Được kể bởi Amando Clemente, một người Tagalog, người đã nghe câu chuyện này từ người cô của mình.
Ngày xửa ngày xưa, ở một túp lều nhỏ bên rìa một khu rừng, có hai cha con sinh sống. Sự nghèo khó của gia đình ấy đã mang lại cho người con cái tên — Juan Nghèo Khó. Vì cha đã già yếu, Juan phải lo toan việc nhà; nhưng có những lúc cậu chẳng muốn động tay làm việc gì.
Một ngày nọ, khi Juan đang nằm dài phía sau lò sưởi, cha gọi cậu ra bảo vào rừng kiếm ít củi.
— Vâng ạ, — Juan đáp nhưng vẫn nằm ì ra đấy không nhúc nhích.
Lát sau, người cha ra xem con mình đã đi chưa, nhưng vẫn thấy nó nằm bẹp trên sàn nhà. — Bao giờ con mới đi kiếm củi hả Juan?
— Con đi ngay đây, thưa cha, — cậu bé đáp. Ông cụ quay về phòng mình. Tuy nhiên, vì muốn chắc chắn con mình đã đi hay chưa, ông lại ra xem lần nữa. Khi thấy Juan vẫn nằm nguyên ở tư thế cũ, ông vô cùng tức giận và mắng rằng:
— Juan, nếu ta bước ra một lần nữa mà vẫn thấy mày ở đây, ta nhất định sẽ cho mày một trận đòn đau. Juan thừa biết cha sẽ phạt nếu mình không chịu đi; thế là cậu vùng dậy, vác rìu bước vào rừng.
Khi đến rừng, cậu đánh dấu từng cái cây mà cậu cho là thích hợp để làm củi, rồi bắt đầu chặt. Đang lúc đốn củi, cậu nhìn thấy thân cây có một cái lỗ, và trong lỗ có vật gì đó đang lấp lánh. Nghỉ rằng bên trong có vàng, cậu vội vã chặt đổ cây; nhưng vừa lúc cây đổ, một con quái vật từ trong lỗ chui vụt ra.
Thấy sinh vật bất ngờ xuất hiện, Juan giơ rìu định giết nó. Trước khi vung xuống, cậu quát lên: — A ha! Bây giờ là lúc mày phải chết.
Con quái vật lùi lại khi thấy đòn chí mạng sắp giáng xuống, và cất lời:
Hỡi ngài tốt lòng,
Xin hãy tha mạng,
Nếu ngài muốn đời hạnh phúc
Cùng một người vợ đẹp xinh.
Juan hạ rìu xuống, bảo: — Ồ hố! Thế à?
— Vâng, tôi xin thề, — con quái vật đáp.
— Nhưng nó là gì, và ở đâu? — Juan hỏi, lại giơ rìu lên và giả vờ tức giận, bởi cậu rất nóng lòng muốn có được thứ mà con quái vật hứa hẹn. Con quái vật bảo Juan lấy từ giữa lưỡi nó ra một hòn đá màu trắng hình bầu dục. Nhờ hòn đá ấy, cậu có thể cầu xin và nhận được bất cứ thứ gì mình muốn. Juan liền mở miệng con quái vật và lấy đi viên đá quý giá. Ngay lập tức, con quái vật biến mất.
Chàng thanh niên bấy giờ thử nghiệm sự màu nhiệm của báu vật bằng cách gọi một số người đến giúp mình làm việc. Vừa dứt lời lệnh, rất nhiều người liền xuất hiện, kẻ thì đốn cây, người thì khiêng củi về nhà cậu. Khi thấy nhà mình đã chất đầy những đống củi xung quanh, Juan cho những người làm lui, vội vã chạy về nhà và lại nằm dài phía sau lò sưởi. Cậu chưa nằm lâu thì cha đã tới kiểm tra xem con mình đã làm việc chưa. Khi ông cụ nhìn thấy con trai đang duỗi thẳng cẳng trên sàn, ông liền hỏi: — Juan, nhà mình đã có củi chưa vậy?
— Cha cứ nhìn ra ngoài cửa sổ mà xem! — Juan đáp. Ông cụ vô cùng kinh ngạc khi trông thấy những đống củi lớn chất quanh nhà.
