Cậu đi dạo qua các con phố và thấy chúng đều rất giống con phố mà họ đã bước vào qua cổng phía bắc; cậu không thấy ngôi nhà nghèo hèn hay tồi tàn nào, và cũng chẳng có dinh cơ nào quá lớn đài các như của các bậc đại quý tộc; chúng được xây cất vững chãi, nhưng như đã nói, không được trang hoàng mấy bằng các công trình chạm trổ hay hội họa: có khá đông người trên phố, và lúc này Ralph, đúng như lẽ tự nhiên, đặc biệt chú ý đến những người phụ nữ, và nghĩ rằng nhiều người trong số họ chẳng khá giả gì hơn đàn ông, vừa ngăm đen vừa thấp lùn; y phục của họ cũng không hề sặc sỡ, dẫu rằng trang phục của họ, cũng như những ngôi nhà, đều dày dặn và được may đo kỹ càng. Nhưng thỉnh thoảng cậu lại bắt gặp một người phụ nữ cao và trắng trẻo hơn những người khác, tựa hồ như nàng thuộc dòng giống khác; tất cả những người như thế mà cậu thấy đều ăn mặc khác hẳn với những người phụ nữ da ngăm: đầu họ để trần, không che đậy gì ngoài dải vòng hoa hoặc dải lụa; áo choàng của họ vàng óng như rơm lúa mì, nhưng được thêu thùa sặc sỡ; lại thêm không tay và ngắn cũn cỡn, suýt chạm mắt cá chân, và đôi khi mỏng manh đến mức trông họ như đang khoác lên mình những đường thêu hơn là vải vóc; họ không đi giày, mà mang dép buộc vào bàn chân trần bằng những dải dây da màu trắng, và mỗi người đều đeo một chiếc vòng sắt quanh cánh tay phải.

Phần lớn đàn ông mang vũ khí bên hông và cầm gậy trên tay, mặc những chiếc áo chẽn ngắn màu nâu hoặc xanh, trông sẵn sàng chiến đấu nếu có hiệu lệnh bất cứ lúc nào; nhưng giữa họ lại có những người mang vóc dáng và vẻ ngoài khác biệt, phần lớn cao lớn hơn, không mang vũ khí, và mặc những chiếc áo choàng dài màu sắc tươi tắn với những dải lụa mỏng manh sặc sỡ quấn quanh đầu. Cậu đinh ninh họ là thương gia, vì họ hay đứng trong và xung quanh các gian hàng và cửa tiệm — vốn có mặt ở mọi con phố, dẫu rằng khu chợ bán lương thực và những thứ đại loại thế đã vãn vào giờ đó và có rất ít người lai vãng.

Từ một trong số các khu chợ đó, chính là chợ cá và gia cầm, cậu bước vào một con đường dài dẫn xuống một cái cổng nằm ngay đối diện với chiếc cổng mà cậu đã dùng để bước vào Pháo đài; và khi đến đó, cậu thấy có một khoảng trống rộng rãi không có nhà cửa ngay bên trong tường thành, để các tráng sĩ có thể tự do di chuyển từ phần này sang phần khác; cậu cũng lưu ý rằng có một lối đi rộng dẫn từ mỗi cửa khẩu ra quảng trường lớn, và lối nào cũng kết thúc bằng một cái cổng. Nhưng về phần lâu đài trong thành, cậu chẳng thấy cái nào; và khi cậu hỏi một người dân ở đây, lão ta cười vào mặt cậu, bảo rằng toàn bộ Pháo đài, từ nhà cửa cho đến mọi thứ, chính là một lâu đài, và việc chiếm được nó không phải là chuyện dễ dàng gì. Quả thực, chính bản thân Ralph cũng nghĩ như vậy.

