Do Teodato P. Macabulos, một người Tagalog đến từ Manila, kể lại.
Đã từ rất lâu rồi, trong một ngôi làng nọ có hai vợ chồng nghèo tên là Luis và Maria. Luis vốn lười biếng và ích kỷ, trong khi Maria lại chăm chỉ và chu đáo. Họ đã sinh được ba người con, nhưng không ai sống đủ lâu để được rửa tội. Người vợ lại sắp mang thai một lần nữa, và Luis hạ quyết tâm phải tìm cách cứu lấy mạng sống của đứa trẻ. Chẳng mấy chốc, ngày Maria sinh hạ người con thứ hai cũng đến. Vì sợ đứa trẻ này cũng yểu mệnh như những người anh chị trước, Luis quyết định sẽ đem con đi rửa tội ngay vào sáng hôm sau. Maria vô cùng vui mừng khi biết được quyết định của chồng, bởi nàng tin rằng những cái chết yểu của các đứa con trước có lẽ là do sự chậm trễ trong việc làm lễ rửa tội.
Sáng hôm sau, Luis bồng đứa trẻ trên tay, vội vã rảo bước đến nhà thờ; nhưng vì quá vội vàng nên anh ta quên béng mất việc hỏi vợ xem ai sẽ là người đỡ đầu cho con. Khi anh đang thầm bối rối vì sự sơ suất này, một người lạ mặt đi ngang qua, liền được anh cất lời hỏi: "Ông có lòng phúc làm cha đỡ đầu cho đứa con trai tôi được chăng?"
"Với tất cả tấm lòng," người xa lạ đáp.
Họ liền bước vào nhà thờ, và đứa trẻ được đặt tên là Luis, theo tên của người cha. Khi buổi lễ kết thúc, Luis khẩn khoản mời Zaragoza—đó là tên của người cha đỡ đầu—về nhà dùng bữa. Vì Zaragoza vừa mới đặt chân đến ngôi làng ấy lần đầu, nên ông vui vẻ nhận lời ngay mà không chút do dự. Số là Zaragoza vốn là một người nhân hậu, chẳng mấy chốc đã chiếm được lòng tin của vợ chồng gia chủ, và được họ tha thiết mời ở lại chơi mấy ngày liền. Luis và Zaragoza trở thành những người bạn tâm giao, thường xuyên bàn bạc với nhau những chuyện trọng đại.
Một buổi tối nọ, khi hai người bạn đang trò chuyện, câu chuyện bỗng xoay sang tình hình triều chính. Luis kể cho bạn nghe nhà vua đã áp bức nhân dân nặng nề ra sao bằng cách đánh thuế cao ngất ngưởng trên mọi loại tài sản, và vì thế mà ngài vô cùng giàu có. Động lòng trước câu chuyện đó, Zaragoza quyết định sẽ đứng lên trả thù cho những bất công của người dân. Luis có phần do dự, bởi anh ta chẳng thể nghĩ ra cách nào chắc chắn để trừng trị vị quân vương bạo ngược ấy. Lúc bấy giờ, Zaragoza liền gợi ý rằng họ nên tìm cách đánh cắp kho báu của nhà vua, vốn đang được cất giấu trong một căn hầm tối dưới cung điện. Luis vô cùng hào hứng với kế hoạch này, vì anh ta tưởng rằng đó là mưu mẹo của Zaragoza nhằm giúp hai người làm giàu để sống một đời sung sướng, vinh hoa.
Thế là, vào một buổi tối nọ, hai người bạn mang theo cuốc, xẻng và thuổng, lặng lẽ hướng thẳng về phía cung điện. Họ đến gần căn hầm qua một cánh cửa nhỏ, rồi bắt đầu đào xới lớp đất ngay dưới chân tường hầm. Sau vài giờ miệt mài làm việc, cuối cùng họ cũng đào được một đường hầm dẫn thông vào bên trong. Zaragoza chui vào, thu gom vô số túi tiền mà anh và Luis có thể mang nổi. Suốt đêm đó, họ đã đi lại vài lần giữa nhà và hầm rượu, mỗi chuyến đều mang về nhà lượng tiền nhiều nhất có thể. Trong một thời gian dài, con đường bí mật ấy không hề bị phát hiện, và hai người bạn chẳng bỏ lỡ cơ hội nào để bòn rút thêm cho khối tài sản đã sớm trở nên khổng lồ của mình. Zaragoza rộng tay phân phát phần lớn số tiền của mình cho người nghèo; thế nhưng người bạn của anh ta lại ích kỷ, cứ liên tục quở trách ông chớ nên quá hào phóng.
