Tại Villa Amante có một người góa phụ nghèo tên là Merced, bà phải làm lụng rất vất vả để nuôi đứa con trai duy nhất là cậu bé Edmundo. Tuy nhiên, sự chăm chỉ và lòng kính Chúa của bà đã được đền đáp; khi cậu bé lên bảy tuổi, bà đã có thể cho con mặc tấm áo tươm tất và đến trường thụ giáo. Người cậu ruột tên Tonio của Edmundo đứng ra dạy dỗ cậu. Edmundo vốn thông minh nên tiến bộ rất nhanh.
Một hôm, Merced lâm bệnh, dù chẳng bao lâu sau bà đã bình phục, Edmundo vẫn quyết định bỏ học để phụ giúp mẹ kiếm kế sinh nhai. Cậu trở thành một tiều phu đốn củi.
Cuối cùng, vận may cũng mỉm cười với cậu. Trong một lần vào rừng tìm củi khô, cậu tình cờ chạm trán một con trăn khổng lồ. Cậu suốt bỏ chạy trong hoảng sợ nếu con vật không cất tiếng nói—điều khiến cậu vô cùng kinh ngạc—và nhờ cậu lôi ra khỏi cổ họng nó con hươu đang làm nó nghẹt thở. Cậu hoàn thành việc ấy cho con bò sát, và để đáp lễ, cậu được mời đến hang ổ của nó. Vì lòng biết ơn, con trăn đã tặng Edmundo một chiếc gương thần có thể đáp ứng mọi mong muốn của người sở hữu. Nhờ báu vật này, hai mẹ con nhanh chóng có được mọi thứ họ cần để sống hạnh phúc.
Vào khoảng thời gian ấy, Vua Romualdo nước Pháp quyết định tìm phò mã cho cô con gái xinh đẹp Leonora của ngài. Ngài không tài nào chọn nổi một người giữa bao nhiêu vương tôn công tử đến cầu hôn; thế là ngài cho công bố trước toàn thể thanh niên trong vương quốc rằng: "Kẻ nào làm đầy được kho bạc của ta trước buổi sáng mai sẽ được tay của công nương Leonora." Edmundo là người duy nhất dám nhận thách thức, bởi thất bại đồng nghĩa với cái chết. Vào lúc nửa đêm, cậu cầm chiếc gương thần và ra lệnh cho nó lấp đầy kho bạc nhà vua bằng tiền vàng. Sáng hôm sau, nhà vua vô cùng kinh ngạc trước cảnh tượng đó, nhưng ngài không thể nuốt lời hay né tránh cuộc hôn nhân. Thế là Leonora trở thành vợ của anh tiều phu xuất thân hèn kém. Đôi vợ chồng trẻ dọn về Villa Amante sinh sống. Tại đây, để gây bất ngờ cho vợ, Edmundo cho xây một lâu đài chỉ trong một đêm. Nàng vô cùng ngỡ ngàng khi thức dậy vào buổi sáng và thấy mình đang ở trong một dinh cơ tráng lệ; khi nàng gặng hỏi, cậu đã thổ lộ bí mật về chiếc báu vật kỳ diệu của mình. Sau đó, để chiều lòng nhà vua trong một lần ngài đến thăm, Edmundo ra lệnh cho chiếc gương dịch chuyển cả lâu đài đến một thị trấn ven biển. Tại đó, hai vợ chồng sống bên nhau rất hạnh phúc.