Lúc ấy, cậu vừa đến gần cổng phía nam thì cuộc trò chuyện diễn ra, và ở đó đã có rất nhiều người tụ tập, lại thêm dòng người đang kéo đến; thế nên cậu đứng lại để xem sự việc sẽ ra sao; và chẳng mấy chốc, cậu nghe thấy tiếng kèn trống vang dội dọc theo tường thành, và theo cậu đoán, có những tiếng kèn khác đáp lại từ bên ngoài; quả đúng như vậy; chẳng mấy chốc những tiếng kèn bên ngoài vang dội hơn, đoàn người dạt sang hai bên đường, rồi tiếp đến các cánh cổng được mở toang (vốn trước đó đã đóng kín trừ một ô cửa nhỏ), và sau đó là tốp đầu tiên của một đạo quân gồm toàn bộ binh, người mang giáo mác, kẻ mang cung, cùng các hiệp sĩ và trung sĩ giáp trụ đầy đủ trên lưng ngựa.

Cứ thế, những kẻ mang vũ khí lũ lượt kéo vào cho đến khi Ralph nhận ra đó là một đạo quân hùng hậu đang tiến vào Pháo đài; và lòng cậu dâng lên một niềm cảm kích, trông họ mới thượng võ làm sao từ con người cho đến đội hình, dẫu rằng thân hình họ không to lớn gì cho cam; và rất nhiều người trong số họ mang trên mình những dấu tích của trận chiến, từ những vết lõm trên giáp trụ, những mảnh y phục rách rưới, cho đến những dải băng vải buộc quanh các vết thương trên cơ thể.

Một lúc sau, giữa đám chiến binh ấy là những đàn gia súc, cừu và cả những chuỗi ngựa — chiến lợi phẩm mà đạo quân thu được; rồi đến những cỗ xe chở đầy vũ khí, đồ trang bị chiến trận, và cả những kiện hàng hóa cùng vật dụng gia đình. Cuối cùng là tù binh, kẻ đi bộ, người vì kiệt sức nên phải chở trên xe; bởi vì tất cả những nô lệ bị bắt trong chiến tranh này đều là phụ nữ và trẻ em gái; hoàn toàn không có lấy một bóng nam nhi, dù chỉ là một cậu bé trai. Trong số những người phụ nữ, nhiều người trông vẫn xinh đẹp đối với Ralph bất chấp nỗi đau buồn và sự nhọc nhằn; và khi ngắm nhìn họ, cậu thầm nghĩ họ hẳn phải thuộc cùng dòng giống và quốc gia với những người phụ nữ da trắng xinh đẹp mà cậu đã thấy trên phố; dù họ không ăn mặc giống như những người đó, mà muôn hình vạn trạng.

Cứ thế, Ralph đăm đăm ngắm nhìn đoàn người diễu hành cho đến khi tất cả đã đi qua, và cậu cảm thấy mệt mỏi vì cái nóng, bụi bặm cùng tiếng hò hét, cười đùa và nói năng hỗn tạp; và vì hầu hết mọi người đều đi theo đạo quân cùng chiến lợi phẩm của họ, những con đường trong thị trấn ở quanh đó chẳng mấy chốc trở nên trống trải và bình yên. Thế nên, cậu rẽ vào một con phố nhỏ hơn hầu hết các phố khác, hướng về phía đông từ Cổng Nam và bị che khuất khá nhiều khỏi ánh nắng buổi chiều, rồi chậm rãi bước đi, với ý định đi dọc theo mặt trong của tường thành cho đến khi tìm thấy Cổng Đông, rồi từ đó ra Quảng Trường Lớn khi mọi người đã giải tán về nhà.

Cậu chẳng thấy bóng người nào trên phố ngoại trừ dăm ba bà lão ngồi trước cửa nhà, và đôi khi có cả một đứa trẻ nhỏ ngồi bên. Khi cậu đến khúc cua của con đường, một mụ già như thế đang ngồi trên bậc cửa trắng phau ở phía đón nắng, được che mát phần nào bởi một cây hoa nguyệt quế cao trồng trong cái chậu lớn, và mụ vừa cất tiếng hát vừa quay sợi, còn Ralph thì dừng chân lắng nghe trong tâm trạng nhàn rỗi, và cậu nghe thấy mụ hát bằng một giọng khàn đỗi khô khan:

Kiếm va giáp sắt

Nơi đồng mùa gặt;

Chẳng ai quở trách

Ngọn lửa đỏ quạch,

Bấc nến chiến tranh

Đốt mái, đốt tranh.

