Một dị bản tiếng Tagalog của câu chuyện này, do cùng một người kể, có thể được tóm tắt tại đây. Mặc dù dạng ngắn gọn này dường như có dấu vết bị pha tạp với câu chuyện "Cecilio", nhưng mỗi dị bản đều bảo lưu những đặc điểm mà dị bản kia thiếu; và một lần nữa, dù cả hai dường như là những phiên bản tương đối khác biệt, chắc chắn rằng chúng đều bắt nguồn từ cùng một nguyên bản. Tên của dị bản này là "Vận may của Andoy, một đứa trẻ mồ côi". Nội dung tóm tắt như sau:

Ngày xưa có một cậu bé mồ côi nghèo khổ tên là Andoy, trong lúc đi dạo đã nhặt được một chiếc ví. Trên đường về nhà, cậu gặp một người đàn ông ngang nhiên lấy chiếc ví của cậu mà không nói lời nào. Thấy cậu bé bắt đầu khóc, người đàn ông đó mủi lòng, bèn trả lại ví cho cậu, chỉ giữ lại vài đồng tiền cho mình. Sau đó, Andoy gặp hai thợ săn đã cướp của cậu; nhưng những kẻ này chưa đi được bao xa thì chạm trán hai tên cướp thực thụ, và một trận chiến nổ ra khiến cả bốn người đều thiệt mạng. Khi nghe thấy tiếng ồn ào của cuộc ẩu đả, Andoy chạy đến xem chuyện gì xảy ra. Cậu tìm thấy cả bọn thợ săn lẫn lũ cướp đều đã chết; thế là cậu lấy lại chiếc ví của mình rồi tiếp tục lên đường. Không lâu sau đó, cậu gặp một ẩn sĩ bán cho mình một cây gậy phép. Người tiếp theo cậu gặp là một kẻ đang tìm chiếc ví đánh rơi trên đường, và khi nhìn thấy chiếc ví của Andoy, hắn đã lấy mất mà chẳng nói năng gì; nhưng số tiền đó thực sự không thuộc về hắn. Cậu bé lập tức dùng cây gậy phép trừng trị kẻ tấn công, khiến hắn bị đánh tơi tả đến mức phải thú nhận rằng chiếc ví không phải của mình, đồng thời hứa sẽ chia cho Andoy một nửa gia sản nếu cậu chịu dừng tay. Người đàn ông giàu có đó đã giữ lời; và khi ông ta qua đời, Andoy nhận được toàn bộ gia tài của ông ta.

Một dị bản khác, do ông R. L. Rusk ở Đại học Indiana sưu tầm, mà tôi chỉ có phần tóm tắt, có tựa đề là "Peter người nghệ sĩ vĩ cầm". Nội dung như sau:

Peter, một kẻ lười biếng vô tích sự, đã bỏ nhà ra đi, bỏ mặc cha mẹ chết vì đau buồn. Nhờ đối xử tử tế với một "bà lão" ốm yếu, cậu được tặng một cây vĩ cầm ma thuật. Không lâu sau, cậu bị bắt vì tội lẻn vào nhà người khác lúc nửa đêm. Khi sắp bị treo cổ vì tội trộm cắp, cậu được ban cho một ân huệ cuối cùng. Cậu xin được chơi bản nhạc yêu thích trên cây vĩ cầm của mình. Ngay khi cậu bắt đầu, tất cả mọi người đều bắt đầu nhảy múa. Cậu vẫn tiếp tục chơi, và mọi người đều kêu khóc xin cậu dừng lại; nhưng cậu nhất định không chịu ngừng cho đến khi họ tha tội và hứa sẽ phong cậu làm vua.

Lịch sử của chuỗi truyện mà câu chuyện của chúng ta và hai dị bản trên thuộc về đã được truy nguyên vắn tắt trong Bolte-Polívka, 2 : 491–503. Những dạng sớm nhất của kiểu truyện Märchen là các bài thơ tiếng Anh trung đại thế kỷ mười lăm có tiêu đề "Jack và mẹ kế" và "Thầy tu và cậu bé".

Trong truyện này, nhân vật chính là Jack, người bị mẹ kế căm ghét. Vì cha cậu không muốn đuổi cậu ra khỏi nhà, mẹ kế tìm cách bắt Jack phải đi chăn gia súc và chỉ cho cậu ăn đồ ôi thiu. Một ông lão được cậu chia sẻ thức ăn đã ban cho cậu ba điều ước để đền đáp lòng tốt ấy. Cậu xin một cây cung và một cây sáo; ông lão đưa cho cậu một cây cung không bao giờ bắn trượt và một cây sáo khiến ai nghe cũng phải nhảy múa. Ông cũng thực hiện điều ước thứ ba của Jack, rằng mỗi khi bà mẹ kế buông lời ác độc với cậu hoặc về cậu, bà ta sẽ phải phát ra một thứ âm thanh khác không mấy tế nhị trong xã hội. Khi chuyện đó xảy ra ở nhà vào buổi tối hôm ấy trước sự buồn cười của tất cả mọi người, bà mẹ kế lên kế hoạch sai tu sĩ Tobias ra đồng vào ngày hôm sau để trừng phạt Jack. Tuy nhiên, Jack nhờ tu sĩ đó nhặt giúp một con chim mà cậu đã bắn trúng từ trong bụi gai, rồi cậu bắt đầu thổi nhạc khiêu vũ cho tu sĩ nghe. Bị gai cào xước và máu me đầy người, Tobias trở về nhà. Đêm đó, người cha gọi con trai ra hỏi tội; nhưng ông quá thích thú trước hiệu quả của cây sáo phép nên quyết định không trừng phạt cậu bé. Ngay cả viên quan chức, đại diện của giám mục, người mà vào thứ Sáu tuần sau đó mẹ kế và tu sĩ đã đâm đơn kiện Jack tội phù thủy, cũng phải nghe tiếng sáo và buộc phải nhảy múa cho đến khi hứa sẽ để Jack đi mà không trừng phạt.

