Đạo sĩ Agnisvámin có một cô con gái xinh đẹp tên là Mandáravatí. Ba chàng đạo sĩ trẻ tuổi, tài sắc vẹn toàn, đến gặp Agnisvámin và cầu hôn nàng, mỗi người đều muốn chiếm đoạt nàng cho riêng mình. Người cha từ chối vì sợ gây ra cái chết cho bất kỳ ai trong số họ. Mandáravatí vẫn ở vậy chưa chồng. Ba người cầu hôn ngày đêm ở lại nhà nàng, sống bằng việc ngắm nhìn nàng. Sau đó, Mandáravatí đột ngột qua đời vì bệnh sốt. Ba chàng đạo sĩ khiêng thi thể nàng ra nghĩa địa và thiêu xác nàng. Một người dựng một lúp xúp ở đó, lấy tro cốt nàng làm giường; người thứ hai lấy xương nàng mang đến dòng sông thiêng Hằng Hà; người thứ ba đi tu và lên đường phiêu bạt.

Trong lúc lang thang, người cầu hôn thứ ba đến một ngôi làng và được một đạo sĩ tiếp đón. Tại đây, vị tu sĩ ăn cắp một cuốn sách phép có thể cải tử hoàn sinh từ tro tàn của người chết. (Anh ta từng tận mắt chứng kiến phép thuật ấy linh nghiệm sau khi nữ chủ nhà, trong cơn giận dữ, ném đứa con đang khóc vào đống lửa). Mang theo cuốn sách phép, anh ta quay lại nghĩa địa trước khi người cầu hôn thứ hai kịp ném xương thiếu nữ xuống sông. Sau khi bảo người đạo sĩ đầu tiên dỡ bỏ túp luông anh ta đã dựng lên, vị tu sĩ đọc câu thần chú và rắc chút bụi lên tro tàn của Mandáravatí, khiến thiếu nữ sống lại, dung mạo thậm chí còn kiều diễm hơn xưa. Khi ấy, cả ba tranh giành nàng, ai cũng nhận nàng là của mình. Người thứ nhất nói: "Nàng là của ta, vì ta đã gìn giữ tro tàn và dùng khổ hạnh để làm nàng sống lại." Người thứ hai nói: "Nàng thuộc về ta, vì nàng được tái sinh nhờ công đức của những chốn tắm gội thiêng liêng." Người thứ ba nói: "Nàng là vợ ta, vì nàng giành lại được nhờ uy lực thần chú của ta."

Vị yêu tinh vetâla, kẻ từ nãy đến giờ kể câu chuyện, bèn đặt câu hỏi cho vua Vikramasena. Nhà vua phán quyết như sau: "Đạo sĩ thứ ba phải được coi là cha của nàng; người thứ hai là con; và người thứ nhất là chồng, bởi vì anh ta đã nằm ở nghĩa địa ôm lấy tro cốt nàng, đó là biểu hiện của tình cảm sâu sắc."

Một mắt xích hiện đại cho chủ đề này là truyện cổ tích Gruzia mang tựa đề "Nhà vua và Quả táo" (Wardrop, Số XVI), trong đó quả táo phép thuật của nhà vua kể ba câu chuyện đố cho cậu bé kỳ lạ nghe:—

(1) Một người phụ nữ đang đi cùng chồng và anh trai. Đoàn người đụng độ bọn cướp, và hai người đàn ông bị chặt đầu. Đầu của họ được người phụ nữ nối liền nhờ sự trợ giúp của một loại thảo dược kỳ diệu do một con chuột mách bảo. Tuy nhiên, cô ta lại lắp nhầm đầu của người chồng lên thân thể người anh trai. Hỏi.—Đâu mới là người chồng đích thực? Trả lời.—Là người mang chiếc đầu của chồng.

(2) Một thợ mộc, một thợ may và một tu sĩ đang cùng nhau đi đường. Khi đêm xuống, họ cắt cử ba ca canh gác. Cho vui, người thợ mộc đốn một thân cây và đẽo thành hình một người đàn ông. Đến lượt mình, người thợ may cởi trang phục ra mặc cho bức tượng. Khi tới phiên vị tu sĩ, ông cầu nguyện để ban linh hồn cho bức tượng, thế là hình nhân cử động và sống lại. Hỏi.–Ai là người tạo ra con người ấy? Trả lời.—Là kẻ đã ban cho hắn linh hồn.