Này gã dân đinh nằm chết không ai khóc thương không danh tiếng

Trên thửa ruộng lão vừa cày, luống đất lão vừa gieo:

Và giữa bầy cừu bầy trâu

Những thiếu nữ bị lùa đi chân vấy máu;

Bởi vì từ cổng thành đến trận chiến xem như đã thắng một nửa

Con đường bụi mịt mờ cứ thế bò ngược dốc tiến lên,

Và khói từ những ngọn lửa hiệu cứ cuồn cuộn bay lên cao,

Trong khi tiếng kèn tập hợp vang lên dồn dập, lớn hơn và nhiều lần.

Hãy mở toang các cánh màn cửa

Vì màn đêm chẳng chờ đợi ai;

Dù cuộc săn đã tàn

Trăng đã lên đỉnh đầu

Và chúng ta cần ánh sáng quang đãng

Để chia chác chiến lợi phẩm.

Hãy xóc những lá thăm trong nón trụ vì chúng ta là huynh đệ,

Và tài sản của kẻ vắng mặt ta đây sẽ là món hời cho ngươi.

Kìa! Đám cừu là của ngươi, còn lũ bò là của hắn;

Và những con ngựa tơ vùng đầm lầy chưa thuần hóa là của ngươi,

Cùng với con tuấn mã xám đốm đã giẫm nát người nài của nó;

Và Giles sở hữu bông hồng bằng vàng thêu trên khung cửi.

Kìa! Lá thăm cuối cùng nhảy ra và ta chẳng thu được gì,

Ngoài cô thiếu nữ u sầu, bị chiến tranh tàn phá.

Ngay khi bài hát của mụ dứt lời, một trong những thiếu nữ mặc áo vàng xinh đẹp ấy rẽ qua góc phố, trên tay cầm một chiếc giỏ nhẹ đầy hoa: và nàng ngẩng đầu lên nhìn thấy Ralph ở đó; rồi nàng bước đi chậm rãi và khẽ chớp mi, và Ralph cảm thấy thật dễ chịu khi ngắm nhìn nàng; bởi vì nàng đẹp đến mức chẳng cần gì hơn. Chiếc áo choàng màu hạt ngô của nàng mảnh mai và yểu điệu, nếu không nhờ những đường thêu bằng bạc thì nó chẳng che đậy được là bao thân thể nàng; sắc hồng của cổ tử vi lấp ló giữa những sợi dây dép màu trắng, và có cả những chiếc vòng bạc lẫn vàng trên tay nàng bên cạnh chiếc vòng sắt.

Lúc này, nàng ngước mắt lên e ấp nhìn Ralph, và cậu mỉm cười với nàng đầy hoan hỉ, thầm nghĩ thật tuyệt biết bao nếu được nghe giọng nói của nàng; thế nên cậu tiến lại gần và chào hỏi, và nàng có vẻ đón nhận lời chào của cậu một cách tốt đẹp, dẫu rằng nàng liếc nhanh về phía mụ già đang ngồi ở ngưỡng cửa.

Ralph nói: "Hỡi thiếu nữ xinh đẹp, ta là kẻ tha hương đến thị trấn này, và đã chứng kiến những điều ta chưa hoàn toàn thấu hiểu; giờ nàng hãy nói cho ta hay trước khi ta hỏi câu tiếp theo, những nô lệ bị bắt trong chiến tranh mà ban nãy ta thấy được đạo quân đưa vào Pháo đài là ai? Họ thuộc quốc gia nào, và dòng giống nào?"

Lập tức thiếu nữ thay đổi hẳn thái độ; nàng từ bỏ vẻ yểu điệu, vươn người đứng thẳng và cứng cỏi. Nàng nhìn thẳng vào mắt cậu, mặt đỏ bừng, đầu mày nhíu lại trong khoảnh khắc, rồi bước lướt qua cậu với sải chân nhanh nhẹn và kiên quyết như một kẻ vừa giận dữ vừa hổ thẹn.

