Một bản kể theo phương ngữ Pampango, “Kẻ thụt chân và Người mù” (tôi chỉ có bản tóm tắt), gần như trùng khớp hoàn toàn với phần thứ hai của truyện “Bốn người anh em mù”. Một người mù và một kẻ thụt chân đồng hành cùng nhau, người mù cõng, kẻ thụt chân dẫn đường. Thừng, trống, rìu, v.v. Nhưng hai người bạn này không tranh chấp nhau về việc phân chia tài sản: họ sống hòa thuận bên nhau.

Tôi đã in đầy đủ năm bản kể, bởi vì, dẫu chúng thuộc về một dòng truyện kể rất phổ biến trong đó một anh hùng nghèo nhưng dũng cảm đánh lừa và vượt qua một tên khổng lồ, yêu tinh, con ma, hoặc một băng cướp, chúng lại hình thành một nhánh hẹp hơn của dòng truyện lớn ấy, và mánh khóe lừa bịp mang một nét đặc thù rất rõ ràng. Người anh hùng và kẻ bị lừa không giáp mặt nhau, cũng chẳng có cuộc thi thố tài nghệ nào giữa họ. Chỉ bằng cách trưng ra làm bằng chứng về vóc dáng và sức mạnh của mình một số vật dụng thoạt nhìn có vẻ vô dụng mà hắn đã nhặt nhạnh và mang theo trên đường hành trình, người anh hùng dọa cho một băng cướp, một tên khổng lồ, hoặc một con ma phải bỏ chạy vĩnh viễn khỏi ngôi nhà giàu có của chúng, và chiếm giữ toàn bộ kho báu của kẻ bị lừa.

Yêu tinh núi, yêu tinh ăn thịt người, người khổng lồ, bọn cướp, rồng vốn nổi tiếng là ngu ngốc, và một anh hùng mưu trí với đầu óc nhanh nhạy hơn sức vóc không gặp mấy khó khăn để dọa chúng sợ mất mật. Truyện của anh em nhà Grimm “Thợ may dũng cảm” (Số 20), với những tình tiết “vắt ra nước miếng từ phô-mai,” “ném chim,” “giả vờ khiêng cây sồi,” “vượt qua cây anh đào,” và “trốn thoát khỏi chiếc giường,” cùng phần mở đầu với sự kiện “bảy nhát một đòn,” chính là tiêu biểu cho một nhóm lớn các truyện kể về việc lừa gót một tên khổng lồ. (Để tra cứu các bản tương đương, xem Bolte-Polívka, 1 : 148–165; để bàn luận kỹ hơn về một số bản trong đó, xem Cosquin, 1 : 96–102.) Trong một nhóm khác, người anh hùng vào làm thuê cho tên khổng lồ, con rồng, v.v., tiếp tục duy trì trò lừa bịp rằng mình có sức mạnh siêu phàm, nhưng lại bắt con quái vật làm thay mọi việc, và cuối cùng giành được sự giàu có cùng sự tự do (xem Grimm, Số 183; Von Hahn, Số 18 và các chú thích; Crane, 345, chú thích 34; Dasent, Các số v và xxxii). Tiếp đến là nhóm truyện trong đó mụ phù thủy ăn thịt người bị tống vào chính cái lò nướng do mụ đang nhóm lửa sẵn cho nạn nhân của mình (so sánh Grimm, Số 15; và Bolte-Polívka, 1 : 123).

Tuy nhiên, nhóm truyện cụ thể của chúng ta dường như chẳng hề hoặc hầu như không chịu ảnh hưởng gì từ các thể loại vừa được nhắc tới. Nó có vẻ mang đặc trưng thuần túy của phương Đông. Trên thực tế, tôi không hề biết nó xuất hiện ở đâu ngoài Ấn Độ và quần đảo Philippines. Việc câu chuyện này rất nổi tiếng tại quần đảo ít nhất là lên tận miền bắc trung bộ Luzon, được minh chứng bởi năm biến thể của chúng ta; và việc nó khá phổ biến ở Ấn Độ—tôi đặc biệt muốn nhắc tới phương pháp lừa bịp, bởi toàn bộ cốt truyện xoay quanh điểm này—có thể dẫn chứng bằng ba phiên bản theo phong tục Hindu.