Một ngày nọ, Leonora nhìn từ cửa sổ thấy hai chiếc thuyền đang giương buồm tiến về thị trấn. Nỗi sợ hãi và điềm gở trong lòng nàng lớn đến mức Edmundo, để trấn an vợ, đã dùng phép thuật nhấn chìm những con thuyền ấy. Nhưng việc đánh chìm các con thuyền lại mang đến tai họa. Chủ nhân của chúng, vị Sultan xứ Thổ Nhĩ Kỳ, hay tin về chiếc gương thần mà Edmundo sở hữu (không rõ ông ta biết bằng cách nào), bèn thuê một mụ già giả dạng ăn mày sang Pháp để trộm báu vật. Mụ đã thành công trong việc lấy cắp nó và mang về dâng cho chủ nhân. Sultan liền đem quân xâm chiếm nước Pháp, và nhờ tấm bùa hộ mệnh triệu hồi sáu người khổng lồ bất khả chiến bại, ông ta đã chinh phục được đất nước này. Ông ta bắt nhà vua, hoàng hậu và Leonora làm tù binh rồi áp giải về Thổ Nhĩ Kỳ. Edmundo ở lại Pháp để trông nom việc nước.
Edmundo trở nên u uất, cuối cùng quyết định lên đường tìm vợ. Cậu để lại mẹ và người hầu ở nhà, chỉ mang theo chiếc nhẫn kim cương của Leonora cùng một con mèo và một con chó. Khi đang đi dọc bờ biển, băn khoăn không biết làm cách nào vượt đại dương, cậu nhìn thấy một con cá lớn bị sóng đánh dạt lên bãi cát. Con cá van xin cậu kéo nó xuống nước. Khi Edmundo làm theo, con cá bảo cậu hãy trèo lên lưng nó và hứa sẽ đưa cậu đến chỗ Leonora. Mọi chuyện diễn ra đúng như vậy. Con cá bơi như bay giữa lòng đại dương, còn Edmundo ôm chặt con chó và con mèo trước ngực. Chẳng mấy chốc con chó bị sóng cuốn "khỏi mạn thuyền", nhưng con mèo vẫn bám chặt lấy cậu. Sau một ngày một đêm vượt sóng, con cá thả cậu lên một bờ biển xa lạ. Hóa ra đó chính là bờ biển Thổ Nhĩ Kỳ.
Edmundo dừng chân tại một quán trọ, giả làm một thương gia bị đắm tàu. Cậu quyết định lưu lại đây một thời gian, và chính tại nơi này, cậu đã dò la được hoàn cảnh của Leonora bằng cách sau. Chẳng là Sultan thường cử người đến quán trọ này mua những món ăn ngon cho Leonora, người đang bị giam cầm ngặt nghèo. Qua dò hỏi, Edmundo biết được vợ mình đang ở rất gần, và một ngày nọ, cậu tìm cách nhét chiếc nhẫn của nàng vào một quả trứng chuẩn bị mang về cho nàng. Leonora đoán ra chồng mình ở gần; để liên lạc với cậu, nàng xin phép nhà vua được cùng thị nữ dạo chơi trong khu vườn nằm sát quán trọ. Nàng nhìn thấy Edmundo và mỉm cười với cậu; nhưng người thị nữ đã chú ý đến cử chỉ ấy và bẩm báo lại với Sultan. Sultan liền hạ lệnh triệu tập người đàn ông đó; và khi nhận ra Edmundo, ông ta đã cho tống ngục và cùm chân cậu lại.
Edmundo lúc bấy giờ rơi vào cảnh tuyệt vọng, nghĩ thà chết còn hơn sống; nhưng chú mèo trung thành, kẻ đã bám theo cậu vào tù mà không ai hay biết, đã cứu mạng cậu. Trong ngục tối có rất nhiều chuột. Đêm đó, con mèo bắt đầu săn lùng chúng không thương tiếc, cho đến khi thủ lĩnh loài chuột, sợ rằng giống loài của hắn sẽ bị tận diệt, đành đến van xin Edmundo trói con mèo lại để tha mạng cho chúng. Edmundo hứa sẽ làm vậy với điều kiện con chuột phải mang đến cho cậu chiếc gương nhỏ viền vàng đang nằm trong tay Sultan. Vào lúc bình minh, thủ lĩnh loài chuột quay lại với chiếc gương ngậm chặt trong miệng. Để tỏ lòng biết ơn, Edmundo bèn sai chiếc gương hồi sinh tất cả những con chuột đã bị giết.
