Do Lorenzo Licup, một người Pampanga kể lại.

Rất lâu trước khi người Tây Ban Nha đặt chân tới xứ này, có một người đàn ông sinh được cô con gái vừa xinh đẹp, nết na, lại thông minh tột bậc. Người cha ấy vốn làm kẻ tôi tớ phục dịch trong cung vua. Cô con gái tên là Marcela hết lòng kính yêu cha, lúc nào cũng đỡ đần ông mọi công to việc nhỏ. Ngay từ thuở ấu thơ, nàng đã bộc lộ trí thông minh sắc sảo cùng tính khí quật cường, chẳng hề biết sợ hãi. Thậm chí trước những mệnh lệnh bất công của nhà vua, nàng cũng kiên quyết chối từ. Chẳng câu hỏi hóc búa nào làm khó được nàng, khiến đức vua hết lần này đến lần khác phải kinh ngạc trước trí tuệ phi phàm ấy.

Một ngày nọ, nhà vua nảy ra một kế nhằm thử tài nàng Marcela mưu trí. Ngài truyền cho đám người hầu đi tìm một con chim nhỏ tí xíu rồi đem tới tận nhà nàng. Vua phán: “Hãy bảo ả rằng, từ con chim duy nhất này, ả phải nấu cho ta mười hai món ăn.”

Khi đám gia nhân tới nơi thì thấy Marcela đang ngồi may vá. Chúng liền truyền lại thánh chỉ của nhà vua. Suy nghĩ chừng năm phút, nàng rút một chiếc kim găm trên áo ra rồi bảo với quân hầu: “Nếu đức vua có thể rèn chiếc kim găm này thành mười hai chiếc thìa, ta cũng sẽ nấu được mười hai món từ con chim đó.” Nhận được lời hồi đáp, vua hiểu ngay rằng nàng Marcela túc trí đa mưu đã thắng mình một vố, bèn lập tức nghĩ mưu kế khác hòng làm khó nàng.

Lần này, nhà vua lại sai đám gia nhân dắt một con cừu tới nhà Marcela. Ngài truyền: “Bảo ả phải bán con cừu này lấy sáu đồng real, nhưng vừa phải nộp đủ số tiền đó, lại vừa phải mang chính con cừu còn sống này về đây cho ta.”

Mới đầu, Marcela cũng chẳng hiểu dụng ý của nhà vua là muốn nàng phải làm sao. Nhưng rồi nàng nghĩ ra một cách: chỉ bán lông cừu chứ không bán cả con. Thế là nàng xén sạch bộ lông, đem bán lấy sáu đồng real, rồi mang nộp cả món tiền lẫn con cừu còn sống về cho nhà vua. Nhờ thế, nàng lại một lần nữa nhẹ nhàng hóa giải mối nguy nan.

Đến lúc này, nhà vua nhận ra mình chẳng thể nào bì kịp Marcela về tài ứng đối mẫn tiệp. Tuy nhiên, để mua vui cho bản thân, rốt cuộc ngài lại nghĩ ra thêm một kế nữa nhằm thử thách trí tuệ của nàng. Ngài đã phải vắt óc suy nghĩ suốt hai tuần ròng. Triệu một sứ giả tới, vua phán: “Ngươi hãy đến bảo với Marcela rằng ta đang thấy trong người không khỏe, ngự y khuyên ta phải uống một cốc sữa bò đực. Vì thế, ả phải kiếm cho bằng được vị thuốc ấy cho ta, bằng không cha ả sẽ mất chức trong hoàng cung.” Vua cũng ban thêm một lệnh cấm, nghiêm cấm bất kỳ ai được tắm giặt dưới sông, bởi sáng hôm sau ngài sẽ ngự giá ra đó tắm mát.

Vừa nhận được thánh chỉ và nghe phong thanh về lệnh cấm thứ hai của vua, Marcela liền bảo: “Hóa giải mệnh lệnh ngớ ngẩn này của đức vua thì có gì khó đâu!” Đêm hôm đó, nàng cùng cha giết một con lợn rồi bôi máu khắp chiếu nằm, chăn ấm và gối đầu. Sáng hôm sau, Marcela ôm đống chăn chiếu vấy máu ấy thẳng tiến tới đầu nguồn con sông, nơi nhà vua đang trầm mình dưới nước. Vừa thoáng thấy bóng nàng, vua liền cất giọng sấm sét: “Sao ngươi dám giặt giũ đồ đạc dưới sông, khi biết rõ ta đã hạ lệnh hôm nay ngoài ta ra không ai được bén mảng tới dòng sông này?”

Marcela thưa: “Muôn tâu bệ hạ, tục lệ xứ ta xưa nay vốn vậy: hễ có người vừa sinh nở xong, chiếu nằm, gối êm cùng những thứ vấy máu đều phải đem giặt sạch ngay tức khắc. Đêm qua cha tiện nữ vừa mới sinh con, nên tục lệ buộc tiện nữ phải trái lệnh ngài, dẫu trong lòng tiện nữ chẳng hề dám muốn.”

“Nhảm nhí!” Nhà vua quát. “Đàn ông mà lại sinh nở được sao! Thật là hoang đường, lố bịch!”

“Muôn tâu bệ hạ,” Marcela điềm tĩnh đáp, “nghĩ đến chuyện vắt sữa từ một con bò đực thì cũng hoang đường và lố bịch chẳng kém phần đâu ạ.”

Sực nhớ lại mệnh lệnh quái gở của chính mình, đức vua bèn phán: “Marcela, khanh vừa thông tuệ, sắc sảo lại nết na nhường này, ta quyết định gả hoàng tử cho khanh để kết làm phu phụ.”