Hôm sau, nhớ lại lời con quái vật từng nói về người vợ xinh đẹp, Juan liền đến cung điện và nói với nhà vua rằng mình muốn cưới công chúa. Nhà vua cười khẩy khi nhìn thấy vẻ ngoài quê mùa của kẻ cầu hôn, rồi phán: — Nếu ngươi làm được việc ta yêu cầu, ta sẽ gả con gái cho ngươi.
— Bệ hạ có mệnh lệnh gì cho con ạ? — Juan hỏi. — Hãy xây cho ta một lâu đài ở giữa vịnh; nhưng nên nhớ, nếu trong ba ngày mà không hoàn thành, ngươi sẽ mất đầu, — nhà vua nghiêm khắc nói. Juan liền nhận lời.
Hai ngày trôi qua mà Juan vẫn chưa bắt đầu công việc. Vì thế nhà vua tin chắc rằng Juan không màng đến tính mạng của mình; nhưng đến nửa đêm ngày thứ ba, Juan mới bảo hòn đá xây một pháo đài giữa vịnh.
Sáng hôm sau, khi nhà vua đang tắm thì nghe tiếng đại bác vang lên. Chẳng mấy chốc, Juan xuất hiện trước cung điện trong trang phục lộng lẫy như một vương tôn. Gặp nhà vua, cậu thưa: — Pháo đài đã sẵn sàng để bệ hạ ngự lãm.
— Nếu quả thật vậy, ngươi sẽ là con rể của ta, — nhà vua nói. Sau bữa sáng, nhà vua cùng công chúa đến thăm pháo đài và vô cùng hài lòng. Ngày hôm sau, hôn lễ giữa Juan và công chúa Maria được tổ chức hết sức long trọng và linh đình.
Không lâu sau đám cưới của Juan, chiến tranh bùng nổ. Juan dẫn đầu quân đội của vua cha vợ ra trận, và với sự trợ giúp từ hòn đá thần kỳ, cậu đã đánh bại kẻ thù hùng mạnh. Viên tướng bại trận lủi thủi về nhà trong nỗi buồn tủi. Vốn chưa từng nếm mùi thất bại, hắn đinh ninh rằng Juan chắc hẳn phải nắm giữ thứ sức mạnh siêu nhiên nào đó. Vì vậy, vừa về đến nơi, hắn liền hạ lệnh ban bố cáo rằng bất cứ ai lấy được sức mạnh của Juan về cho hắn sẽ được thưởng một nửa gia sản.
Một ả phù thủy hay biết về bí mật của Juan đã nghe được lời cáo thị ấy. Ả bay đến gặp viên tướng và bảo rằng mình có thể làm được việc hắn muốn. Khi được hắn đồng ý, vào một buổi chiều oi bức, Ả bay đến nhà Juan và gặp công chúa Maria đang ở một mình, bởi Juan đã đi săn vắng. Mụ già mỉm cười khi nhìn thấy Maria và nói: — Công chúa không nhận ra ta sao? Ta chính là kẻ đã bồng ẵm ngài khi còn là một đứa trẻ đấy.
Công chúa vô cùng ngạc nhiên trước lời mụ phù thủy nói, vì cứ ngỡ mụ già này chỉ là một kẻ ăn xin. Dù vậy, nàng vẫn tin lời mụ, đối đãi tử tế với người đàn bà gớm ghiếc ấy, lại còn dọn bánh ngọt và rượu mời; nhưng mụ phù thủy bảo Maria không phải nhọc công và giục nàng đi nghỉ ngơi. Thế là Maria nằm xuống để chợp mắt. Với vẻ vờ vĩnh đầy quan tâm, mụ phù thủy quạt cho công chúa đến tận lúc chìm vào giấc ngủ. Khi Maria đã ngủ say, mụ già liền lấy từ dưới gối viên đá thần mà Juan đã quên mang theo. Sau đó, ả bay đi tìm viên tướng và dâng báu vật cho hắn. Để đáp lễ, hắn thưởng cho mụ một nửa gia sản của mình.