(3) Một nhà chiêm tinh, một thầy thuốc và một kẻ chạy nhanh hội ngộ cùng nhau. Nhà chiêm tinh nói: "Có một vị hoàng tử nọ đang mắc căn bệnh hiểm nghèo." Thầy thuốc nói: "Ta biết cách chữa." Kẻ chạy nhanh bảo: "Ta sẽ mang thuốc đến đó." Thầy thuốc sắc thuốc, kẻ chạy nhanh cất bước lên đường, và hoàng tử được cứu sống. Hỏi.—Ai đã chữa khỏi bệnh cho con trai nhà vua? Trả lời.—Là kẻ đã bào chế ra thang thuốc đó.

Ba câu chuyện này, cùng với khung cốt truyện của chúng, dường như có một phần nguồn gốc từ sử thi Ardschi-Bordschi. Mối liên hệ giữa câu chuyện thứ ba và thể loại II của chúng ta là điều hiển nhiên.

Một phiên bản mang hình hài Bohemia thuộc thể loại này là truyện số 4 trong tuyển tập của Wratislaw.

(II) Thể loại II, theo Benfey, cũng bắt nguồn từ Ấn Độ. Dạng thức cổ xưa nhất được biết đến của câu chuyện là "Vetâlapancaviṇçati", số 5. Một bản tóm tắt vắn tắt về phiên bản của Somadeva, "Câu chuyện về Somaprabhá và ba người cầu hôn của nàng" (Tawney, 2 : 258–260), có thể được lược thuật tại đây:—

Ở Ujjayiní có một vị đạo sĩ sinh hạ được một cậu con trai xuất chúng cùng một cô con gái kiêu kỳ xinh đẹp. Đến tuổi cập kê, cô dặn mẹ truyền lại lời này cho cha và anh trai mình: "Con chỉ gả cho người nào có tài năng xuất chúng, tri thức thâm sâu, hoặc uy lực pháp thuật."

Theo thời gian, một nhà hiền triết nọ (Số 1) đến tìm người cha để cầu hôn con gái ông. Khi nghe kể về các điều kiện, ông ta liền đáp: "Ta nắm giữ phép thuật," và để minh chứng, ông ta tạo ra một cỗ xe rồi đưa người cha bay lượn giữa những tầng mây. Sau đó, Harisvámin, người cha, hứa gả con gái cho vị đạo sĩ có phép thuật và ấn định ngày cưới vào bảy ngày sau.

Một đạo sĩ khác (Số 2) đến tìm người con trai để hỏi xin tay em gái. Khi nghe nhắc đến các điều kiện, anh ta tự xưng là anh hùng và trổ tài sử dụng vũ khí điêu luyện. Người anh trai, vốn chẳng hay biết việc cha mình đã làm, liền hứa gả em gái cho người này, và theo lời khuyên của một chiêm tinh gia, anh ta chọn đúng ngày cưới mà cha mình đã chọn.

Cũng vào đúng ngày hôm ấy, một vị đạo sĩ thứ ba (No. 3) đến tìm người mẹ để cầu hôn con gái bà, khoe rằng bản thân sở hữu trí tuệ uyên bác. Chẳng hề hay biết chuyện chồng và con trai đã làm, bà gặng hỏi vị đạo sĩ này về chuyện quá khứ lẫn vị lai, rồi rốt cuộc cũng hứa gả con gái cho ông vào đúng ngày thứ bảy định mệnh đó.

Thế là, đúng vào ngày hôm ấy, ba chàng rể xuất hiện, và điều kỳ lạ là, cũng chính vào ngày hôm đó, cô dâu bỗng dưng biến mất. Bằng trí tuệ của mình, người thứ ba phát hiện ra nàng đã bị một tên Rákshasa cướp đi. Người thứ nhất chế tạo một cỗ chiến xa trang bị đầy đủ vũ khí, rồi cả ba người cầu hôn lẫn Harisvámin cùng nhau bay đến sào huyệt của yêu tinh Rákshasa. Tại đó, người thứ hai xông lên chiến đấu tiêu diệt ác quỷ, và tất cả cùng rước thiếu nữ trở về. Một cuộc tranh chấp liền nổ ra giữa các đạo sĩ xem ai mới là người có quyền cưới thiếu nữ làm vợ. Ai nấy đều đưa ra lý lẽ của riêng mình.

