Đó là buổi chiều của một ngày tháng Tám nóng bức và đầy bụi bặm, khi một kẻ lữ hành tơi tả, mệt mỏi vì đường xa, lê bước chậm chạp bước vào văn phòng của tờ Virginia City Enterprise — lúc bấy giờ nằm trong tòa nhà mới trên phố C — rồi trút bỏ cuộn chăn nặng nề trên vai và mệt mỏi thả mình xuống chiếc ghế.
Hắn đội một chiếc mũ sụp vành đã ngả màu rỉ sét, không mặc áo khoác, mặc chiếc áo sơ mi flannel màu xanh đã phai, đeo một khẩu súng lục hãng Navy; chiếc quần thì trễ xuống tận cổ bối giày. Mớ tóc rối bù màu nâu đỏ xõa xuống vai, và bộ râu màu hung vàng, bám đầy bụi kiềm, rủ xuống tận lưng chừng eo.
Aurora cách Virginia một trăm ba mươi dặm. Hắn đã đi bộ từng ấy quãng đường, mang theo gánh nặng trên vai. Tổng biên tập Goodman lúc đó vắng mặt, nhưng vị đồng chủ sở hữu khác là Denis E. McCarthy ra hiệu rằng vị khách có thể trình bày mục đích đến đây. Kẻ lang thang nhìn ông với ánh mắt xa xăm, rồi lơ đễnh thong thả cất lời:
“Cái chân mạn phải của tôi có vẻ như bị long ra rồi. Tôi muốn xin khoảng một trăm thước dây buộc hàng; tôi nghĩ mình đang rệu rã ra từng mảnh đây.” Rồi hắn nói thêm: “Tôi muốn gặp ông Barstow hoặc ông Goodman. Tên tôi là Clemens, và tôi đến để viết bài cho tờ báo.”
Đó chính là vị chúa tể của điền trang rộng lớn nhất thế giới đến để nhận lấy vương quốc của mình:
William Wright — người từng giành được danh tiếng lẫy lừng khắp miền duyên hải với bút danh Dan de Quille — đang ngồi trên ghế biên tập và tiếp nhận vị tân khách. Chẳng bao lâu nữa ông sẽ có chuyến đi về các bang miền Đông; chính vì lý do này mà người mới đã được tuyển dụng. Những bức thư ký tên “Josh” rất xuất sắc, theo đánh giá của Dan; ông dành cho tác giả của chúng sự đón tiếp nồng nhiệt và dẫn anh về nhà trọ của mình. Đó là khởi đầu của một mối thâm tình kéo dài suốt thời gian Samuel Clemens ở lại Virginia City và là một tình bạn bền chặt qua nhiều năm tháng.
Tờ Territorial Enterprise là một trong những tờ báo biên thùy kỳ lạ nhất từng được xuất bản. Tổng biên tập của nó, Joseph Goodman, là một con người có khả năng cảm thụ hiếm có, sự thấu hiểu con người sâu sắc và một đường lối làm báo toàn diện. Vốn là một người trẻ tuổi, ông thực chất chẳng có đường lối nào ngoài tôn chỉ chung rằng tờ báo phải là một diễn đàn cho quyền tự do ngôn luận hoàn toàn, với điều kiện mọi phát ngôn nghiêm túc trên đó phải dựa trên sự thật. Những chỉ thị của ông dành cho phóng viên mới đại loại như sau:
“Đừng bao giờ nói rằng ‘chúng tôi được biết thế này thế nọ’, hay ‘có lời đồn rằng’, hay ‘chúng tôi hiểu rằng thế này thế nọ’; mà hãy đến tận sào huyệt để nắm bắt những dữ kiện tuyệt đối; sau đó hãy dõng dạc tuyên bố rằng sự việc là như thế như thế. Trong trường hợp thứ nhất, anh có khả năng bị bắn, và trong trường hợp thứ hai, anh gần như chắc chắn sẽ bị bắn; nhưng anh sẽ giữ được lòng tin của công chúng.”
Goodman không phải là kẻ lạ lẫm gì với miền Tây. Ông đã đến California từ khi còn là một thiếu niên và lần lượt trải qua đủ thứ nghề: thợ mỏ, nhà thám hiểm, thợ in và người viết bài cộng tác. Đầu năm 1861, khi mạch quặng Comstock — [Được đặt theo tên người phát hiện ra nó, Henry T. P. Comstock, một thợ mỏ nửa điên nửa tỉnh, kẻ chẳng thu lại được bao nhiêu từ phát hiện động trời của mình.] — hãy còn mới mẻ và Virginia đang chìm trong cơn hưng phấn đầu tiên của thời kỳ bùng nổ dữ dội, ông cùng Denis McCarthy đã gom góp được ít vốn để mua lại tờ báo.
