Do Lorenzo Licup, một người Pampango ở Angeles, Pampanga, kể lại.

Ngày xửa ngày xưa, có một cặp vợ chồng thoạt đầu không có con. Người chồng rất khao khát có một đứa con trai nối dõi tông đường; thế nên ngày nào ông cũng đến nhà thờ, cầu xin Chúa ban cho một đứa con, nhưng đều công cốc. Một hôm, trong nỗi thất vọng tràn trề, người đàn ông buột miệng thốt lên: "Lạy Chúa vĩ đại! Xin hãy cho con một đứa con trai, dẫu nó mang hình hài loài khỉ đi chăng nữa!" Vậy mà chỉ vài ngày sau, vợ ông sinh ra một chú khỉ. Người cha vô cùng hổ thẹn đến mức muốn giết quách đứa con trai ấy đi; nhưng cuối cùng lý trí đã chiến thắng, và ông tha mạng cho nó. Ông tự nhủ: "Ta biết đây là lỗi tại ta; nhưng ta đã lỡ thốt ra lời khẩn cầu ấy mà không suy nghĩ." Thế là, thay vì tước đoạt mạng sống của chú khỉ, hai vợ chồng chỉ giấu nhẹm nó đi, không cho khách khứa nhìn thấy; và hễ có ai hỏi thăm về đứa con, họ liền đáp qua loa: "Ồ, nó mất từ lâu rồi."

Thời gian thấm thoắt trôi qua, chú khỉ lớn khôn và đến tuổi lấy vợ. Nó đến gặp cha và thưa rằng: "Xin cha hãy ban phúc cho con! Bởi con sắp lên đường tìm vợ." Người cha mừng quýnh vì sắp tống khứ được đứa con gớm ghiếc này, liền lập tức ban phúc cho nó. Tuy nhiên, trước khi để nó đi, người cha dặn dò: "Mày tuyệt đối không được quay lại cái nhà này nữa đấy."

"Vâng, con sẽ không quay lại," chú khỉ đáp.

Chú khỉ liền rời khỏi nhà cha mẹ để đi tìm vận may của mình. Một đêm nọ, nó nằm mơ thấy giữa biển khơi có một tòa lâu đài, và trong tòa lâu đài ấy ẩn giấu một nàng công chúa xinh đẹp tuyệt trần. Nàng công chúa bị giam ở đó để không ai có thể hay biết sự tồn tại của nàng. Chú khỉ—vốn đã được rửa tội hai năm sau khi chào đời và được đặt tên là Juan—liền tức tốc đến cung điện của nhà vua. Tại đây, nó dán một bức thư với nội dung như sau: "Ta, Juan, biết rằng bệ hạ có một cô con gái."

Đương nhiên nhà vua vô cùng tức giận khi bí mật của mình bị bại lộ. Ngay lập tức, ngài sai lính đi lùng bắt Juan. Chàng khỉ nhanh chóng bị tìm thấy và giải vào cung điện. Nhà vua cất lời hỏi: "Làm sao ngươi biết ta có con gái? Nếu ngươi có thể mang nó đến đây, ta sẽ gả nó cho ngươi làm vợ. Bằng không, cái đầu của ngươi sẽ phải lìa khỏi cổ."

"Lạy bệ hạ!" Juan đáp, "Thần dám chắc mình có thể tìm thấy nàng và đưa đến đây. Thần xin chịu mất đầu nếu trong vòng ba ngày mà không thực hiện được lời hứa." Nói đoạn, Juan cáo lui và buồn bã lên đường tìm kiếm vị công chúa bị giấu kín.

Khi đang lê bước trên con đường mòn, chàng nghe thấy tiếng chim kêu. Ngước nhìn lên, chàng thấy một chú chim đang mắc kẹt giữa hai nhánh cây không sao thoát ra được. Con chim cất tiếng kêu cứu: "Hỡi chú khỉ! Nếu ngài rủ lòng buông tha, ta sẽ dâng hiến tất cả những gì ta có cho ngài."

"Ồ, không đời nào!" chú khỉ đáp. "Ta đang đói bụng lắm, thà ăn thịt ngươi còn hơn."

"Nếu ngài chịu tha mạng cho ta," con chim van nài, "ta sẽ cho ngài bất cứ thứ gì ngài muốn."

"Ta chỉ thả ngươi với một điều kiện duy nhất," chú khỉ nói. "Ngươi phải kiếm cho ta chiếc nhẫn của nàng công chúa đang sống giữa biển khơi."