giữa hai người. Một ngày nọ, trong một chuyến đi dạo dài cùng bạn mình, người điếc nhìn thấy một con lừa chở một cái vò nước lớn trên lưng. Nghĩ rằng con vật sẽ hữu ích cho họ, họ liền dắt nó và cái vò đi theo. Đi xa hơn một chút, họ bắt thêm một số kiến đen lớn bỏ vào chiếc hộp đựng thuốc hít. Bị cơn giông bão đuổi kịp, họ tìm nơi trú ẩn trong một ngôi nhà lớn có vẻ như đã bị bỏ hoang và khóa cửa lại; nhưng người chủ nhà, một tên Rakshas gớm ghiếc, quay về và lớn tiếng đòi vào nhà. Người điếc, nhìn qua một khe hở trên tường, vô cùng hoảng sợ trước ngoại hình của con quái vật; nhưng người mù lại mạnh dạn tuyên bố rằng hắn là Bakshas, cha của Rakshas. Bán tín bán nghi, tên Rakshas muốn được nhìn mặt cha mình. Cái đầu lừa liền được chìa ra. Khi hắn muốn nhìn thân hình của cha, cái vò lớn được lăn qua khe cửa với một tiếng động ầm ầm sấm sét. Rakshas đòi nghe tiếng thét của Bakshas. Người điếc nhét kiến vào tai lừa: con vật bị côn trùng cắn liền rống lên một cách kinh hãi, và tên Rakshas hoảng hồn tháo chạy... (Rakshas quay lại vào sáng hôm sau, và trông thấy người mù, người điếc cùng con lừa đang chất đầy báu vật rời khỏi nhà hắn, hắn quyết tâm trả thù; nhưng nhờ một chuỗi những tình cờ may mắn, những lữ khách đã đánh bại và làm cho tên Rakshas cùng sáu tên đồng được hắn gọi đến trợ giúp phải khiếp sợ tột cùng, rồi tiếp tục hành trình). Trong lúc chia chác chiến lợi phẩm, người điếc định lừa gạt người mù, khiến người mù nổi giận giáng cho một cú tát tai mạnh đến mức tai hắn bỗng nghe lại được! Để đáp trả, người điếc cũng giáng cho người hàng xóm một đòn chí mạng vào mặt, khiến đôi mắt của người mù được mở ra. Cả hai ngạc nhiên đến mức lập tức trở thành những người bạn tốt và chia đều tài sản cho nhau.

(2) “Cô gái Bà-la-môn lấy hổ” (Kingscote, Số x). Trong câu chuyện này, ba người anh em trên đường đi giải cứu người em gái đã bị gả cho một con hổ, đã mang theo một con lừa, một con kiến, một cây thốt nốt, và một cái chậu giặt quần áo bằng sắt lớn. Người em gái giấu các anh và những món đồ của họ lên gác mái. Con hổ về nhà, dọa nạt khiến mấy anh em sợ hãi gây ra tiếng động và do đó làm lộ tung tích. Nó đòi nghe giọng nói của họ. Người em út bỏ con kiến vào tai con lừa, khiến con vật khi bị cắn liền bắt đầu rống lên thảm thiết. Khi đòi xem chân của họ, con hổ được cho xem thân cây thốt nốt, và khi đòi xem bụng, nó được cho xem cái chậu sắt. Hoảng sợ, nó bỏ chạy, và người em gái được giải cứu.

gây được tiếng vang lớn nhất, đã lừa gạt một mụ Raghoshi bằng một sợi thừng dày (được trưng ra làm tóc), những chiếc mai (được trưng ra làm móng tay), và vôi ướt (được trưng ra làm nước bọt). Cuối cùng, với những thanh sắt nung nhọn hoắt, theo cách của Ulysses, hắn chọc mù mắt con quái vật.