Đó từng là một cuộc vật lộn chật vật để sinh tồn trong một thời gian, nhưng chỉ trong vỏn vẹn hai năm ngắn ngủi, từ một tờ báo nghèo nàn sắp chết đói trong một căn lán tồi tàn, Enterprise — với tòa nhà mới, những cỗ máy in mới và một đội ngũ thợ sắp chữ nhanh như chớp được đưa lên từ San Francisco — đã vươn lên thành một tờ báo mang tầm vóc đô thị đúng nghĩa, đồng thời là tờ báo có sức ảnh hưởng rộng rãi nhất ở miền duyên hải. Nó đã được nâng bổng lên bởi làn sóng Comstock, dẫu cho lối hành văn gan dạ và đầy hình ảnh của nó đủ sức tạo nên tên tuổi ở bất cứ nơi đâu. Bản thân Goodman là một cây bút sắc sảo, đầy sức nặng, còn Dan de Quille và R. M. Daggett (sau này là đại sứ Hoa Kỳ tại Hawaii) chính là những gương mặt tiêu biểu cho các cây bút của Enterprise. — [Giới báo chí vùng Comstock thời đó nổi tiếng khắp nơi. Gắn bó với các tờ báo ở Virginia vào thời điểm đó hoặc không lâu sau đó là những nhân vật như Tom Fitch (diễn giả có "lưỡi bạc"), Alf Doten, W. J. Forbes, C. C. Goodwin, H. R. Mighels, Clement T. Rice, Arthur McEwen và Sam Davis — quả thực là một dàn nhân sự hào nhoáng cho một vùng lãnh thổ mới.] — Samuel Clemens đã hòa nhập hoàn toàn một cách chính xác vào nhóm người này.
Anh mang đến sự tươi mới, sức mạnh mộc mạc trong tư duy và ngôn từ — thứ bản chất cốt lõi của vùng Comstock, nơi cũng giống như bất kỳ trại khai mỏ biên thùy nào khác, chỉ có điều diễn ra ở một quy mô phóng khoáng hơn và choáng ngợp hơn nhiều.
Chẳng có chút hoài nghi nào về vùng Comstock; vàng và bạc hiển hiện ở đó. Nằm tựa lưng vào chân núi Mount Davidson, các thị trấn Gold Hill, Virginia và con đường dài nối liền giữa chúng gần như bị đào rỗng và chống đỡ bên dưới bởi những công trình khai mỏ khổng lồ của mạch quặng giàu có ấy, nơi mà kho báu đang làm ngập ngụa các thị trường khoáng sản trên toàn thế giới. Các con đường phía trên thì sục sôi và đông nghịt những thợ mỏ, chủ mỏ và đám người phiêu lưu — những đứa con của thần tài đầy ngạo mạn, phóng túng, luôn sẵn sàng chè chén và vui chơi hết mình, hăng hái theo đuổi những cuộc vui cũng chẳng kém gì lúc săn tìm vàng.
Người dân Comstock luôn sẵn sàng cười trước một trò đùa; càng thô tục bao nhiêu thì họ càng thích bấy nhiêu. Bản thân thị trấn Virginia đối với phần lớn bọn họ chỉ là một trò đùa khổng lồ. Ai nấy đều có tiền; ai nấy đều muốn cười đùa và tận hưởng những giây phút vui vẻ. Tờ Enterprise, thứ "tụ nghĩa của dân Comstock", đã làm hết sức có thể để góp phần đẩy cao bầu không khí ấy.
Đó giống như một võ đài tự do nơi ai nấy đều tự lo cho thân mình. Goodman để cho các chàng trai tự do viết lách và in ấn theo quan điểm riêng của họ và về bất kỳ chủ đề gì. Thường thì họ viết về nhau — những mẩu tin châm biếm và những vở kịch vui, thứ khiến cho cư dân Comstock thỏa mãn hơn nhiều so với những tin tức thuần túy. — [Thái độ thờ ơ với "tin tức" thật cao thượng — và càng cao thượng hơn bởi sự vô tư đến mức ngây ngô của nó. Các biên tập viên Mark hay Dan sẵn sàng phớt lờ một vụ án mạng chỉ bằng vài inch cột báo rồi ngồi xuống lấp đầy cả một cột báo bằng một bài tản văn hoa mỹ: "Arthur McEwen"] — Đó chính là lớp học thích hợp nhất dành cho Mark Twain, một khán giả đầy khích lệ và một không gian ngôn luận tự do: vận mệnh chẳng thể tạo ra điều gì tốt đẹp hơn thế cho anh.
