưng nhất quyết không chịu trả.”

Khi được hỏi lời tố cáo có đúng sự thật không, Suan gật đầu xác nhận, rồi nói thêm: “Nhưng trên đường đi, chính Pedro đã ăn một phần cơm và cá khô của thần.”

Nhà vua phán quyết: “Trẫm quyết định thế này: Suan phải trả lại cột cho Pedro, còn Pedro phải đền lại phần cơm và cá khô cho Suan.”

Isidro là người tiếp theo bước lên thưa: “Thần đến đây để kiện Suan. Trong lúc cha thần đang tắm dưới sông, Suan đã nhảy bổ vào người cụ và làm cụ thiệt mạng.”

Nhà vua phán: “Vậy thì Suan phải xuống sông tắm, và ngươi được phép nhảy lên người nó.”

Khi Barbekin được hỏi lý do đến đây, hắn thưa: “Thần muốn kiện Suan. Nó đã kéo đuôi con trâu của thần khiến nó đứt cụt.”

Nhà vua phán: “Thế thì hãy giao con trâu của ngươi cho Suan. Nó sẽ không trả lại cho ngươi cho đến khi nào làm cho cái đuôi mọc dài lại như cũ.”

Bị cáo và những kẻ nguyên đơn liền cáo lui rời khỏi hoàng cung.

“Đưa con trâu cho tôi mau,” Suan nói với Barbekin khi họ đã rời cung điện được một quãng xa.

[37]Con trâu còn rất trẻ và khỏe mạnh, Barbekin tiếc đứt ruột nên chẳng muốn giao nó ra chút nào. Hắn bèn nài nỉ: “Đừng lấy con trâu nữa, tôi sẽ đưa cho anh năm mươi peso.”

“Không; phán quyết của nhà vua phải được thực hiện,” Suan đáp. Barbekin liền nâng mức tiền lên chín mươi peso, và lúc này Suan mới chịu gật đầu đồng ý. Thế là Suan đã nhận được phần thưởng xứng đáng cho công sức giúp đỡ Barbekin.

Khi đi đến cây cầu hôm trước, Suan bước xuống sông và bảo Isidro hãy nhảy lên người mình. Nhưng chiếc cầu rất cao, và Isidro thì sợ hãi chẳng dám nhảy. Hơn nữa, cậu ta lại không biết bơi, cứ ngỡ rằng nếu nhảy xuống thì chỉ có nước chết đuối mà thôi. Cậu ta đành van xin Suan tha cho.

Suan đáp: “Không được, anh phải chấp hành phán quyết của nhà vua chứ.”

Isidro van nài: “Xin hãy tha cho tôi khỏi phải nhảy lên người anh, tôi sẽ dâng cho anh năm trăm peso.”

Số tiền lớn quả thực rất hấp dẫn, nên Suan đồng ý nhận lấy và tha cho Isidro đi.

Ngay khi vừa về đến nhà, Suan tháo chiếc cột của Pedro ra rồi quả quyết mang đến nhà hắn, không quên dắt theo một con dao cạo trong người. Cậu nói: “Cột của anh đây; nhưng giờ anh phải nằm xuống, vì tôi còn phải lấy lại phần cơm và cá khô của mình từ anh nữa.”

Pedro vô cùng hoảng hốt, lắp bắp: “Anh... anh không cần phải trả cột nữa đâu.”

“Không được,” Suan đáp, “chúng ta phải thực hiện cho trọn phán quyết của nhà vua chứ.”

Pedro hoảng sợ van xin: “Nếu anh chịu bỏ qua, tôi sẽ nhường lại cho anh một nửa gia tài của tôi.”

“Không, tôi phải lấy cho bằng được cơm và cá của mình.” Suan liền xốc lấy vai Pedro, tay cầm dao cạo định rạch bụng hắn. Suan vừa mới động tay thì Pedro đã khiếp hãi hét toáng lên,—

“Đừng rạch tôi, xin anh đừng rạch! Anh sẽ được hưởng toàn bộ gia tài của tôi!”

Cứ như thế, nhờ sự mưu trí và khôn ngoan để đánh bại những kẻ đối đầu, Suan đã trở thành người giàu có nhất trong vùng.