"Ồ, chuyện đó dễ như trở bàn tay," con chim đáp. Thế là chú khỉ trèo lên cây thả con chim ra.

Con chim lập tức bay thẳng ra hòn đảo giữa biển, nơi may mắn thay lại tìm thấy công chúa đang dạo chơi ngắm cảnh trong khu vườn của nàng. Nàng công chúa bị mê hoặc bởi tiếng hót của con chim đến nỗi phải ngước nhìn lên và cất lời: "Chim nhỏ ơi! Nếu ngươi chịu hứa ở lại với ta, ta sẽ ban cho ngươi bất cứ thứ gì ngươi muốn."

"Được thôi," con chim đáp. "Hãy đưa cho ta chiếc nhẫn của công chúa, và ta sẽ ở lại với người mãi mãi." Nàng công chúa giơ cao chiếc nhẫn lên; và con chim bỗng lao tới giật phăng lấy rồi bay vụt đi. Nó đem chiếc nhẫn giao cho Juan, và chàng khỉ tất nhiên vô cùng sung sướng khi nhận được vật này.

Bấy giờ chú khỉ lại thong thả bước đi trên đường cho đến khi trông thấy ba mụ phù thủy. Nó tiến lại gần và nói rằng: "Chính các ngươi là những kẻ mà ta mất cả ngày lặn lội tìm kiếm. Chúa đã phái ta từ thiên đường xuống đây để trừng trị những tội ác của các ngươi đối với những kẻ vô tội. Thế nên ta phải ăn thịt các ngươi mới được."

Người ta vẫn đồn rằng lũ phù thủy rất sợ những kẻ có bề ngoài gớm ghiếc, mặc dù bản thân chúng là những sinh vật xấu xí nhất trên đời. Thế nên cả ba mụ vô cùng hoảng sợ trước lời đe dọa của chú khỉ, liền van xin: "Lạy ngài! Xin hãy tha mạng cho chúng tôi, chúng tôi nguyện làm bất cứ điều gì ngài muốn!"

"Được rồi, ta sẽ tha mạng cho các ngươi nếu thực hiện được mệnh lệnh này của ta. Từ bờ biển này, các ngươi phải xây một nhịp cầu dẫn thẳng ra giữa biển, nơi tọa lạc lâu đài của công chúa."

"Việc đó sẽ được hoàn thành ngay tức khắc," lũ phù thủy đáp; và chúng lập tức thu gom những chiếc lá cây giắt lên lưng. Rồi chúng lao mình xuống làn nước. Ngay sau đó, một cây cầu đã được dựng lên. Nhờ vậy, chú khỉ giờ đây có thể đến được tòa lâu đài. Tại đây, nó tìm gặp công chúa. Nàng vô cùng kinh ngạc khi thấy trước mặt mình là một con vật gớm ghiếc đến thế; nhưng nàng còn hoảng hốt hơn nữa khi chú khỉ chìa ra chiếc nhẫn mà con chim đã đưa cho nó, đồng thời đòi nhận nàng làm vợ. "Đó là ý Chúa muốn nàng phải đi theo ta," chú khỉ nói, sau khi thấy công chúa biểu lộ thái độ cự tuyệt kịch liệt. "Nàng chỉ có hai con đường: một là theo ta, hai là bỏ mạng." Nghĩ rằng việc chống lại một thế lực hùng mạnh như vậy là hoàn toàn vô ích, cuối cùng nàng công chúa đành phải nhượng bộ.

Chú khỉ dẫn nàng đến cung điện của nhà vua và ra mắt các bậc sinh thành; nhưng nhà vua và hoàng hậu vừa trông thấy con gái mình rơi vào tay con quái vật, liền ngất lịm đi. Khi tỉnh lại, cả hai đồng thanh thét lên: "Biến đi ngay lập tức, và đừng bao giờ quay lại đây nữa, thứ con gái có khiếu thẩm mỹ đốn mạt kia! Ngươi là ai hả? Ngươi không phải là nàng công chúa mà chúng ta để lại trong lâu đài. Ngươi mang dòng máu của kẻ tiểu nhân, và ngay cả hơi thở của ngươi cũng khiến chúng ta ngạt thở. Vậy nên, đừng lôi thôi nữa, cút ngay đi!"

