Các buổi diễn thuyết của ông tại Nevada dĩ nhiên đạt được thành công vang dội. Người dân ở đó coi ông như tài sản riêng của họ, và tại Carson hay Virginia, các khán phòng đều chật kín chỗ ngồi. Riêng ở Virginia, bạn bè đã nhiệt liệt nài nỉ ông tổ chức thêm suất diễn, nhưng ông kiên quyết từ chối.
“Tôi chỉ có duy nhất một bài diễn thuyết này thôi,” ông nói. “Tôi không tài nào chịu nổi cảnh nói lại nó lần thứ hai trong cùng một thị trấn.”
Thế nhưng, cái tên ranh mãnh vô tích sự Steve Gillis – lúc bấy giờ đang có mặt ở Virginia – lại nảy ra một kế hoạch không những khiến ông buộc phải diễn thuyết lần nữa, mà còn ban cho ông một đề tài mới toanh. Kế hoạch của Steve vô cùng đơn giản: tổ chức một vụ cướp đường cao tốc hữu nghị để "hốt" sạch tiền của diễn giả, rồi lấy câu chuyện phiêu lưu ấy làm nội dung cho bài diễn thuyết mới.
Trong tác phẩm *Roughing It*, Mark Twain đã kể lại vụ cướp giả này theo một phiên bản nhìn chung là chính xác; tuy nhiên, nhiều chi tiết quan trọng đã bị bỏ quên. Chỉ mới cách đây vài năm (vào tháng 4 năm 1907), tại căn chòi của mình trên Jackass Hill, trước sự chứng kiến của Joseph Goodman và người chép sử này, Steve Gillis đã đưa ra lời thú tội "trăn trối" y như những gì được ghi lại dưới đây:
“Buổi diễn thuyết của Mark diễn ra tại Nhà hát Opera Piper vào ngày 30 tháng 10 năm 1866. Người dân Thành phố Virginia từng được thưởng thức rất nhiều buổi diễn thuyết nổi tiếng trước đó, nhưng chúng chỉ đáng xách dép nếu đặt lên bàn cân với Mark. Buổi biểu diễn hoàn toàn có thể kéo dài suốt một tuần với khán giả chật kín rạp. Chúng tôi đã nài nỉ ông ấy tạo cơ hội cho đông đảo người dân; nhưng ông nhất quyết không chịu lặp lại chính mình. Ông sắp xuống Carson, rồi khoảng một tuần sau sẽ quay lại Gold Hill để diễn thuyết. Thế là người đại diện của ông, Denis McCarthy, cùng tôi đã lên kế hoạch dàn dựng một vụ cướp nhắm vào ông ấy trên đoạn đèo Divide nằm giữa Gold Hill và Virginia, ngay sau khi buổi diễn thuyết ở Gold Hill kết thúc và ông cùng Denis đang mang tiền về nhà. Đèo Divide là một nơi vắng vẻ lý tưởng, nổi tiếng với các vụ trấn lột. Chúng tôi lôi kéo cả Cảnh sát trưởng Thành phố George Birdsall tham gia, cùng với Leslie Blackburn, Pat Holland, Jimmy Eddington và một vài người bạn cũ khác của Sam. Tất cả chúng tôi đều yêu quý ông ấy và sẵn sàng lao vào lửa đỏ vì ông bất cứ lúc nào. Mark có những người bạn ở Nevada là thế đấy. Nếu ông ấy có kẻ thù nào đi chăng nữa thì tôi chưa từng nghe tới bao giờ.
“Chúng tôi không hé lộ kế hoạch với Dan de Quille hay Joe đây, bởi vì Sam đang ở trọ nhà Joe, và chúng tôi sợ Joe sẽ lỡ miệng kể lại. Chúng tôi cũng giấu Dan vì muốn anh ấy sẽ viết bài đưa tin về vụ cướp như một sự kiện có thật để tạo tiếng vang lớn. Điều đó sẽ giúp nhà hát opera chật ních khán giả sẵn sàng trả hai đô-la một vé để nghe Mark kể lại câu chuyện.
