Hai câu chuyện này thuộc chu kỳ “Nhẫn thần”, và có mối liên hệ với câu chuyện “Aladdin” nổi tiếng. Antti Aarne (trang 1–82) đã phục dựng lại cốt truyện gốc của dạng này, đại lược như sau:
Một chàng trai mua lại mạng sống cho một con chó và một con mèo, giải thoát cho một con rắn, và được cha mẹ của con rắn tặng cho một viên đá ước nguyện. Nhờ viên đá đó, chàng xây cho mình một lâu đài tráng lệ và cưới được một nàng công chúa làm vợ. Nhưng một tên trộm đã đánh cắp viên đá và đem cả lâu đài lẫn người vợ vượt biển ra đi. Sau đó, chó và mèo bơi qua đại dương, bắt một con chuột, và ép nó lấy lại viên đá từ trong miệng tên trộm. Trên đường trở về, mèo và chó cãi nhau, khiến viên đá rơi xuống biển. Sau khi lấy lại được viên đá với sự giúp đỡ của một con ếch, chúng mang nó về cho chủ nhân, và chàng trai ước để có lại lâu đài cùng người vợ yêu dấu.
Gần như trong mọi chi tiết, các câu chuyện của chúng ta đều khác biệt so với nguyên mẫu chuẩn mực này: (1) Người anh hùng không hề mua mạng sống của bất kỳ con vật nào, (2) chàng không có được bùa phép từ một con rắn mang ơn mà chàng đã vị tha cứu thoát khỏi cái chết, (3) con chó hoàn toàn không xuất hiện, (4) lâu đài và người vợ không bị đem đi bên kia biển cả, (5) con mèo không tự nguyện phục vụ người anh hùng vì lòng biết ơn, (6) chính người anh hùng tự mình lên đường tìm lại bùa phép đã mất. Thế nhưng, không thể nghi ngờ gì về mối liên hệ giữa các câu chuyện của chúng ta với chu kỳ này. Việc có được một bùa phép, nhờ đó người anh hùng vượt qua một thử thách khó khăn dưới án tử hình để rồi chiến thắng được bàn tay của con gái nhà vua; vụ trộm bùa phép và sự biến mất của người vợ; cuộc tìm kiếm cuối cùng đã kết thúc tốt đẹp nhờ sự giúp đỡ của một con mèo và vua loài chuột; việc tìm lại được người vợ cùng bùa phép, và cái chết của kẻ thù người anh hùng — những chi tiết kết hợp lại này là những bằng chứng không thể chối cãi.
Tuy nhiên, hầu hết các chi tiết đặc trưng của chu kỳ “Nhẫn thần” lại được tìm thấy ở Philippines, mặc dù chúng thiếu vắng trong hai câu chuyện này. Chẳng hạn, trong truyện số 26, người anh hùng mua mạng sống của một con rắn với giá năm xu, và được vua loài rắn thưởng cho một tấm vải ước kỳ diệu (đối chiếu E. Steere, 403). Trong một câu chuyện giải thích nguồn gốc của người Visayan mang tựa đề “Tại sao loài chó lại vẫy đuôi” (xem JAFL 20: 98–100), chúng ta có một biến thể về tình huống chó và mèo giúp việc mang nhẫn vượt qua một vùng nước, vụ cãi vã giữa dòng, và việc làm mất bùa phép. Trong cùng tập sách đó (trang 117–118), người ta còn tìm thấy một phiên bản dân gian Tagalog của câu chuyện “Aladdin”.
Tôi tin rằng cả “Juan Manalaksan” lẫn “Juan the Poor, who became Juan the King” đều không thể truy nguyên về bất kỳ dạng thức nào trong số một trăm sáu mươi ba hình thái cụ thể của câu chuyện do Aarne trích dẫn. Sự khác biệt về chi tiết là quá nhiều. Phần cuối trong truyện dân gian Bồ Đào Nha của Pedroso, số xxx, giống với phần (b) ở chỗ chính người anh hùng đi tìm tên trộm, mang theo một con mèo, bị tên trộm nhận dạng rồi bị giam cầm, và nhờ con mèo mà uy hiếp vua loài chuột — kẻ đã thu hồi lại bùa phép cho chàng. Nhưng phần đầu lại hoàn toàn khác: bùa phép là một quả táo lấy được từ một con hươu cái, và vợ của người anh hùng không bị đánh cắp cùng với bùa phép. Chưa có phiên bản tiếng Tây Ban Nha nào được ghi lại. Không loại trừ khả năng câu chuyện ở Philippines có từ thời tiền sử. “Juan Manalaksan”, được người kể chuyện ghi lại chính xác như những gì được truyền tụng, rõ ràng có từ thời mà bộ lạc còn có chính quyền datu bản địa của riêng mình, thậm chí có thể từ trước khi người Pampangan di cư đến Philippines. Toàn bộ “bối cảnh” của câu chuyện này mang tính nguyên thủy ở mức độ cao. Hơn nữa, bản chất của bùa phép trong cả hai câu chuyện — một mảnh thủy tinh và một viên đá hình bầu dục thay vì chiếc nhẫn quen thuộc hơn — chỉ ra tính nguyên thủy trong các phiên bản của chúng ta, cũng tương tự như chi tiết bùa phép không bị đánh cắp bởi người vợ mà bởi một người khác (xem Aarne, trang 43, 45).
Để thảo luận thêm về chu kỳ truyện dân gian này cùng mối quan hệ của nó với bản văn học Ả Rập, xin xem Aarne, từ trang 61 trở đi. Cũng có thể đối chiếu Macculloch, 201–202, 237–238; Groome, 218–220; “Các biến thể trong tập Truyện Nìn đêm Ả Rập bổ sung của Burton” của Clouston, trang 564–575; Bolte-Polívka, 2: 451–458; Benfey, 1: 211 và các trang tiếp theo. Thêm vào danh sách của Aarne và Bolte tác phẩm của Wratislaw, số 54. Xem thêm Dähnhardt, 4: 147–160.
Cuối cùng, tôi xin bổ sung như một phần Phụ lục, một bản tóm tắt ngắn gọn về một bản trường ca lãng mạn tiếng Tagalog mang tựa đề “Câu chuyện về Edmundo, con trai của Merced ở vương quốc Pháp; rút từ một tiểu thuyết và được sáng tác bởi một người yêu thích việc viết bằng ngôn ngữ Tagalog. Manila 1909.” Hình thức thơ ca này của một câu chuyện xét cho cùng cũng giống với hai câu chuyện dân gian của chúng ta, chắc chắn có niên đại gần đây hơn nhiều so với chính các câu chuyện dân gian ấy, và có lẽ được dựa trực tiếp vào chúng, bất chấp tuyên bố của tác giả ẩn danh về cuốn tiểu thuyết vô danh vốn là nguồn gốc của ông. Trong phần tóm tắt tiếp theo về “Câu chuyện về Edmundo”, các con số trong ngoặc đơn dùng để chỉ các khổ thơ trong văn bản gốc tiếng Tagalog.