Vị yêu tinh vetâla, kẻ vừa kể câu chuyện, bấy giờ yêu cầu Vua Vikramasena phân xử xem ai là người xứng đáng với thiếu nữ. Nhà vua phán rằng nên gả cô gái cho người thứ hai, bởi anh ta đã xả thân chốn chiến trận để cứu mạng nàng. Người thứ nhất và thứ ba suy cho cùng chỉ là công cụ; những kẻ tính toán hay thợ thuyền suy cho cùng vẫn luôn phải phục tùng kẻ khác.

Câu chuyện sau đó lan truyền sang Mông Cổ và được bồi đắp thêm trên chặng đường dài. Phiên bản trong "Siddhi-Kür", số 13, rất đáng chú ý vì nó cho thấy câu chuyện của chúng ta đã gắn kết với một chuỗi tích truyện khác mang tên "Những người anh em chân chính". Chỉ có phần cuối, bắt đầu từ đoạn những người bạn đồng hành để sổng mất chàng trai giàu có, là tương ứng với bản tiếng Phạn kể trên. (Có thể tìm đọc bản dịch tiếng Anh của phiên bản Mông Cổ này trong sách của Busk, trang 105–114). Câu chuyện tiếp tục dịch chuyển về phía tây, và ta bắt gặp lại nó trong tác phẩm "Tûtî-nâmah" bằng tiếng Ba Tư và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, cụ thể là "Câu chuyện về nàng Zehra xinh đẹp". (Để xem bản dịch tiếng Anh từ tiếng Ba Tư, hãy tham khảo cuốn "The Tootinameh; or, Tales of a Parrot", bản gốc tiếng Ba Tư kèm bản dịch tiếng Anh [Calcutta, 1792], tr. 111–114).

W. A. Clouston (Clouston 3, 2 : 277–288) đã bàn luận về nhóm truyện này và cung cấp bản tóm tắt của một số dị bản mà Benfey không hề nhắc tới: Dozon trong "Albanian Tales", số 4; một bản thảo tiếng Ba Tư của "Sindibád Náma"; một truyền thuyết Nhật Bản xuất hiện từ thế kỷ thứ mười; câu chuyện "Hoàng tử Ahmed và tiên nữ Bánú" trong "Nghìn lẻ một đêm"; cuốn "Icelandic Legends" của Powell và Magnussen, trang 348–354, mang tên "Câu chuyện về ba vị hoàng tử"; cùng tác phẩm "Contes Populaires Grecs" của Von Hahn (Athens và Copenhagen, 1879), số II, trang 98. Về những bản này, ông nhận định (trang 285) rằng: "Chúng ta có lẽ đã tìm thấy nguyên bản của tất cả các dị bản này trong truyện thứ năm của bộ 'Vetálapanchaviṇsati',"—nhưng khó lòng chỉ bắt nguồn từ mỗi truyện số 5, mà có lẽ là sự kết hợp với các truyện số 2 và 22 (so sánh với phần trên). Ít nhất, các dạng thức Ả Rập, Iceland và Hy Lạp do Clouston dẫn chứng đều bao gồm tình tiết các anh em tranh giành nhau đi tìm kiếm nghề nghiệp hoặc bạo vật phép thuật, một chi tiết không có trong truyện số 5 nhưng lại xuất hiện ở các truyện số 22 và 2. Clouston lưu ý rằng trong truyện số 5 và trong phiên bản "Tûtî-nâmah", nàng tiểu thư không hề bị miêu tả là lâm bệnh, trong khi ở "Sindibád-Námá" và bản Ả Rập, nàng lại được miêu tả là đang mắc bệnh.