Sau đó, cậu triệu hồi người vợ, nhà vua, hoàng hậu, cùng vương miện và vương trượng của nước Pháp trước mặt mình. Tất cả, kể cả những tù nhân khác của Sultan, đều được dịch chuyển trở lại nước Pháp. Cùng lúc đó, cung điện và nhà tù của Sultan bị phá hủy hoàn toàn. Sáng hôm sau, khi Đại Sultan thức giấc, ông ta tức điên người vì nhận ra mình đã bị qua mặt; nhưng ông ta làm sao được chứ? Dù có nhảy cao đến tận trời xanh, ông ta cũng chẳng thể đưa Leonora trở về.
Khi triều đình Pháp hồi hương, Edmundo được tôn lên làm vua kế vị: niềm hân hoan của mọi người là vô bờ bến.
Sáu khổ thơ cuối cùng nói về lời từ biệt của tác giả.
Groome (tr. 219–220) tóm tắt một câu chuyện của người Digan gốc Romania mang tựa đề "Con bò bị đánh cắp", trích từ sưu tập của Tiến sĩ Barbu Constantinescu (Bucharest, 1878). Câu chuyện này tuy chỉ là một mảnh vỡ nhưng dường như có liên quan đến chuỗi truyện "Chiếc nhẫn thần", đồng thời đưa ra một sự song hành kỳ lạ với tình tiết trong "Edmundo":
... Cậu thiếu niên phục vụ người nông dân tận tụy và đến cuối thời hạn thì lên đường về nhà. Trên đường đi, cậu chạm trán một con rồng, và trong miệng con rắn ấy ngậm một con hươu. Con rắn đã ngậm con hươu đó suốt chín năm trời mà vẫn không tài nào nuốt nổi vì vướng cặp sừng. Hóa ra con rắn ấy là một hoàng tử; khi thấy cậu thiếu niên do Chúa phái đến đường đi của mình, con rắn liền cất lời: "Này cậu thiếu niên, hãy giúp ta gỡ cặp sừng hươu này ra, vì ta đã ngậm nó trong miệng suốt chín năm rồi." Thế là cậu thiếu niên bẻ gãy cặp sừng, và con rắn nuốt chửng con hươu. "Cậu thiếu niên của ta ơi, hãy quàng ta lên cổ và đưa ta về với cha ta, vì người không biết ta đang ở đâu." Cậu bèn cạu nó về cho cha nó, và người cha đã ban thưởng cho cậu.
Thật kỳ lạ khi thấy tình tiết y hệt nhau này—người anh hùng giành được phần thưởng kỳ diệu nhờ cứu một người hoặc con vật khỏi bị nghẹt thở—lại xuất hiện ở cả Romania lẫn Philippines, hơn nữa lại còn gắn liền với các sự kiện trong chuỗi truyện "Chiếc nhẫn thần". Sự tương đồng này khó có thể là do ngẫu nhiên.
1 Mankukulam, xem chú thích 1, tr. 53.
2 Như ông Gardner đã lưu ý, dạng sách xu, sách rẻ tiền (chap-book) của truyện "Aladdin" có xuất hiện bằng tiếng Tagalog. Tựa đề đầy đủ của bản sao tôi đang giữ như sau (đã dịch nghĩa): "Câu chuyện kỳ diệu về Aladin, người có được chiếc đèn thần, và cuộc hôn nhân của chàng với công chúa nước Đại Trung Hoa. Manila, 1901. (127 trang)." W. Retana, trong tác phẩm "Aparato Bibliográfico" (Madrid, 1906), có dẫn một ấn bản xuất bản trước năm 1898 (xem mục số 4161). Câu chuyện này cũng từng được in bằng các phương ngữ Pampango, Ilocano, Bicol và Visayan.