Câu chuyện tiếng Anh dường như đã du nhập vào Hà Lan, nơi một phiên bản tiếng Hà Lan xuất hiện vào năm 1528, kèm theo một số chi tiết bổ sung. Một sự thay đổi đáng kể xuất hiện trong bản xử lý tiếng Đức của Dieterich Albrecht vào năm 1599:

Ở đây, nhân vật chính không phải là người chăn bò bị mẹ kế độc ác hành hạ, mà là một gã đầy tớ khờ khạo phục vụ một ông chủ tham lam suốt ba năm và chỉ nhận được ba đồng pfennig làm tiền công cho cả quãng thời gian đó. Tuy nhiên, hài lòng với số tiền kiếm được, cậu ra đi trong tiếng hát. Khi gặp hai người ăn xin đang xin bố thí, cậu đã chia hết cả ba đồng xu của mình cho họ. Để đền đáp lòng tốt, họ ban cho cậu ba điều ước; và cậu có được một chiếc nỏ "không bao giờ bắn trượt", một cây vĩ cầm ma thuật khiến mọi người phải nhảy múa, và lời hứa rằng không ai có thể từ chối yêu cầu của cậu. Bên bờ hồ, cậu gặp một tu sĩ chế giễu khả năng bắn cung của mình, và thách rằng nếu chàng trai có thể bắn hạ con quạ trên đảo kia, lão sẽ bơi sang, không mặc gì, để lấy con chim về. Nhưng chẳng bao lâu sau, tu sĩ hối hận vì thỏa thuận đó, bởi chiếc nỏ không hề bắn trượt. Trong khi lão tu sĩ đang đứng trần như nhộng trong bụi rậm trên đảo, chàng trai bắt đầu chơi vĩ cầm. Than khóc thảm thiết, ông giáo sĩ hứa với chàng trai một trăm đồng ducat mà lão đã trộm từ tu viện, và giờ lão được phép quay lại mặc quần áo. Nhưng lão lại phản bội, đi theo chàng trai, đâm đơn kiện lên hội đồng thành phố gần đó và thành công trong việc khiến cậu bị kết án. Khi chàng trai đã đứng trên bậc thang giá treo cổ, cậu yêu cầu quan tòa cho phép mình chơi thêm một bản nhạc nữa; và cậu khiến tất cả những người có mặt nhảy múa điên cuồng đến mức quan tòa đồng ý tha tội nếu cậu chịu ngừng chơi. Sau đó, tu sĩ thú nhận hành vi trộm cắp và lừa dối của chính mình, rồi nhận lấy hình phạt đích đáng.

Trong phiên bản này, như Bolte và Polívka đã lưu ý (2 : 493), những khác biệt chính so với dạng truyện Anh-Hà Lan là việc lược bỏ vai trò mẹ kế, tính chất của điều ước thứ ba, và sự thay đổi nhân vật tu sĩ; từ một công cụ đơn thuần của mẹ kế, ở đây lão đã phát triển thành một gã trộm cắp đểu cáng. Một bản chỉnh sửa tiếng Séc (1604) của bài thơ tiếng Đức đã thay thế tu sĩ bỏ trốn bằng một người Do Thái. Sự thay thế này cũng được tìm thấy trong câu chuyện văn xuôi tiếng Đức "Von Knecht Treurecht" (khoảng năm 1690).

Trong các dị bản dân gian truyền miệng hiện đại của câu chuyện, một số dựa trên tập truyện hài hước Anh trung đại; nhưng phần lớn đều bỏ qua nhân vật mẹ kế độc ác và chỉ giữ lại cảnh nhảy múa của tu sĩ hoặc người Do Thái cùng cảnh ở giá treo cổ. Để có danh sách đầy đủ các câu chuyện thuộc loại thứ hai này, xem Bolte-Polívka, 2 : 495–501. Tất cả các dị bản, cả văn học và dân gian, được trích dẫn trong thư mục này đều thuộc phương Tây; và chúng ta chắc chắn phải kết luận rằng câu chuyện đã được du nhập vào Philippines vào thời điểm nào đó trong thời kỳ Tây Ban Nha chiếm đóng quần đảo này. Tuy nhiên, các phiên bản của chúng ta cũng trình bày một vài khác biệt khá quan trọng; và chúng ta sẽ lưu ý ngắn gọn về những điểm này, trước hết là đề cập đến các chi tiết kết nối chắc chắn các hình thức của chúng ta với châu Âu.