(III) Thể loại thứ ba dường như có nguồn gốc từ châu Âu. Nó có lẽ được thể hiện xuất sắc nhất qua câu chuyện số 124 của anh em nhà Grimm, "Ba anh em". Trong phần chú thích, Grimm gọi câu chuyện này là một giai thoại cổ mang tính bịu bịt và đùa cợt, đồng thời cho biết nó có vẻ rất phổ biến rộng rãi. Tuy nhiên, ông dẫn rất ít bản tương đương với nó. Dẫu vậy, ông có đề cập đến một tích truyện cổ (thế kỷ XVI) dường như là cội nguồn của câu chuyện Đức. Đó là tác phẩm của Philippe d’Alcripe mang tên "Trois frères, excellens ouvriers de leurs mestiers" (Số 1 trong ấn bản Paris 1853, Biblioth. Elzevirien). Giống như trong truyện của Grimm, ba người anh em tài nghệ trong truyện ngụ ngôn Pháp là một người thợ cạo, một thợ đóng móng ngựa và một kiếm sĩ; các màn trình diễn tài nghệ hoàn toàn trùng khớp ở cả hai câu chuyện. Dù vậy, phiên bản Pháp lại kết thúc ngay tại màn trình diễn tài năng: không có phán quyết nào được đưa ra về việc ai mới là người xứng đáng nhận lấy "ngôi nhà nhỏ", tài sản mà người cha muốn để lại cho người con chứng minh được mình là người thợ giỏi nhất. Câu chuyện thứ năm của chúng ta, dị bản Bicol, rõ ràng thuộc về thể loại này, dù nó đã trải qua một số biến đổi và chịu ảnh hưởng từ sự giao thoa với các chuỗi tích truyện khác.

(IV) Thể loại thứ tư đại diện cho hình mẫu mà bốn câu chuyện được in ấn của chúng ta có độ tương đồng lớn nhất. Như đã nhận định ở trên, đây là sự kết hợp giữa thể loại thứ ba và thứ hai. Sự pha trộn này dường như đã phát triển ở châu Âu, dẫu rằng, như có thể thấy từ việc phân tích tác phẩm "Vetâlapancaviṇcati", số 2, nó hoàn toàn có thể được gợi ý từ văn học Phạn ngữ. Hãy đối chiếu thêm hình thức của thể loại II trong "Siddhi-Kür", nơi sáu người bạn đồng hành lên đường tìm vận may, dẫu họ không phải anh em ruột thịt và có sáu người thay vì ba. Nhưng ở đây không hề có chuyện sáu người đó phải cất công học nghề: họ đã tinh thông kỹ nghệ từ trước khi chia tay nhau.

Phiên bản châu Âu cổ xưa nhất được biết đến thuộc thể loại này là tác phẩm của Morlini, truyện số 30 (khoảng năm 1520). Bản tiếng Latinh của ông đã được Straparola dịch lại (khoảng năm 1553) trong tập "Tredici piacevoli Notti", phần VII, số 5. Về đại thể, cốt truyện của ông diễn tiến như sau:—

Ba anh em, con trai của một người nghèo khó, tự nguyện rời gia đình đi tìm vận may với lời hứa sẽ trở về sau mười năm. Sau khi thống nhất một địa điểm hội ngộ, họ đường ai nấy đi. Người thứ nhất đầu quân làm lính và trở thành chuyên gia binh nghiệp: anh ta có thể leo trèo tường cao với con dao găm trong tay. Người thứ hai trở thành một thợ đóng tàu bậc thầy. Người thứ ba dành trọn thời gian trong rừng và thông thuộc ngôn ngữ loài chim. Mười năm sau, họ hội ngộ theo đúng giao hẹn. Trong lúc đang ngồi tại một quán trọ, cậu em út nghe thấy một con chim nói rằng có một kho báu lớn được chôn giấu ngay dưới hòn đá góc quán trọ. Họ bèn đào lên và trở về nhà cha mình với tư cách là những người giàu có.