“Chà, mọi chuyện diễn ra khá suôn sẻ. Gần đến lúc Mark kết thúc buổi diễn thuyết ở Gold Hill, toàn bộ bọn cướp chúng tôi kéo lên đèo Divide để mai phục. Khán giả lại níu chân Mark ở lại giao lưu một chút sau buổi nói chuyện, khiến chúng tôi suýt cóng cứng ngắc trên đó trước khi ông ấy xuất hiện. Chẳng mấy chốc, tôi quay lại để thám thính tình hình. Sam và Denis đang đi tới, cùng nhau xách một chiếc túi vải đựng đầy tiền xu nặng trĩu. Tôi bám theo họ và thổi còi cảnh sát làm hiệu cho đám bạn khi hai vị diễn giả chỉ còn cách địa điểm mai phục chừng một trăm thước. Tôi nghe Sam nói với Denis rằng:
“'Tôi rất mừng vì họ bố trí cảnh sát túc trực trên đèo Divide đấy. Hồi tôi còn ở đây chẳng bao giờ có bóng dáng họ cả.'
“Đúng lúc đó, đám chúng tôi – đứa nào cũng đeo mặt nạ đen và ngậm những đồng đô-la bạc phồng hai bên má để ngụy trang giọng nói – lao ra, chĩa súng lục vào mặt Sam lẫn Denis và thét bảo họ giơ tay lên. Bọn cướp gọi nhau bằng biệt danh 'Beauregard' và 'Stonewall Jackson'. Tất nhiên là Denis giơ tay lên ngay, và Mark cũng vậy, dẫu ông chẳng hề tỏ ra sợ hãi hay hoảng hốt chút nào. Ông điềm nhiên trò chuyện với bọn cướp theo đúng tác phong thường ngày của mình. Ông bảo:
“'Đừng có khua khoắng mấy khẩu súng một cách bừa bãi thế chứ. Chúng cướp cò thì khổ.'
“Bọn chúng bảo ông nộp đồng hồ và tiền bạc; nhưng khi ông vừa định hạ tay xuống thì chúng liền quát ông giơ cao lên lại. Ông bèn hỏi bọn chúng rằng làm thế nào để có thể trao tài sản khi hai tay cứ phải giơ lên tận trời xanh như vậy. Ông nói kho tàng của ông vốn chẳng nằm trên thiên đường. Ông còn dặn chúng đừng lấy chiếc đồng hồ của ông – món quà mà Sandy Baldwin và Theodore Winters đã tặng khi ông giữ chức Thống đốc của 'Viện Quốc hội thứ Ba' (Third House) – thế nhưng rốt cuộc chúng tôi vẫn lột sạch.
“Hễ cứ lúc nào ông hạ tay xuống là chúng tôi lại bắt ông giơ lên. Có lần ông nói:
“'Mấy anh bạn đừng có thô lỗ thế chứ. Tôi vốn được nuôi dưỡng trong sự nâng niu đài các cơ mà.'
“Rồi chúng tôi bảo ông và Denis tiếp tục giơ tay như thế trong vòng mười lăm phút sau khi chúng tôi rời đi – mục đích là để có đủ thời gian rút về Virginia và ngồi vào chỗ ổn định trước khi họ bước vào. Lúc chúng tôi quay lưng bỏ đi, Mark còn gọi với theo:
“'Này, các anh quên một thứ kìa.'
“'Quên gì chứ?'
“'Thì cái túi xách chứ gì.'
“Lúc nào ông ấy cũng bình tĩnh đến lạ lùng. Thượng nghị sĩ Bill Stewart, trong cuốn Tự truyện của mình, đã thêu dệt một câu chuyện ly kỳ về việc Mark sợ hãi ra sao và đã ba chân bốn cẳng chạy trốn thế nào; nhưng ngài Stewart lúc đó đang ở tận cách Virginia ba ngàn dặm, và mãi sau này lại đâm ra tức tối Mark chỉ vì ông đã lỡ châm chọc mình trong cuốn *Roughing It*.
“Denis muốn hạ tay xuống ngay ít phút sau khi chúng tôi đi khuất, nhưng Mark liền bảo:
“'Không, Denis ạ, tôi vốn quen tuân thủ mệnh lệnh một khi chúng được truyền đạt một cách đầy sức thuyết phục như thế; chúng ta cứ giơ tay thêm mười lăm phút nữa cho phải phép.'