Phần mở đầu câu chuyện về "Cecilio" giống với câu chuyện của Albrecht đã nêu ở trên. Nhân vật chính của chúng ta làm việc bốn năm cho một người chủ độc ác và nhận được năm trăm centavo làm tiền công — một khoản tiền mà cậu rất hài lòng. Tại điểm này, câu chuyện của chúng ta bắt đầu chuyển hướng. Sau hai cuộc phiêu lưu với lũ cướp, mà ở cuộc đầu tiên cậu lấy lại được tiền nhờ một sự tình cờ may mắn (tình tiết này được triển khai đáng kể trong dị bản), cậu gặp một bà lão cho mượn một cây gậy phép, và nhờ đó cậu có thể lấy lại tiền từ tên cướp thứ hai. Đặc điểm về cây gậy phép này dường như được mượn từ câu chuyện trước đó. Giờ đây, cậu trả lại cây gậy cho bà lão, và bà bán cho cậu một cây đàn guitar ma thuật. Cuộc phiêu lưu tiếp theo — với người chủ cũ, người thay thế cho gã tu sĩ đểu cáng — chứa đựng một hồi ức méo mó về vụ bắn chim, và kết thúc bằng cảnh nhảy múa giữa bụi gai (ở đây là gai tre). Nhân vật chính bị người chủ của mình dùng tiền mua chuộc, lão ta lập tức chạy vào thị trấn và tố cáo cậu tội trộm cắp. Phần còn lại về cơ bản giống như trong bản của Albrecht.

Mặc dù phiên bản của chúng ta giới thiệu hai vật phẩm ma thuật, có thể thấy rằng vật phẩm đầu tiên không thực sự thuộc về câu chuyện này. Tình tiết "ba điều ước", và theo đó là bản thân điều ước thứ ba, hoàn toàn thiếu vắng. Một nỗ lực khá nghệ thuật nhằm thống nhất câu chuyện như một chỉnh thể là việc thay thế gã tu sĩ hoặc người Do Thái bằng gã chủ đểu cáng xuất hiện ngay từ đầu; mặc dù cần lưu ý rằng người kể chuyện đã không tạo động cơ cho việc nhân vật chính quay trở lại ngôi nhà mà đáng lẽ cậu đã rời đi hẳn khi được trả công. Tình tiết bắn chim rất mờ nhạt, và dường như chỉ là tiếng vang mơ hồ của chi tiết gắn liền với một trong ba món quà trong một số hình thức văn học châu Âu. Ngoài ra, trong "Cecilio", nhạc cụ là đàn guitar thay vì vĩ cầm hoặc sáo như thông thường; trong khi ở dị bản "Andoy", cây gậy phép là vật phẩm ma thuật duy nhất, không có nhạc cụ nào xuất hiện cả. Tình tiết hai tên cướp giết lẫn nhau vì kho báu (tương ứng trong "Andoy", nơi hai tên cướp chiến đấu với hai thợ săn, và cả bốn đều thiệt mạng) là một sự bổ sung thú vị mà tôi không thể chỉ ra nguồn gốc. Nó có thể được bắt nguồn từ một số câu chuyện ngụ ngôn loại tương tự như "Vedabbha-jātaka", số 48; "Cento Novelle Antiche", số 82; Morlini, số 42; "Truyện của người bán hàng ân xá" của Chaucer, v.v.; mặc dù sự phản bội đặc trưng được nhấn mạnh trong những câu chuyện đó lại thiếu vắng ở đây. Tình tiết này không được tìm thấy trong các phiên bản khác của câu chuyện mà tôi biết.

Tôi không thể xác định nguồn gốc trực tiếp của câu chuyện "Cecilio" và hai dị bản này; mặc dù, như đã nhận xét ở trên, gần như chắc chắn nó có nguồn gốc châu Âu. Không ai trong số ba phiên bản dường như chịu ảnh hưởng đặc biệt nào từ bản ballad tiếng Tây Ban Nha được in trong "Romancero General", số 1265, mà Bolte và Polívka cho rằng dựa trực tiếp vào Grimm, số 110. Những sửa đổi mang tính địa phương trong câu chuyện của chúng ta, và bầu không khí bản địa rõ nét được duy trì xuyên suốt, cho thấy đây không phải là một sự du nhập gần đây.

Một phiên bản động vật thú vị từ Nam Phi, chứa đựng cây cung phép và cây vĩ cầm phép, được Honeÿ đưa ra (trang 14), "Cây vĩ cầm của khỉ". Câu chuyện này chắc chắn đã được người bản địa tiếp nhận từ người Hà Lan.

1 (Tiếng Tây Ban Nha) "Đánh nó đi, gậy ơi!"

2 Capitan. Tại Philippines, từ này được dùng như một danh xưng dành cho thẩm phán hòa bình (gobernadorcillo). Nó cũng được dùng để chỉ chính chức danh đó.