Một con chim khác loan tin về việc nàng Aglea xinh đẹp đang bị giam cầm trong một ngọn tháp trên hòn đảo thuộc Biển Aegea. Nàng được canh giữ bởi một con ác xà. Người anh thứ hai đóng một con thuyền lướt sóng nhanh, trên đó cả ba cùng giương buồm ra đảo. Tại đó, người anh cả trèo lên tháp, giải cứu Aglea và vơ vét toàn bộ kho báu của con mãng xà. Mang theo của cải và người đẹp, cả ba quay trở về. Lúc này, một cuộc tranh cãi nổ ra xem người anh em nào có quyền hạn lớn nhất đối với nàng. Người kể chuyện để ngỏ vấn đề mà không đưa ra phán quyết.

Vào đầu thế kỷ XVII, Basile, rất có thể dựa trên truyền thống truyền miệng và độc lập với Straparola (người mà ông dường như không hề hay biết tác phẩm), đã kể một phiên bản khác trong "Pentamerone", phần v, số 7:—

Pacione, một người cha nghèo túng, đẩy năm đứa con trai vô tích sự của mình ra ngoài thế giới trong vòng một năm để học lấy một nghề. Chúng quay về vào thời hạn đã hẹn. Trong suốt năm đó, người con trưởng đã học được nghề trộm cắp; người thứ hai học đóng tàu; người thứ ba học bắn nỏ; người thứ tư học được thứ thảo dược có thể cải tử hoàn sinh; người thứ năm học ngôn ngữ loài chim. Trong khi năm người con đang dùng bữa cùng người cha, cậu con út nghe thấy bầy chim sẻ bàn tán rằng một con yêu tinh ăn thịt người đã bắt cóc nàng công chúa, con gái Vua xứ Autogolfo. Người cha gợi ý năm người con trai hãy lên đường giải cứu nàng. Thế là một con thuyền được đóng lên, công chúa được cứu thoát khỏi tay yêu tinh, con ác ma truy đuổi nhưng bị một phát nỏ bắn mù mắt, còn công chúa ngất lịm đi và được hồi sinh nhờ loại cỏ cải tử hoàn sinh. Sau khi năm anh em đưa công chúa trở về cho vua cha, họ tranh cãi xem ai là người lập được công trạng hiển hách nhất để xứng đáng làm phu quân của nàng. Nhà vua, cũng là cha nàng, định đoạt vụ tranh chấp bằng cách gả con gái cho Pacione, bởi vì ông chính là cội nguồn sinh ra tất cả những cành nhánh kia.

Benfey cho rằng người anh em biết về loại cỏ cải tử hoàn sinh là một tình tiết sáng tạo nguyên bản của riêng Basile hoặc từ nguồn tư liệu trực tiếp của ông; nhưng nhân vật này thực ra đã hiện diện trong chuỗi tích truyện từ những thời kỳ cổ xưa nhất (xem "Vetâlapancaviṇçati", số 2; và "Siddhi-Kür", số 13).

Câu chuyện sau đó được tìm thấy dưới dạng một truyện cổ tích (Märchen) lan truyền rộng rãi khắp châu Âu. Các dạng thức của người Đức, Nga, Bohemia, Ý, Hy Lạp và Serbia đều đã được ghi nhận (xem bài viết của Benfey và phần chú thích cho truyện số 129 của anh em nhà Grimm). Chúng ta có thể điểm qua sáu phiên bản thú vị không được Benfey hay Grimm nhắc đến:—

Bản Hy Lạp (Von Hahn, số 47).—Một vị vua có ba người con trai muốn gả vợ cho hoàng tử cả. Ông tìm kiếm một người vợ thích hợp cho hoàng tử; nhưng khi nàng được tìm thấy và đưa về hoàng cung, nàng quá đỗi xinh đẹp khiến cả ba anh em đều thèm thuồng muốn cưới. Để giải quyết tranh chấp, theo lời khuyên, nhà vua phái họ đi chu du thiên hạ, hứa trao tay công chúa cho người mang về được món quà quý giá nhất. Ba anh em lên đường; họ chia tay nhau ở Adrianople, hẹn sẽ tề tựu trở lại nơi đó đúng kỳ hạn. Trên hành trình phiêu bạt, người anh cả mua được một chiếc kính viễn vọng có thể nhìn thấu bất cứ thứ gì mình muốn. Người thứ hai mua được một quả cam có thể cải tử hoàn sinh cho người hấp hối chỉ bằng cách để bệnh nhân ngửi hương thơm của trái cây ấy. Người thứ ba mua được tấm thảm bay thần kỳ. Tất cả hội ngộ đúng như giao ước. Nhờ chiếc kính viễn vọng, một trong các anh em hay tin công chúa đang lâm cơn bệnh nặng sắp qua đời. Tấm thảm thần lập tức đưa tất cả bay về nhà trong chớp mắt, và trái cam đã chữa khỏi bệnh cho thiếu nữ. Một cuộc cãi vã bùng nổ xem ai mới là người xứng đáng với bàn tay nàng. Nhà vua bất lực chẳng thể phân xử, bèn tự mình cưới nàng làm vợ.