Nhưng mụ già — kẻ đã chứng kiến cả hai với nụ cười nhăn nheo trên khuôn mặt — cũng thay đổi sắc mặt, liền lớn tiếng nguyền rủa đuổi theo thiếu nữ, và nói: "Gì chứ! Ngươi chạy trốn khỏi chàng trai trẻ khôi ngô kia ư, trong khi y lại tử tế và ngọt ngào với ngươi đến thế hả, quân đĩ thoã? À, ta đoán chắc ngươi đang sai vặt cho một ả chủ nào đó còn trẻ và ngu ngốc, kẻ vẫn chưa học được cách đối phó với những đứa con gái thuộc dòng giống đáng nguyền rủa của tụi mày. Hừ! Nếu ta có đủ tiền để mua lấy một đứa, loại thật tốt ấy, thì nó sẽ phải làm cho ta những việc khác chứ không phải bày đặt khoe mẽ nhan sắc trước mặt trai tráng; và ta sẽ cho nó biết tay vì cái tội chân dài da trắng, cho đến khi nó phải nguyền rủa số phận vì đã không sinh ra thấp lùn, da ngăm và tự do, với đôi gót chân không vấy máu đòn roi."

Mụ cứ lải nhải như thế, dẫu cho thiếu nữ đã đi xa khỏi tầm tai nghe những lời nguyền rủa của mụ; và Ralph chẳng chần chừ mà chuồn ngay khỏi mớ âm thanh cay độc đó — thứ mà giờ đây cậu đã phần nào hiểu được; rằng tất cả những thiếu nữ mặc áo vàng ấy đều là nô lệ của cư dân trong Pháo đài; và có lẽ họ cùng dòng giống với những tù nhân bị bắt gần đây mà cậu đã thấy giữa đạo quân lúc tiến vào Pháo đài.

Thế nên cậu lang thang rời khỏi nơi đó, miên man suy nghĩ xem mình nên làm gì cho đến khi mặt trời lặn, và cậu đã đi đến khoảng không gian rộng rãi bên dưới tường thành, cứ thế bước đi cho đến khi tới Cổng Đông; ở đó, cậu đảo mắt nhìn xung quanh một chút và thấy dòng người đang lục tục kéo về từ Quảng Trường Lớn — nơi họ tụ tập để xem duyệt binh và làm lễ ban phước cho chiến lợi phẩm; rồi cậu lại tiếp tục đi sát chân thành, chẳng để ý rằng thỉnh thoảng có kẻ ngoái lại nhìn mình đầy tò mò, bởi vì cậu đang chìm đắm trong suy tư về những gì mình đã thấy và nghe được, và trăn trở rất nhiều về chuyện không biết các huynh đệ của mình ra sao kể từ khi họ chia tay ở ngã ba đường gần Ngôi Nhà Cao của Upmeads. Hơn hết thảy, điều cậu khao khát nhất lúc này là rời khỏi Pháo đài, bởi vì cậu cảm thấy bản thân không được tự do nơi đây; và cậu tự nhủ rằng nếu mình buộc phải sống giữa đám người này, thà rằng đừng bao giờ trốn khỏi cha mẹ thì hơn; và có lúc cậu thậm chí còn nghĩ rằng vào ngày mai, cậu sẽ cố hết sức để tìm đường trở về nhà ở Upmeads. Nhưng rồi khi nghĩ đến cảnh sống của mình ở chốn cũ, cậu lại thấy có sự thiếu vắng nào đó, và khi tự hỏi sự thiếu vắng ấy là gì, ngay lập tức cậu như thấy bóng dáng Nữ Chúa Miền Rừng Hoang đang đứng trước đám tráng sĩ trong bộ y phục kiệm vải khoảnh khắc trước khi sinh mạng cậu gặp hiểm nguy vì bọn chúng. Và quả thực, lúc bấy giờ cậu đã mỉm cười với chính mình cùng trái tim đập rộn ràng, khi tự nhủ rằng trên hết mọi điều, cậu khát khao được gặp lại Nữ Chúa ấy, dù bà là ai đi chăng nữa, và rằng cậu sẽ theo đuổi cuộc phiêu lưu của mình đến cùng cho đến khi gặp được người.

Giữa những dòng suy nghĩ ấy, cậu đã đến Cổng Bắc — nơi cậu đặt chân vào Pháo đài lần đầu tiên, và đến lúc đó trời đã tối mịt như bản chất của những đêm mùa hè; thế nên cậu sực tỉnh khỏi cơn mơ, cất bước thật nhanh trở lại quán trọ Flower de Luce.