Do Sancho B. de Leon, một người Tagalog ở Santa Cruz, Laguna, kể lại. Ông nghe câu chuyện này từ ông nội mình.
Ngày xửa ngày xưa, có một cậu mồ côi lém lỉnh tên là Cecilio. Cha mẹ cậu qua đời khi cậu mới lên sáu tuổi. Kể từ đó, cậu trở thành người hầu cho Emilio, một kẻ giàu có sống ở một vùng xóm ức hẻo lánh và tiêu điều. Cậu bé vốn trung thực và nhân hậu, nhưng người chủ lại vô cùng tàn nhẫn. Cecilio hoàn toàn không được trả lương. Tóm lại, cậu đã hầu hạ Emilio suốt bốn năm trời, và vào cuối khoảng thời gian ấy, cậu được trả năm trăm xu cho công sức của mình. Cecilio cứ nghĩ rằng mình đã được cho quá nhiều: cậu ngây ngô đến mức chẳng hề hay biết mình đã bị gã chủ gian lận, kẻ đáng lẽ phải trả cho cậu số tiền gấp mười lần năm trăm xu ấy.
Cecilio bỏ tiền vào một chiếc túi mới, rồi vội vã chạy ra con đường lớn của xóm để tìm bạn bè và kể cho họ nghe về phần thưởng mà cậu nhận được. Cậu vui mừng đến mức chẳng màng để ý, và cứ thế đi một mạch đến một xóm khác mà hoàn toàn không thấy mệt mỏi chút nào. Dọc đường, cậu bất ngờ chạm trán hai kẻ đang lăm lăm dao mã tấu trong tay. Chúng chặn cậu lại và quát lớn: “Này nhóc, đưa tiền đây, không thì mất mạng!” Cecilio vô cùng kinh ngạc trước những lời ấy, nhưng đồng thời cũng hoảng sợ tột độ nên đành giao nấp tiền ngay lập tức. Cậu thầm nghĩ: “Thôi đành vậy, vì ta không đủ sức chống trả, thà nộp tiền còn hơn mất mạng.” Cậu ngồi bệt dưới gốc cây, ngao ngán cho vận mệnh của mình. Thế nhưng hai tên cướp lại đang sinh chuyện bất hòa, bởi một trong số chúng muốn chiếm phần hơn người kia. Tên cướp thứ hai bảo rằng phần chia của cả hai phải ngang nhau, vì chúng cùng nhau cướp được số tiền đó; nhưng tên thứ nhất liền vặn lại: “Tao hơn mày về mọi mặt.” — “Ồ, không đời nào! Chúng ta đã phân định cao thấp đâu mà nói,” tên thứ hai đáp. Ngay lập tức, chúng lao vào hỗn chiến; chẳng mấy chốc cả hai đều bị thương nặng đến mức bỏ mạng trước khi Cecilio, người đã nghe thấy tiếng va chạm giằng co, kịp chạy đến nơi chúng đang tranh chấp.
Lần này, cậu bé lại vô cùng vui sướng vì đã lấy lại được số tiền của mình. Do đã đi một quãng đường rất dài, cậu chẳng còn biết mình đang ở đâu nữa: cậu đã bị lạc. Thế nhưng cậu vẫn tiếp tục bước đi dọc theo con đường cho đến khi gặp một gã khác, kẻ cộc cằn quát lên với cậu: “Đưa tiền đây, bằng không mày sẽ phải bỏ mạng!” Cecilio nghĩ rằng thà được sống còn hơn cố gắng bảo vệ số tài sản mà đằng nào thì mình cũng sẽ mất, bèn trao lại chiếc túi cho gã ta. Sau đó, cậu bé lủi thủi bỏ đi và bật khóc. Trong lúc cậu đang nức nở vì vận hạn xui xẻo của mình, một bà cụ rất già tiến lại gần và hỏi: “Sao cháu lại khóc thế, hả con?”
Cậu bé đáp: “Cháu khóc vì có kẻ đã cướp mất tiền của cháu ạ.”
“Ừ thế sao cháu lại đưa cho hắn?” bà cụ hỏi.
“Cháu đưa vì hắn dọa sẽ giết cháu nếu cháu không chịu đưa ạ.”
Bấy giờ bà cụ mới bảo: “Hãy cầm lấy cây gậy này, và bất cứ khi nào trông thấy hắn, cháu hãy buông gậy ra và đọc câu thần chú sau:—
‘Sigue garrote, sigue garrote,
Hãy quất cho gã kia một trận!’
Khi nào cháu muốn gậy ngừng lại, tất cả những gì cháu cần nói chỉ là—
‘Dừng lại, dừng lại,
Thế là đủ lắm rồi!’”
Cậu bé liền hỏi: “Chỉ có thế thôi ạ?”
“Sau khi đã lấy lại được tiền,” bà cụ dặn, “cháu phải quay lại đây; nhưng tốt hơn hết là bây giờ cháu nên đi nhanh lên đi.”
Cecilio bèn chào từ giã bà cụ, rồi cắm cổ chạy để đuổi theo kẻ đã cướp tiền của mình. Khi trông thấy gã đàn ông, cậu liền lớn tiếng: “Trả tiền đây, không thì chính mày mới là kẻ phải bỏ mạng hôm nay đấy!”
Gã ta bật cười nhạo báng và bảo: “Dĩ nhiên là tao không trả tiền rồi.”