Bản Bohemia (Waldau [Prag, 1860], "Das Weise Urteil").—Trong bản này có ba anh em kình địch. Một người sở hữu chiếc gương thần; người thứ hai có cỗ xe phép thuật; và người thứ ba giữ ba quả táo thần. Người thứ nhất phát hiện ra vị phu nhân đang lâm trọng bệnh hiểm nghèo; người thứ hai đưa mình cùng các đối thủ bay đến bên nàng; và người thứ ba cứu nàng hồi phục sức khỏe. Khi tranh chấp xảy ra, một ông lão đứng ra phán quyết rằng người anh em thứ ba nên nhận được nàng, vì những quả táo của anh ta đã bị tiêu thụ như thuốc chữa bệnh, trong khi hai người kia vẫn còn giữ nguyên cỗ xe và chiếc gương của mình. (Hãy so sánh với cách phán quyết trong truyện cổ tích Gruzia thuộc thể loại II).

Bản Serbia (Mme. Mijatovies, từ trang 230 trở đi, "The Three Suitors").—Ba nhà quý tộc cầu hôn một vị công chúa. Vì nhà vua không tài nào đưa ra lựa chọn, ông bảo cả ba: "Hãy đi chu du thiên hạ đi. Kẻ nào mang về món đồ kỳ diệu nhất sẽ làm phu rể của trẫm." Giống như trong truyện Hy Lạp, một người có được tấm thảm bay; người khác có kính viễn vọng thần kỳ; và người thứ ba sở hữu loại thuốc mỡ diệu kỳ có thể chữa bách bệnh thậm chí cải tử hoàn sinh cho người chết. Ba nhà quý tộc gặp nhau, thông qua kính viễn vọng hay tin công chúa đang lâm trọng bệnh sắp chết, bèn vội vã phóng đến bên nàng nhờ sự trợ giúp của tấm thảm bay rồi dùng thuốc mỡ chữa khỏi bệnh cho nàng. Một cuộc tranh chấp nổ ra xem ai mới là người được cưới nàng. Nhà vua phán quyết rằng ai nấy đều có công lao ngang ngửa nhau, đồng thời thuyết phục tất cả từ bỏ ý định kết hôn cùng công chúa. Họ làm theo, bỏ đến một vùng hoang mạc xa xôi để tu hành thành các ẩn sĩ, trong khi nhà vua gả con gái cho một nhà quý tộc khác. Câu chuyện không dừng lại ở đó, nhưng chừng ấy thôi là tất cả những gì chúng ta quan tâm.

Bản Tyrolese của Ý (Schneller, số 14, "Die Drei Liebhaber").—Câu chuyện này tương tự như bản của Von Hahn, số 47. Các bảo vật phép thuật gồm có một quả táo, một chiếc ghế và một chiếc gương. Trong chiếc gương thần, ba người cầu hôn nhìn thấy cô dâu đang ở bên bờ vực cái chết. Họ được cỗ ghế thần đưa đến chỗ nàng, và nàng được cứu sống nhờ quả táo. Câu chuyện khép lại như một câu đố: Ai mới là người kết hôn cùng thiếu nữ?