Dần dà, nhà vua nhận ra phần lớn kho báu của mình đã bị hao hụt đáng kể, ngài liền hạ lệnh cho binh lính đi điều tra nguyên nhân khiến số tiền lớn đến vậy lại không cánh mà bay. Qua quá trình khám xét kỹ lưỡng, binh lính đã phát hiện ra lối đi bí mật; vô cùng tức giận, nhà vua triệu tập các đại thần lại để bàn kế định tội kẻ trộm.
Trong khi ấy, hai người bạn đang nghiêm túc tranh luận xem có nên khoân thêm vài túi tiền nữa hay nên dừng tay, không khoét vách trộm cắp nữa. Zaragoza gợi ý rằng trước khi hành động lần nữa, tốt hơn hết họ nên tìm hiểu trước những quyết định bí mật của triều đình. Tuy nhiên, Luis lại cứ khăng khăng như thể bị định mệnh sai khiến, đòi phải đột nhập kho báu của nhà vua thêm một bận nữa rồi mới tính chuyện thăm dò tình hình rối ren trong triều. Dù linh tính mách bảo điều chẳng lành nhưng đành xuôi theo bạn, Zaragoza đành đi theo Luis đến cung điện và thấy lối đi bí mật vẫn y nguyên như khi họ vừa rời đi cách đó không lâu. Luis liền tụt người xuống cái hố; nhưng ôi thôi! Tiếng dây cung vút lên xé gió, tiếp theo đó là một tiếng rên khẽ phát ra từ miệng Luis.
"Có chuyện gì thế? Anh có bị thương không?" Zaragoza lo lắng hỏi.
"Tôi chết mất thôi! Hãy thay tôi chăm sóc đứa con trai bé bỏng!" Đó là những lời trăn trối cuối cùng của Luis.
Zaragoza bàng hoàng chẳng biết phải xử trí ra sao. Ông ráng kéo thi thể người bạn xấu số lên; nhưng vô ích, bởi xác anh ta đã bị kẹt cứng giữa hai khúc gỗ lớn và chi chít những mũi tên cắm vào. Thế nhưng Zaragoza vốn là kẻ tinh ranh; sợ rằng hậu quả sẽ khôn lường nếu cái thây của Luis bị phát hiện, ông bèn chặt đầu người chết rồi vội vã mang về nhà, bỏ lại phần thân tại chỗ. Ông đem tin dữ báo lại cho Maria, khiến người vợ khóc thương đến đứt ruột đứt gan. Nàng gặng hỏi tại sao ông lại nhẫn tâm băm vùi thân xác chồng mình như thế, và ông đành trấn an nàng rằng nếu để người ta nhận diện được Luis, cả hai sẽ bị tóm gọn ngay. Bế đứa bé Luis trên tay, Maria nghẹn ngào thấu đáo: "Vì tình nghĩa cha đỡ đầu, xin ngài hãy lo chôn cất thi hài chồng tôi cho chu đáo."
"Danh dự ta xin thề, ta sẽ làm đúng như ý nguyện của cô," Zaragoza đáp.
Trong lúc đó, nhà vua vẫn đang bàn bạc vụ trộm cắp với các cận thần. Cuối cùng, để nhận diện cho bằng được kẻ gian, nhà vua hạ lệnh diễu hành thi thể qua các con phố chính trong kinh thành cùng các ngôi làng lân cận, theo sau là một đội binh lính với nhiệm vụ bắt giữ bất kỳ ai tỏ thái độ xót xa, thương cảm cho người đã khuất. Sáng sớm hôm ấy, đoàn binh bắt đầu cuộc diễu hành qua những tuyến đường lớn của thành phố. Khi đoàn người đi qua trước nhà của Zaragoza, tình cờ Maria đang đứng bên cửa sổ, và khi trông thấy thi thể người chồng, nàng không kìm được mà kêu lên: "Ôi, chồng tôi ơi!"
Thấy toán lính rầm rộ xông vào nhà, Zaragoza liền cất tiếng hỏi: "Các ông muốn gì đây?"