Nghe những lời đó, cậu bé liền nói: “Thế hả?” và buông tay thả gậy ra, cất tiếng đọc câu thần chú mà bà cụ đã dặn. Ngay lập tức, cây gậy bắt đầu trút những đòn roi như mưa xuống đầu và thân thể kẻ lạ mặt. Khi không thể chịu đựng nổi những trận đòn nữa, lại thấy chẳng tài nào bắt được ngọn gậy, gã đàn ông đành van xin: “Mày bảo gậy dừng tay đi, tao sẽ trả lại túi tiền cho mày.”
“Được rồi, tao tha cho mày đấy,” Cecilio đáp; “nhưng nếu mày đối xử với tao đúng mực như cách mày nên đối xử với mọi người, thì mày đã chẳng phải chịu đòn đau thế này.” Đoạn, cậu bảo cây gậy:—
‘Dừng lại, dừng lại,
Thế là đủ lắm rồi!’
Ngay lập tức, cây gậy thần ngừng lại và quay về với chủ nhân. Tiền đã được trao trả, và gã đàn ông hứa với Cecilio rằng từ nay sẽ không bao giờ cướp bóc của bất kỳ đứa trẻ nghèo nào nữa.
Trên đường quay trở lại chỗ bà cụ, Cecilio lại chạm trán một kẻ khác có ý định cướp của cậu; nhưng cậu bé liền cảnh cáo: “Mày đừng có hồng hòng mà bén mảng lấy túi của tao, không thì rước họa vào thân đấy!” Gã đàn ông đùng đùng nổi giận, lao vào định đánh ngã Cecilio; nhưng cậu bé nhanh chóng đọc câu thần chú mà bà cụ đã truyền dạy và buông gậy ra. Cây gậy lập tức trút mưa đòn lên đầu và thân hình gã ta. Đến khi không thể chịu thấu cơn đau đớn nữa, gã đành cất lời cầu xin Cecilio tha thứ. Vốn bản tính nhân hậu, cậu thanh niên liền rộng lượng bỏ qua cho gã.
Khi quay lại đến nhà bà cụ, Cecilio kể cho bà nghe rằng cây gậy đã giúp ích cho cậu rất nhiều, vì nó vừa cứu mạng vừa giữ lại tiền bạc cho cậu. Sau đó, cậu trả lại gậy cho bà cụ và gửi lời cảm ơn sâu sắc. Lúc này, bà ngỏ ý muốn bán cho cậu một cây đàn ghi-ta mà bà đang có, với giá năm trăm xu. Vì bà đã đối xử quá đỗi tốt bụng với mình, Cecilio liền vui vẻ đồng ý đổi chác; và sau khi chào tạm biệt bà lần nữa, cậu lên đường trở về nhà người chủ.
Khi đến gần căn nhà cũ, Cecilio nhìn thấy chủ nhân của mình là Emilio đang bắn một con chim rất đẹp đậu trên ngọn cây tre. Con chim rơi xuống đất, và gã chủ liền chạy bổ tới để nhặt. Trong lúc Emilio đang vất vả luồn lách qua búi tre gai góc để với lấy con chim, Cecilio bèn ngồi xuống chờ đợi, và vì chẳng có việc gì làm nên cậu lôi đàn ra gảy. Ngay lập tức, người chủ bắt đầu nhảy múa tung tăng giữa những khóm tre, và hứng chịu không biết bao nhiêu vết thương từ những cái gai nhọn hoắt. Thực ra, cậu bé vô tình gảy đàn chứ chẳng hề hay biết về quyền năng ma thuật của nó; nhưng Emilio lại đinh ninh rằng Cecilio đã phát hiện ra trò lừa bịp mà hắn từng giở ra trước kia, nên nay đang gảy đàn để trả thù. Vừa hay, lúc ấy Emilio đang mang theo bên mình một túi tiền để trả cho những nhân công làm việc trong trang trại của hắn, thế nên hắn hứa sẽ giao toàn bộ số tiền đó cho Cecilio nếu cậu chịu ngừng chơi đàn. Cậu bé, lúc này đã láng giáng nhận ra sức mạnh kỳ diệu của cây đàn, liền ngưng khúc nhạc và nhận lấy số tiền.
Tuy nhiên, tên Emilio xảo quyệt lại nhanh chóng phóng ngay ra thị trấn, yêu cầu quan án bắt giam Cecilio vì tội cướp giật. Cecilio lại lên đường tìm về nhà bà cụ; nhưng bọn lính canh đã nhanh chóng đuổi kịp, bắt giữ cậu và giải lên quan án. Tại đó, cậu bé bị kết án tử hình vào sáng hôm sau. Tiền của Emilio được thu hồi và trả lại cho hắn. Đến ngày hôm sau, khi chuẩn bị mang ra hành hình bằng súng, Cecilio xin phép được gảy đàn lần cuối, và thỉnh cầu ấy đã được chấp thuận. Ngay khi cậu vừa cất tiếng đàn, tất cả mọi người đều bắt đầu nhảy múa loạn xạ, thậm chí cả tên chủ nhân vốn vẫn còn đau ê ẩm từ bài tập nhảy ngày hôm trước. Cuối cùng, Emilio không thể chịu đựng thêm được nữa. Hắn khẩn khoản nài nỉ Cecilio dừng tay, đồng thời hứa sẽ dâng hiến toàn bộ tài sản của mình cho cậu. Hắn bấy giờ mới ra lệnh cho lính canh thả cậu bé ra, vì tất cả mọi chuyện suy cho cùng đều do lỗi của hắn. Cecilio ngừng gảy đàn và được quan án phóng thích. Emilio giữ đúng lời hứa, trao tặng toàn bộ cơ ngơi của mình cho cậu bé. Khi lão ta qua đời, Cecilio trở thành người giàu có nhất trong thị trấn. Cậu được bầu làm một vị cai tổng, và vô cùng được người dân trong xóm kính trọng.