Bản Iceland (Rittershaus, số XLIII, "Die drei Freier um eine Braut").—Câu chuyện này bám sát phiên bản "Nghìn lẻ một đêm" và có lẽ được phái sinh từ đó, đồng thời có điểm tương đồng ở phần đầu với bản của Von Hahn, số 47. Khi một tòa án nhân dân được triệu tập nhằm phán quyết xem người anh em nào xứng đáng với công chúa nhất nhưng không đi đến đồng thuận, nhà vua bèn đề xuất một thử thách khác—cuộc thi bắn cung. Công chúa sẽ được gả cho người bắn mũi tên bay xa nhất. Người em út thực chất là kẻ chiến thắng; nhưng vì mũi tên của anh ta bay khuất tầm mắt và chẳng thể tìm thấy, công chúa cuối cùng được gả cho người anh thứ hai. Từ khúc ngoặt này trở đi, những cuộc phiêu lưu của người anh hùng được phái sinh từ một chuỗi tích truyện khác không thuộc nhóm của chúng ta.

Bản Iceland (Rittershaus, số XLII, "Die Kunstreichen Brüder").—Dẫu câu chuyện này vô cùng khác biệt so với bất kỳ tích truyện nào của chúng ta, tôi vẫn xin lưu ý đến nó tại đây bởi Tiến sĩ Rittershaus cho biết (trang 181) rằng trong đó chúng ta bắt gặp, "dưới một hình thức quả thực đã bị phai mờ, câu chuyện cổ tích về 'những con người sở hữu những phẩm chất kỳ diệu'", đồng thời bà dẫn chiếu đến bài viết mang tựa đề "Ausland" của Benfey. Tuy nhiên, nhà sưu tầm khẳng định rằng câu chuyện này khác biệt sâu sắc với những câu chuyện cổ tích khác thuộc gia tộc này đến mức không thể đưa thêm bất kỳ dị bản tương đương nào nữa. Trên thực tế, câu chuyện Iceland này là sự kết hợp giữa chuỗi tích truyện "Những người bạn đồng hành tài năng" với chuỗi "Đứa trẻ và bàn tay". Để tìm hiểu về thể loại truyện cổ tích hỗn hợp này, xin xem bài viết của Kittredge, "Arthur and Gorlagon", trang 227–222.

Cũng cần lưu ý nhân tiện rằng, mối liên hệ giữa thể loại "Những người anh em kình địch" này với chuỗi tích truyện "Những người bạn đồng hành tài năng" đã được thiết lập thông qua câu chuyện Sicilia của Gonzenbach mang tên "Bảy anh em sở hữu những bảo vật phép thuật", số 45. (Hãy xem các phần chú thích của Köhler cho câu chuyện này cũng như cho truyện số 74; bản của Widter-Wolf, số 6 [Jahrb. f. rom. und eng. lit., VII]; và bản của V. Tagić, số 46 [Köhler-Bolte, trang 438–440]).

Tôi không có ý định trình bày một bản tổng kết thư mục cặn kẽ về chuỗi tích truyện "Những người anh em kình địch" này, mà chỉ hé lộ những điểm mà bản thân thấy đặc biệt quan trọng trong lịch sử cũng như quá trình phát triển của chúng. Xét về bốn ví dụ ở Philippines của chúng ta, tôi thiết nghĩ rằng ít nhất dưới hình thái hiện tại, chúng rõ ràng đã được phái sinh từ châu Âu. Dù vậy, giữa chúng có sự phân kỳ quá lớn, và chúng lại cách xa nhau về mặt địa lý đến mức việc đi tìm một cội nguồn chung cho cả bốn sẽ là một việc làm vô ích.

Câu chuyện vùng Ilocano có bố cục xuất sắc nhất và khá gần gũi với truyện số 129 của anh em nhà Grimm, dẫu rằng trong truyện Philippines chỉ có ba anh em, và không hề có cuộc thi tài năng nào do người mẹ tổ chức trước khi các chàng trai lên đường giải cứu công chúa. Dẫu vậy, chiếc kính viễn vọng vạn năng và tên trộm tài ba đều xuất hiện ở cả hai phiên bản. Cách giải quyết ở đoạn kết hoàn toàn tương đồng: nhà vua giữ lại con gái mình và chia một nửa vương quốc cho những kẻ đã cứu mạng nàng.