"Bọn ta muốn bắt người đàn bà kia," tên đội trưởng gác cổng lạnh lùng đáp.
"Tại sao? Cô ấy có phạm tội gì đâu."
"Ả ta chính là vợ của tên tội phạm đã chết kia. Lời ăn tiếng nói đã tố cáo ả, bởi ả vừa thốt lên rằng kẻ chết chính là chồng mình."
"Chồng nào cơ chứ? Câu nói đó là nhắm vào tôi, vì tôi lỡ tay làm cậu con trai nhỏ của chúng tôi bị đau đấy thôi," Zaragoza mỉm cười đáp.
Bọn lính tin lời giải thích ấy nên đành bỏ đi. Khi đến một nơi công cộng lúc trời đã chập tối, họ quyết định dừng chân nghỉ lại qua đêm cho đến sáng hôm sau. Nhận thấy thời cơ đã đến, Zaragoza liền cải trang thành một vị linh mục rồi mang theo một chai rượu pha sẵn thuốc mê cực mạnh bước đến chỗ bọn lính. Vừa đến nơi, ông cất lời xin phép, tự nhận mình là một tu sĩ vì sợ cướp bóc nên muốn tá túc qua đêm cùng binh lính. Mừng rỡ vì tưởng gặp được một người tu hành đạo đức, có những câu chuyện hướng thiện để truyền cảm hứng, toán lính vui vẻ đồng ý ngay. Sau một hồi trò chuyện qua lại, Zaragoza khéo léo mời binh lính uống chai rượu mà ông mang theo, và họ thi nhau nâng chén cạn sạch chẳng mảy may nghi ngờ. Đúng như dự đoán, chẳng mấy chốc tất cả đều chìm vào giấc ngủ say mệt mỏi, tạo cơ hội cho Zaragoza thành công trộm lại thi thể của Luis. Ông đem thi hài về nhà rồi chôn cất ngay cạnh chỗ đã chôn cái đầu trước đó.
Sáng hôm sau, khi thức giấc, binh lính vô cùng kinh ngạc khi phát hiện ra vị linh mục và cái xác đã biến mất từ lúc nào. Chẳng mấy chốc nhà vua đã hay tin mưu kế của mình lại tiếp tục đổ bể. Ngài bèn ngẫm nghĩ ra một mưu kế khác. Ngài hạ lệnh thả rông một con cừu được dát đầy kim loại quý ra đường, theo sau là một tên mật thám có nhiệm vụ theo dõi từ xa, hễ thấy ai tóm lấy con cừu thì phải ghi nhận lại ngôi nhà của kẻ đó rồi nhanh chóng quay về cung điện bẩm báo.
Nhận lệnh vua ban, tên mật thám thả con cừu ra rồi lầm lũi bám theo phía sau một khoảng cách nhất định. Chẳng một ai dám mở miệng bàn tán lấy một lời về con vật kỳ lạ ấy; thế nhưng vừa trông thấy nó, Zaragoza liền lùa thẳng vào sân nhà mình. Tuân thủ đúng chỉ thị, tên mật thám liền đánh dấu hình chữ thập lên cửa nhà Zaragoza rồi lật đật chạy về cung điện. Tên mật thám quả quyết với đám lính rằng phen này thế nào cũng tóm gọn được thủ phạm; nhưng ngặt nỗi khi họ rảo bước đi tìm ngôi nhà đó, ngài mới ngã ngửa phát hiện ra nhà nào nhà nấy đều được đánh dấu chữ thập y hệt nhau.
Đây đã là lần thứ ba nhà vua thất bại thảm hại; buông xuôi mọi hy vọng tóm được tên trộm, ngài đành ban bố chiếu chỉ ân xá cho kẻ đã gây ra những vụ trộm cắp, với điều kiện y phải ra diện kiến nhà vua trong vòng ba ngày. Nghe được chiếu chỉ của nhà vua, Zaragoza hiên ngang tiến vào cung điện, cúi đầu nhận mình chính là kẻ chủ mưu của toàn bộ những vụ trộm từng làm triều đình được phen náo loạn. Giữ đúng lời hứa danh dự, nhà vua không hề trừng phạt ông. Ngược lại, ngài còn hứa sẽ ban tước vị quý tộc cho Zaragoza nếu ông có thể lừa được Don Juan, thương gia giàu có bậc nhất trong thành, để chiếm đoạt những món hàng quý giá nhất của y.