Nàng công chúa khẩn khoản xin cha mẹ rủ lòng thương xót, rằng đó là ý Chúa muốn nàng phải làm vợ chú khỉ. "Có lẽ con đã bị hắn bỏ bùa ngõ hầu chẳng còn chút sức mạnh nào để kháng cự lại." Thế nhưng mọi lời van xin thanh minh đều hoài công vô ích. Nhà vua bịt tai trước mọi lời ngon ngọt hay xảo trá có thể thốt ra từ đôi môi của đứa con bất hiếu và bội bạc. Thấy nhà vua kiên quyết đến cùng, đôi vợ chồng quay lưng rời khỏi cung điện, quyết định tìm một chốn dung thân khác hiếu khách hơn. Thế là chú khỉ nay đưa vợ đến một ngọn núi gần đó và họ định cư ở đó.

Một hôm, chú khỉ nhận ra rằng công chúa đang vô cùng u sầu và xanh xao. Nó liền hỏi nàng: "Sao nàng lại buồn bã và khổ sở thế, mình ơi? Có chuyện gì vậy?"

"Không có gì cả. Chỉ là em đau buồn vì có một con khỉ làm chồng. Cứ nghĩ đến những ngày tháng hạnh phúc trước kia là em lại thấy chạnh lòng."

"Anh không phải là khỉ đâu, mình ạ. Anh là một người đàn ông đích thực, sinh ra từ cha mẹ là con người. Này, chẳng lẽ nàng không biết rằng anh đã được linh mục rửa tội và tên anh là Juan hay sao?" Thấy công chúa vẫn không tin, chú khỉ bèn đi sang túp lều bên cạnh cởi bỏ lớp da lốt (balit cayu) của mình. Nó lập tức quay trở lại bên công chúa. Nàng sững sờ khi thấy một chàng trai tuấn tú rạng ngời chưa tròn đôi mươi—không, phải là một hoàng tử—đang quỳ gối trước mặt mình. "Anh không thể giấu em thêm được nữa," chàng nói. "Anh chính là chồng của em, Juan đây."

"Ôi, không! Em không thể tin được đâu. Đừng có hòng lừa gạt em! Chồng em là một con khỉ; nhưng dù hắn có bao nhiêu khuyết điểm đi nữa, em vẫn gắn bó và yêu thương hắn. Xin hãy đi ngay đi, kẻo chồng em bắt gặp bây giờ! Hắn mà ghen lên thì có khi giết cả đôi chúng ta đấy."

"Ôi, không! Mình ơi, anh chính là chồng của em, Juan đây. Anh chỉ giả dạng làm khỉ mà thôi."

Thế nhưng nàng công chúa vẫn một mực không tin. Cuối cùng nàng bảo chàng: "Nếu anh thực sự là chồng em, anh phải đưa ra bằng chứng cho thấy điều đó." Thế là Juan [từ nay chúng ta sẽ gọi chàng bằng cái tên này] dẫn nàng đến nơi chàng đã lột bỏ lớp da khỉ. Lúc này công chúa mới hoàn toàn bị thuyết phục, và nàng tự nhủ: "Rốt cuộc thì niềm tin mà mình ấp ủ bấy lâu nay đã không sai—rằng đó chính là ý Chúa muốn mình phải kết hôn với con người mang hình hài loài khỉ này."

Juan và công chúa bấy giờ đồng lòng quay trở lại cung điện để giãi bày mọi chuyện. Thế là họ lên đường. Vừa trông thấy đôi vợ chồng trẻ, nhà vua và hoàng hậu vô cùng kinh ngạc; nhưng để xua tan mọi mối hoài nghi, Juan liền kể lại đầu đuôi sự tình cho nhà vua nghe. Cuối cùng thì nhà vua và hoàng hậu cũng chịu dung tha cho cặp vợ chồng mà thoạt đầu họ từng căm ghét. Juan cùng vợ kế vị ngai vàng sau khi nhà vua băng hà, và sống những năm tháng trị vì trong hòa bình và hạnh phúc.

Câu chuyện đến đây là kết thúc. Qua đó ta thấy rằng Chúa đã ban thưởng cho cha mẹ của Juan vì lòng sùng kính của họ bằng cách ban cho một đứa con trai, nhưng đồng thời Ngài cũng trừng phạt họ vì tội không biết thỏa mãn với những gì Ngài đã ban khi tước đoạt đứa con ấy đi, bởi Juan chưa từng nhận lại cha mẹ mình.