[Được kể bởi Leopoldo Uichanco, một người Tagalog ở Calamba, Laguna.]

“Ôi chao!” cụ Julian thốt lên với đứa cháu trai Antonio đang bám chặt lấy khuỷu tay và làm phiền cụ như mọi khi, “cháu sắp phát điên vì mấy câu chuyện mất thôi. Nào, ta sẽ kể cho cháu nghe một câu chuyện với điều kiện này: cháu phải trả lời câu hỏi mà ta sẽ đưa ra ở cuối câu trả lời. Nếu cháu trả lời đúng, ta sẽ kể thêm cho cháu vài chuyện nữa; còn không, chà, cháu đành chịu xui xẻo vậy.” Antonio gật đầu, nói, “Dạ vọt!” rồi tì tay lên bàn để lắng nghe ông kể. Đoạn, cụ già bắt đầu:—

“Ngày xửa ngày xưa, có một thanh niên đã hoàn thành việc học và sắp được phong chức linh mục. Thuở ấy, mỗi khi một người sắp được giao phó trọng trách làm tôi tớ của Chúa và đại diện cho Chúa Cứu Thế trên trần gian, người ta có tục lệ dò xét tông tích của anh ta càng xa càng tốt, để đảm bảo không có kẻ hư hỏng nào trong bất kỳ nhánh nào của gia phả. Người ta tiến hành thăm dò và thu thập thông tin về họ hàng của chàng trai. Trớ trêu thay, người bác ruột bên ngoại lại là một phiến quân. Nhưng chàng thanh niên khao khát được trở thành linh mục đến nỗi cậu quyết định lên núi Banahaw để tìm người bác.

Khi đang đi dọc con đường mòn trên núi, cậu tình cờ gặp bác mình, nhưng cả hai đều không nhận ra đối phương. Người bác cầm trên tay một con dao lê dài. ‘Đứng lại!’ cụ già quát lên khi bóng cậu thanh niên lấp ló xuất hiện. ‘Giơ tay lên!’

‘Xin ngài rủ lòng thương!’ chàng thanh niên van xin. ‘Cháu là bạn chứ không phải thù.’

‘Thế mày làm gì ở vùng này? Mày đến đây để làm gián điệp phỏng?’

‘Dạ không,’ cậu thanh niên đáp. ‘Cháu đến để tìm người bác tên là Paulino, tướng quân của lực lượng Nghĩa quân Banahaw.’

‘Và mày là ai mà dám tìm hắn? Tên mày là gì?’

‘Dạ, Federico.’

Người bác trợn mắt nhìn cậu. ‘Nếu vậy,’ ông nói, ‘ta chính là người cháu đang tìm đây. Ta là bác của cháu.’ Federico vô cùng kinh ngạc, nhưng cũng rất vui mừng vì đã tìm thấy bác dễ dàng như vậy. Sau đó, cụ già dẫn cháu trai vào hang động nơi ông cùng các binh sĩ đang trú ngụ.

Tuần qua tháng lại, Federico chẳng hề nghĩ đến chuyện quay về với mẹ. Thế rồi, một ngày nọ, cha của Federico lên đường đi tìm con trai, và chẳng mấy chốc đã tìm thấy cậu cùng người bác. Người cha cũng ở lại đó với đám lính và chẳng mớ tưởng gì đến chuyện trở về nhà.

Một ngày nọ, Josefa nhận được tin bọn cướp ở Banahaw đã bị nhà chức trách bắt giữ. Trong số những tù nhân có người anh trai Paulino, con trai Federico và chồng bà. Những kẻ bị bắt sắp sửa bị xử tử vào lúc bình minh mà không qua bất kỳ phiên tòa nào. Josefa vội vã đến gặp tổng trấn, nài nỉ ông tha cho chồng, con trai và anh trai mình. Bên cạnh đó, người phụ nữ còn dâng lên viên quan một số lễ vật. Bà nài nỉ thiết tha đến nỗi cuối cùng tổng trấn cũng động lòng trắc ẩn. Ông đồng ý thả một trong số các tù nhân, nhưng chỉ được một người duy nhất. Josefa không biết phải làm sao. Bà nên chọn ai trong ba người đây,—chồng bà, một nửa cuộc đời còn lại; con trai, kết tinh tình yêu của bà; hay anh trai, người cùng một bọc điều mang dòng sữa mẹ? Chọn một người đồng nghĩa với việc kết án tử hình hai người kia. Bà muốn cứu tất cả, nhưng chỉ được phép chọn một người duy nhất.”

“Nếu cháu, Antonio, ở vị thế của bà ấy, cháu sẽ chọn ai?” Antonio lặng thinh một lát, đôi mày nhíu lại ngước nhìn lên trần nhà và cố tìm câu trả lời.

“Vớ vẩn!” cụ già quát lên; “cháu không tìm thấy câu trả lời trên trần nhà đâu! Cháu thực sự không biết phỏng? Thôi được. Ta cho cháu đến thứ Ba tuần tới để tìm ra đáp án. Cháu có đúng một tuần để suy nghĩ. Hãy nói cho ta đáp án chính xác trước khi cháu đến trường vào ngày đó.”

Đến ngày thứ Ba, Antonio đã tìm ra câu trả lời cho câu chuyện đố mẹo của ông; nhưng thằng bé ranh mãnh lại lừa cụ già: nó đã đi hỏi thông tin từ người chú của mình.

“Nếu cháu ở vào hoàn cảnh của người phụ nữ đó,” cụ già hỏi với nụ cười tinh nghịch trên môi, “cháu sẽ chọn ai?” Antonio rụt rè đáp rằng mình sẽ chọn người anh.

“Cháu đoán mò phải không?” cụ Julian hỏi với vẻ hoài nghi.

“Ái chà! Không ạ!” cậu bé nói. “Cháu có lý do cho sự lựa chọn của mình.”

“Được lắm, vậy hãy đưa ra lý do xem nào.”

“Người phụ nữ đó hoàn toàn có lý khi chọn anh trai mình”—

“Bởi vì”—

“Bởi vì, chồng là cái thá gì đối với người phụ nữ chứ? Bà ta có thể tái giá; bà ta có thể tìm người khác.”

“Điều đó đúng,” cụ già nói.

“Và con cái là gì đối với người phụ nữ? Chẳng lẽ không thể sinh đứa khác sau khi tái giá sao?”

“Chắc chắn rồi,” cụ Julian nói.

“Nhưng,” cậu bé tiếp tục, giọng lớn hơn, “liệu bà ấy có thể mang lại thế gian này một người anh trai khác nữa không? Có thể thế được sao? Cha mẹ của người phụ nữ ấy đều đã qua đời. Do đó, bà ấy đã đúng khi chọn anh trai mình thay vì chồng hay con.”

“Chính xác lắm, cháu ngoan của ta,” cụ già viên mãn đáp lời, khẽ gật đầu mái tóc điểm bạc. “Vì cháu đã trả lời đúng, ngày mai ta sẽ kể cho cháu nghe một câu chuyện khác.”