[137]Câu chuyện vùng Pangasinan rõ ràng đã bị bóp méo, xuyên tạc. Việc sử dụng hai bảo vật phép thuật có công năng gần như y hệt nhau, cảnh ba anh em lên thuyền trong khi họ hoàn toàn có sẵn tấm thảm bay phục vụ, và cuối cùng là quyết định vô nhân tính của nhà vua,4—tất cả đều ám chỉ sự lẫn lộn giữa các câu chuyện, sự pha tạp các điển tích bản địa cổ xưa, hoặc lối sáng tác thô thiển từ phía một người kể chuyện nào đó. Dẫu vậy, cũng cần nhận xét rằng cuốn sách cải tử hoàn sinh có nét tương đồng với cuốn sách phép trong tác phẩm "Vetâlapancaviṇçati", số 2, trong khi việc chắp nối lại con thuyền vỡ nát nhờ những viên đá thần gợi nhắc đến cảnh khâu các thảng ván tàu lại với nhau trong truyện số 129 của Grimm. Bối cảnh câu chuyện mang hơi hướng hiện đại.

Trong câu chuyện thứ nhất ở Tagalog (c), ba người đàn ông không phải là anh em ruột. Họ được ban tặng những bảo vật phép thuật như một phần thưởng cho lòng tốt. Cái kết mang màu sắc tình cảm sướt mướt nghe có vẻ tự mãn và gượng gạo sau khi cả ba người đàn ông đều được miêu tả là có tấm lòng nhân hậu như nhau. Dẫu vậy, cuộc thi bắn cung để phân định thắng thua có thể là tàn tích gợi nhớ từ phiên bản trong "Nghìn lẻ một đêm". Về chiếc sáo cải tử hoàn sinh trong các truyện cười, hãy tham khảo phần chú thích của Bolte-Polívka cho truyện số 61 của Grimm (tình tiết G¹). Cuốn sách tri thức gợi nhớ đến cuốn sách phép thuật trong phiên bản Pangasinan.

1 Liệu những quyền năng này vốn nằm sẵn trong bản thân những con người đã tu luyện mà có được, hay nằm ở những bảo vật phép thuật mà họ tìm thấy hoặc được ban tặng. Benfey (đã dẫn, tr. 969) vạch ra hai chuỗi tích truyện hoàn toàn khác biệt dựa trên cơ sở khác với tôi, cả hai đều bắt nguồn từ Ấn Độ: một bên kể về năng lực phi thường của con người; bên kia nói về những đặc tính phi thường của các vật phẩm (tức là các bảo vật phép thuật). Tuy nhiên, với tôi, việc tách nhóm thứ hai này thành một chuỗi riêng biệt là một sự nhầm lẫn, bởi các bảo vật phép thuật chỉ là công cụ máy móc trong cốt truyện. Một dòng tộc truyện cổ tích không thể chỉ xoay quanh những đồ vật vô tri; các bảo vật phép thuật chỉ tiềm tàng sức mạnh cho đến khi được định hướng và điều khiển bởi nhân vật anh hùng là con người.

2 Ví dụ như: "Kẻ chết biết ơn", "John con nhà gấu", "Đứa trẻ và bàn tay", "Người phụ nữ được chuộc về", v.v.

3 Nghiên cứu gần đây nhất về chuỗi tích truyện này mà tôi được biết là công trình của W. E. Farnham liên quan đến các nguồn gốc của bài thơ "Parlement of Foules" do Chaucer sáng tác (đăng trên ấn phẩm Publications of the Modern Language Association, 32 : 502–513 [1917]). Tiến sĩ Farnham đã đặt tên cho chuỗi tích truyện này là "Những người tình tranh đấu", với các câu chuyện được ông chia thành sáu thể loại rõ rệt. Những phân tích của tôi về chuỗi tích truyện này có lẽ cần phải điều chỉnh lại đôi chút dưới ánh sáng từ công trình nghiên cứu của ông; nhưng tôi vẫn giữ nguyên phần in ra đây như lúc mình đã chấp bút, khoảng hai năm trước khi bài viết của Tiến sĩ Farnham lọt vào tầm mắt tôi.

4 Về một phán quyết gần như y hệt thế này, xin xem tác phẩm Dsanglun (St. Petersburg, 1843), tr. 94 (được Benfey trích dẫn, 1 : 396, chú thích 2).