Giống như phần trước, câu chuyện này có nguồn gốc từ phương Đông. Nó hẳn đã nảy sinh trong một cộng đồng dân tộc vốn quen thuộc với khái niệm luân hồi, nhưng đồng thời lại mang một cái nhìn hoài nghi đối với học thuyết ấy. Thật khó để xác định chính xác liệu mẩu chuyện vui này có du nhập đến Philippines qua ngả Bán đảo Iberia hay không. Một truyện dân gian Tây Ban Nha có nội dung hầu như y hệt có thể tìm thấy trong tác phẩm của C. Sellers, từ trang 1 trở đi: “The Ingenious Student.” Trong đó, anh chàng Juan Rivas ranh mãnh nhưng nghèo túng đã đánh cắp một con la từ đoàn thưa của một người nài la khờ khạo; và trong khi những kẻ đồng hành tẩu thoát cùng con vật rồi đem bán nó, Juan liền tự đeo yên cương vào người và đóng thế chỗ cho con vật bị đánh cắp. Lời giải thích của anh ta rằng mình vừa mãn hạn chịu hình phạt nặng nề do Mẹ Giáo hội áp đặt đã khiến người chủ la kinh ngạc và bằng lòng, để rồi Juan thoát thân với lời răn đe duy nhất là đừng bao giờ tái phạm để phải chuốc lấy cơn thịnh nộ từ người Mẹ thiêng liêng ấy nữa.
Phiên bản cổ xưa nhất mà tôi từng biết đến chính là mẩu chuyện “The Simpleton and the Sharper” trong “Nghìn lẻ một đêm” (bản dịch của Burton, tập v, tr. 83). Câu chuyện này gần như đồng nhất với câu chuyện của chúng ta, chỉ có điều phiên bản của người Philippines lại thiếu đi nét dí dỏm trào phúng ở phần kết như trong bản gốc Ả Rập. Chủ nhân của con lừa, sau phen phiêu lưu với kẻ lừa đảo, đã ra chợ để mua một con vật khác, “và kìa! hắn thấy chính con lừa của mình đang được bày bán. Khi nhận ra nó, hắn bước lại gần, kề miệng vào tai nó và nói: ‘Khốn cho ngươi, hỡi kẻ kém may mắn! Chắc hẳn ngươi lại chứng nào tật nấy, đâm ra say sưa rồi đánh mẹ ngươi nữa phải không. Thề có Allah, ta sẽ không bao giờ mua ngươi nữa!’ ” Trước đó, kẻ lừa đảo đã bịa ra lý do cho sự biến hóa kỳ lạ của mình rằng hắn đã bị mẹ nguyền rủa [152]khi dám thượng cẳng chân hạ cẳng tay với bà trong một cơn say xỉn. Clouston cũng kể lại câu chuyện này trong tác phẩm “Book of Noodles” của ông (trang 81–83).
Những câu chuyện về việc một đứa trẻ bị biến thành động vật do lời nguyền của đấng sinh thành xuất hiện khắp nơi ở châu Âu. Mô-típ này cũng rất phổ biến tại Philippines, tồn tại ở cả các bộ tộc theo đạo Thiên Chúa lẫn ngoại giáo. Nó thường được lồng ghép vào một câu chuyện giải thích nguồn gốc, chẳng hạn như “Nguồn gốc loài khỉ”. Để tìm hiểu về niềm tin này ở một cộng đồng người không theo đạo Thiên Chúa tại miền bắc Luzon, xin xem Cole, các mục từ số 65 đến 67. Tuy nhiên, không có câu chuyện nào trong số đó mang hình hài của một mẩu chuyện vui: tất cả đều được kể như những thần thoại giải thích nguồn gốc mang tính nghiêm túc.
1 Carreton, một loại xe chở hàng nặng có hai bánh, không có nhún, do trâu nước kéo.