Trong khi đó, khi Juan đang mải mê săn bắn trong rừng, một con chim khổng lồ bỗng sà xuống chộp lấy ngựa và quần áo của cậu. Khi con chim bay đi, xiêm y bên trong của cậu đã biến trở lại thành bộ đồ tiều phu cũ kỹ. Đầy lo lắng trước điềm gở này, lại sợ tai họa xảy ra với vợ, cậu đành rảo bước chân đi bộ hết sức có thể để về nhà. Khi về đến nơi, cậu thấy nhà cửa trống hoác. Cậu liền sang cung điện của nhà vua, nhưng nơi đó cũng hoang vắng chẳng bóng người. Cậu ngẩn người không biết phải tìm hòn đá của mình ở đâu. Sau vài phút suy ngẫm, cậu đi đến kết luận rằng mọi rắc rối đều do viên tướng bị cậu đánh bại gây ra. Cậu cũng hoài nghi rằng viên quan ấy đã bằng cách nào đó chiếm được hòn đá thần kỳ của mình.
Juan tội nghiệp bấy giờ bắt đầu hành trình đi về xứ sở nơi viên tướng sinh sống. Trước khi đến được nơi ấy, cậu phải băng qua ba ngọn núi. Khi đang vượt ngọn núi thứ nhất, một con mèo chạy ào tới xô ngã cậu. Quá tức giận trước con vật, cậu đuổi theo, tóm lấy nó và đập mạnh vào tảng đá cho đến chết. Lúc đang vượt ngọn núi thứ hai, con mèo y hệt ấy lại xuất hiện và xô ngã cậu lần nữa. Juan lại tóm lấy con vật và giết chết nó như trước; thế nhưng, chính con mèo mà cậu đã giết hai lần ấy lại tiếp tục lăn xả đánh ngã cậu lần thứ ba khi cậu đang vượt ngọn núi thứ ba. Tò mò khôn tả, Juan tóm chặt con vật thêm lần nữa: nhưng thay vì giết nó như mọi lần, cậu bỏ nó vào chiếc túi đang mang theo bên mình rồi tiếp tục lên đường.
Sau nhiều giờ liền đi bộ mệt mỏi, Juan đã đến lâu đài của viên tướng và gõ cửa. Viên tướng hỏi cậu muốn gì. Juan đáp: — Tôi chỉ là một kẻ hành khất nghèo khổ, nếu được ban cho một miếng cơm nhỏ thì tôi vô cùng biết ơn rồi. Thế nhưng viên tướng lại nhận ra Juan. Hắn gọi gia nhân đến và bảo: — Lãnh ngay tên khốn này vào ngục tối nhốt chuột cho ta.
Căn ngục giam Juan vô cùng tối tăm; và vừa khi cửa đóng lại, lũ chuột đã lao vào cắn xé cậu. Nhưng Juan chẳng phải chịu đựng chúng quá lâu; nhớ đến con mèo trong túi, cậu liền thả nó ra. Con mèo cắn chết toàn bộ lũ chuột ngoại trừ vua chuột, kẻ chui ra từ cái lỗ cuối cùng. Trông thấy vua chuột, con mèo cất giọng: — Bây giờ mày phải chết nếu không hứa mang hòn đá thần mà chủ mày đã đánh cắp về cho Juan.
— Hãy tha mạng cho ta, ta sẽ dâng hòn đá cho ngươi! — vua chuột van xin.
— Vậy thì đi lấy ngay đi! — con mèo bảo. Vua chuột lật đật chạy đến phòng của viên tướng và lấy chiếc đá thần của Juan từ trên bàn mang về.
Ngay khi lấy lại được hòn đá và gửi lời cảm ơn vua chuột, Juan cất tiếng bảo báu vật của mình: — Hòn đá xinh đẹp ơi, hãy phá hủy căn lâu đài này cùng tên tướng và bề tôi của hắn, đồng thời giải cứu cha vợ cùng vợ ta khỏi ngục tù.
Bỗng nhiên mặt đất rung chuyển và một tiếng nổ lớn vang lên. Chẳng mấy chốc, Juan nhìn thấy lâu đài đã bị san phẳng, viên tướng cùng bè lũ của hắn đã bỏ mạng, còn vợ và cha vợ cậu thì được tự do.
Mang theo con mèo và vua chuột, Juan hạnh phúc lên đường trở về cùng người vợ Maria và nhà vua — cha vợ cậu. Sau khi nhà vua băng hà, Juan lên ngôi báu và trị vì đất nước vô cùng anh minh. Cậu sống hạnh phúc lâu dài bên người vợ yêu dấu của mình.