Anh tỏ ra vô cùng phù hợp với vị trí này. Bản tính con người chưa bị vẩn đục luôn hấp dẫn anh, và vùng Comstock bày ra bản chất con người ở những hình thái hoang sơ nguyên thủy nhất. Hơn nữa, vùng Comstock mang bản chất lạc quan sâu sắc — và anh cũng vậy; đối với anh, bất kỳ cái hố nào dưới lòng đất cũng ẩn chứa một cơ hội làm giàu có thể xảy ra, thậm chí là rất dễ xảy ra.
Trí nhớ của một hoa tiêu từng sông nước đã trở thành một tài sản vô giá trong công tác thu thập tin tức. Việc ghi nhớ các dấu mốc, bãi cát ngầm, độ sâu của dòng nước và các chi tiết sông ngòi khác dường như thuộc cùng một loại kỹ năng với việc ghi nhớ các chi tiết và địa điểm của tin tức. Anh có thể đi khắp nơi suốt cả ngày mà không cần sổ tay và đến tối có thể tái hiện lại toàn bộ sự kiện trong ngày, hoặc ít nhất là nét sinh động của chúng, mà không hề sai sót.
Chẳng mấy chốc, anh được nhìn nhận là một phóng viên giỏi, ngoại trừ những vấn đề liên quan đến số liệu thống kê — tức là các phép đo lường và con số. Theo lời kể của De Quille, người sau này đã viết về những năm tháng họ cộng tác cùng nhau, thì anh chỉ giải quyết mấy thứ đó cho có lệ. De Quille còn kể thêm:
Mark và tôi phối hợp rất ăn ý trong công việc, chúng tôi chia nhau công việc khi có quá nhiều sự kiện dồn dập; nhưng chúng tôi thường xuyên cùng nhau đi tác nghiệp, anh đảm nhận những mẩu tin mà anh xử lý tốt nhất, còn tôi nhận những tin mà tôi cảm thấy đủ khả năng khai thác. Tuy nhiên, chúng tôi ngồi chung một bàn và thường xuyên giúp đỡ nhau bằng những gợi ý nảy sinh trong những cuộc trao đổi ngắn ngủi giữa chúng tôi về cách thức xử lý bất kỳ vấn đề quan trọng nào. Chưa từng có một lời cay đắng nào thốt ra giữa chúng tôi trong suốt khoảng thời gian chúng tôi làm việc cùng nhau.
De Quille kể lại cách Clemens dùng dao để cắt các mẩu tin khi không có sẵn kéo, và tiện tay rạch luôn lên mặt bàn làm việc của mình — theo thời gian, chiếc bàn đã mang hình thù “của một ngôi sao Bắc Đẩu khổng lồ, đang hiên ngang bắn ra hàng ngàn tia sáng.”
Tác giả cuốn 'Roughing It' đã phác họa cho chúng ta bức tranh về thành phố Virginia những ngày tháng đó cùng công việc của anh ở nơi ấy xuất sắc hơn bất cứ ai khác từng viết hay sẽ viết sau này. Anh đã khiến chúng ta cảm nhận được tinh thần thị vượng chung bao trùm khắp chốn; cách mà vấn đề đặt ra không phải là kiếm tiền thế nào, mà là tiêu tiền ra sao; cách mà những "cổ phần" trong bất kỳ mỏ nào giữa hàng trăm mỏ có thể nhận được chỉ bằng một lời xin xỏ;
cách mà những cổ phần ấy được mời mọc như táo, xì-gà hay kẹo ngọt, như một lẽ xã giao đương nhiên khi người ta có sẵn nguồn cung trong tầm tay; cách mà bất cứ ai dính líu đến một tờ báo cũng sẽ được nhét cho đầy những cổ phiếu, để rồi chỉ trong một thời gian ngắn, anh ta đã sở hữu cả một rương đầy những thứ tài sản đó và thường thì luôn có sẵn thứ để bán bất cứ khi nào một trong các mỏ quặng tạo nên cơn sốt trên thị trường. Anh đã kể cho chúng ta nghe về đám tay anh chị coi rẻ mạng người ra sao, và gìn giữ những nét tính cách nguyên thủy khác của thời kỳ hào phóng đến mức hoang phí ấy.
Đám tang của Buck Fanshaw — kiệt tác tuyệt diệu ấy — chính là một bản tóm lược hoàn hảo về xã hội miền biên thùy.
Sẽ là thiếu khôn ngoan nếu cố gắng thực hiện một bài tổng kết toàn diện khác về các điều kiện xã hội ở Comstock. Chúng ta chỉ có thể hy vọng bổ sung thêm một vài chi tiết lịch sử, giờ đây đã được thời gian và hoàn cảnh dung dưỡng, để tô điểm thêm cho bức tranh bằng những dữ liệu về nhân cách đã được lưu giữ qua dòng chảy của năm tháng.