Khi thấu thấu được mong muốn của nhà vua, Zaragoza liền đi tìm một gã khờ để sai khiến làm công cụ cho mình. Chẳng mấy chốc ông đã tìm được một kẻ thích hợp, rồi tỉ mỉ dạy gã chỉ được nói một từ "Si" (tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "vâng") mỗi khi có ai đặt câu hỏi. Khoác lên người gã khờ bộ y phục giả dạng làm một vị giám mục, Zaragoza thuê một cỗ xe ngựa rồi đánh thẳng đến cửa hàng của Don Juan. Tại đây, ông bắt đầu đon đả hỏi gã khờ những câu đại loại như: "Đức cha có muốn lấy món này không? Ngài không nghĩ là món này rất rẻ sao?", và tất cả những gì gã khờ đáp lại chỉ là một tiếng "Si". Cuối cùng, khi cỗ xe đã chất đầy hàng hóa đắt tiền, Zaragoza cất giọng: "Ta sẽ đem đám đồ đạc này về nhà trước, rồi sẽ quay lại trả tiền sau nhé;", và gã khờ liền gật đầu "Si". Khi Zaragoza đánh xe chở đống hàng quý giá vào đến cung điện, ông liền được nhà vua hết lời ca ngợi vì sự mưu trí tuyệt vời.
Chẳng bao lâu sau, thương gia Don Juan phát hiện ra vị giám mục mà ông ta kính cẩn nể trọng hóa ra chỉ là một gã khờ bịp bợm. Tức tốc đến gặp nhà vua, ông ta đòi lấy lại sự công bằng. Động lòng thương cảm, nhà vua đành phải trả lại toàn bộ số hàng hóa đã bị trộm, khiến Don Juan không khỏi ngẩn ngơ tự hỏi làm thế nào mà bệ hạ lại có thể tìm lại được đống tài sản đã mất của mình.
Một lần nữa, nhà vua lại muốn thử tài năng của Zaragoza. Do đó, ngài truyền lệnh bắt ông phải đưa vào cung cho bằng được một vị ẩn sĩ già đang tu luyện trong một hang động ở những ngọn núi lân cận. Ban đầu, Zaragoza tìm đủ mọi cách thuyết phục Tubal vào triều yết kiến vua, nhưng mọi nỗ lực đều đổ sông đổ biển. Thất bại trong lần thử sức đầu tiên, Zaragoza bèn quyết định giở trò quỷ quyệt với lão ẩn sĩ. Ông lén lút đặt một cái lồng sắt ngay trước cửa hang của Tubal, rồi trong bộ dạng của một vị thiên thần, ông đứng trên một vách đá cao chót vót và cất giọng hô vang,—
"Tubal, hỡi Tubal, hãy lắng nghe lời ta!"
Nghe tiếng gọi từ cõi vô định, Tubal bước ra khỏi hang, và khi tận mắt chứng kiến thứ mà ông ta đinh ninh là một vị thiên thần hiển linh, lão liền quỳ rạp xuống đất. Đoạn, Zaragoza lại hô lên,—
"Ta biết ngươi là kẻ vô cùng sùng đạo, và nay ta đến đây để ban thưởng cho lòng kính cẩn ấy. Cổng thiên đường rộng mở, ta sẽ dẫn lối đưa đường cho ngươi. Hãy bước vào chiếc lồng kia, ngươi sẽ thấy con đường đi đến cõi vĩnh hằng."
Tubal răm rắp vâng lời; nhưng khi đã lọt thỏm vào trong lồng, lão chẳng thấy phép lạ nào như lòng hằng mong đợi. Thay vào đó, chiếc lồng bị niêm phong rồi đặt lên xe ngựa áp giải thẳng vào yết kiến nhà vua. Hoàn toàn thỏa mãn với kết quả trước mắt, nhà vua cho thả Tubal ra và thực hiện đúng lời hứa với Zaragoza. Zaragoza được phong tước hiệp sĩ, đường hoàng bước vào hàng ngũ những trọng thần cố vấn của vương quốc. Sau khi được cất nhắc lên địa vị cao quý ấy, ông liền đón Maria và người con đỡ đầu về bên cạnh, và họ sống hạnh phúc dưới sự bảo bọc của người đàn ông từng bước trở thành nhân vật chính trực và hào phóng nhất toàn cõi giang sơn.