Trong một câu chuyện khác ở Bengal, “Con ma sợ bị nhốt vào bao” (Lal Behari Day, No. xx), một người thợ cạo đã hù dọa một con ma bằng một chiếc gương soi và trở nên giàu có.

Một điểm tương đồng thú vị với tình tiết cái chết của những người anh em mù do leo lên quá cao trên những ngọn cây thốt nốt đã bị gãy ngọn, có thể tìm thấy trong câu chuyện Ả Rập “Kẻ trộm mù” (JRASB 3 : 645–660, Số iii). Một tên trộm chuyên ăn cắp chà là trên cây đã bị mù, nhưng hắn vẫn tiếp tục hành nghề trộm cắp. Dân làng lên kế hoạch tống khứ hắn. Trước mặt người mù, ai nấy đều ca ngợi chà là của nhà nọ. (Lúc bấy giờ, cái cây đó đã khô cỗi và không còn chiếc lá nào). Tên trộm tham lam, mang theo sợi thừng, bắt đầu leo lên cây vào đêm hôm đó; nhưng sợi thừng của hắn bị trượt khỏi phần ngọn trơ trụi của cây cọ, và hắn rơi xuống đất rồi thiệt mạng.

Hoàn cảnh một người mù và một người thọt hợp sức cùng nhau đi đường, người mù cõng người thọt, kẻ chỉ đường cho chuyến đi, được tìm thấy trong tập Gesta Romanorum, truyện LXXI.

Một số bằng chứng giả mạo trong các câu chuyện Philippines không có điểm tương đồng nào trong các truyện Ấn Độ; chẳng hạn như, dùng vịt thay cho chí (rận), dùng súng hoặc tù và thay cho giọng nói, dùng đuôi cá đuối (pagui) thay cho tóc. Gợi ý cho sự so sánh sau cùng này có thể xuất phát từ niềm tin của người Philippines rằng đuôi cá đuối là một thứ bùa hộ mệnh vô cùng linh nghiệm chống lại ma quỷ và phù thủy. Nó là một bài thuốc “đặc trị” chống lại mợ phù thủy mangkukulam.9 Mặt khác, có một số chi tiết trong các bản kể Ấn Độ lại không xuất hiện ở Philippines,—con lừa, cây thốt nốt, cái chậu giặt. Mặc dù vậy, sự trùng khớp chặt chẽ, không chỉ về các motif, mà còn về thứ tự trước sau của các motif, khiến người ta có thể chắc chắn ngoài mọi nghi ngờ hợp lý rằng câu chuyện như chúng ta tìm thấy ở quần đảo (được thể hiện đầy đủ nhất qua truyện Bicol “Juan người mù”) có nguồn gốc trực tiếp từ miền nam Ấn Độ, rất có thể bắt nguồn từ câu chuyện gốc trong tập truyện xứ Deccan của cô Frere.

1 Camisa china, một loại áo sơ mi mỏng bản địa mặc bên ngoài quần.

2 Patianac, những linh hồn sinh nở tinh quái sống trong rừng và đồng ruộng, chuyên dẫn dụ những lữ khách đi lạc vào ban đêm.

3 Pagui, cá đuối, hay còn gọi là cá nhám dẹt. Theo tín ngưỡng bản địa, đuôi của nó rất linh nghiệm trong việc chống lại ma quỷ và phù thủy.

4 Tuba, một loại rượu được chưng cất từ cây dừa và các loài cây cọ khác.

5 Bão cuồng phong (tiếng Ả Rập: tūfān), một cơn gió có sức mạnh lốc xoáy và dữ dội phi thường.

6 Theo nghĩa đen là, “Hãy cho chúng tôi ở trên trần nhà này chút thức ăn ngon.”

7 Manglalabas, theo nghĩa đen là, “kẻ hiện hình;” tức là hồn ma.

8 Barrio, một cụm dân cư nhỏ hình thành nên một dạng ngoại ô của một thị trấn.

9 Mangkukulam, một mụ già được ban cho quyền năng của phù thủy.