“Chúng tôi đang chờ sẵn trong một quán rượu lớn trên đường C khi Mark và Denis bước vào. Dư sức đoán trước họ sẽ ghé qua, và chúng tôi cứ đinh ninh Mark sẽ phải hậm hực hay kích động lắm; thế nhưng trông ông điềm nhiên như mặt hồ mùa thu. Ông thông báo với chúng tôi rằng họ vừa bị cướp, rồi hỏi tôi có mang theo ít tiền nào không. Tôi liền đưa lại cho ông một trăm đô-la tiền của chính ông, và thế là ông hào phóng khoản đãi đồ uống cho tất cả mọi người. Sau đó, chúng tôi kéo nhau sang văn phòng tờ *Enterprise*, nơi ông treo thưởng để tìm thủ phạm, còn Dan de Quille thì nhanh chóng viết bài thuật lại sự việc rồi đánh điện sang các tờ báo khác. Ngay lúc đó, có ai đó gợi ý rằng kiểu gì Mark cũng sẽ phải làm một bài diễn thuyết mới, và vụ cướp này sẽ là một đề tài tuyệt cú mèo. Ông lập tức hưởng ứng nhiệt tình, và thế là ngày hôm sau chúng tôi đặt thuê Nhà hát Opera Piper, khiến người ta sẵn sàng tranh nhau trả năm đô-la cho mỗi tấm vé ở hàng ghế đầu. Mọi chuyện suôn sẻ thì đây sẽ là cú hích lớn nhất từng xuất hiện tại Virginia. Chỉ tiếc là lúc đó chúng tôi đã phạm sai lầm khi kéo cả Sandy Baldwin vào trò đùa. Chúng tôi cũng rủ luôn Joe, giao cho anh ấy giữ hộ đồng hồ và tiền bạc, để rồi khiến Joe rơi vào hoàn cảnh vô cùng khó khăn về sau. Nhưng chính Sandy Baldwin mới là kẻ phá hỏng tất cả. Hắn ta mời Mark đi ăn tối vào cái đêm trước ngày buổi biểu diễn diễn ra, và sau khi đã ngà ngà hơi men champagne, hắn lại tưởng thế là hay ho khi khai thật toàn bộ sự thật cho Mark biết.
“Mark không hề nhìn nhận trò đùa theo cách của chúng tôi. Ông nổi giận lôi đình, giận tím mặt.”
Đến đây, Joseph Goodman tiếp lời câu chuyện. Ông kể:
“Những tên quỷ sứ đó nhét toàn bộ số tiền, đồng hồ, chìa khóa, bút chì và mọi thứ tùy thân của Sam vào tay tôi. Tôi cảm thấy vô cùng áy náy vì bỗng dưng biến thành kẻ tòng phạm trong vụ án mạng – à nhầm, vụ cướp chứ – nhất là khi Sam lại đang là khách quý của tôi, và tôi vô cùng lo lắng không biết ông ấy sẽ phản ứng ra sao khi phát hiện ra đây chỉ là một màn kịch bịp bợm.
“Tôi cảm thấy tội lỗi vô cùng khi Sam cất lời:
“'Joe, mấy tên khốn kiếp đó đã lấy mất chìa khóa của tôi rồi, và tôi chẳng tài nào mở được chiếc va-li của mình. Cậu có nghĩ mình kiếm nổi một chiếc chìa khóa nào vừa vặn với va-li của tôi không?'
“Tôi đáp rằng chắc là mình tìm được trong ngày hôm nay, và sau khi Sam vừa khuất bóng, tôi liền lấy chính chiếc chìa khóa thật của anh ấy, ném vào lửa đốt cho ngả màu đen sì. Sau đó, tôi cầm giũa mài cọ nham nhở vài chỗ để trông nó giống như thể tôi vừaì hục thử nghiệm chèn vào ổ khóa, trong lòng thấp thỏm không yên chẳng khác nào kẻ sát nhân đang che giấu tội ác. Suốt hôm đó Sam chẳng màng đòi chìa khóa, và đến tối anh ấy được mời sang nhà Baldwin ăn tối. Tôi thấy gương mặt Sam có vẻ trầm ngâm và nghiêm nghị lạ thường khi trở về nhà; nhưng anh ấy chỉ nói ngắn gọn:
“'Joe, đánh bài đi; tôi chưa thấy buồn ngủ chút nào.'
“Steve đây, cùng hai ba tên nhãi nhép từng nhúng tay sâu vào vụ cướp đều có mặt ở đó, và vì linh tính thấy thái độ của Sam có vẻ bất ổn nên chúng tìm cớ chuồn thẳng, để lại anh ấy thui thủi với một mình tôi. Chúng tôi đánh bài một lúc lâu; rồi anh ấy cất giọng:
“'Joe, bộ bài này nhờ nhờ dầu mỡ quá. Tôi có mấy bộ bài mới tinh trong va-li cơ mà. Thế hôm nay cậu kiếm được chìa khóa chưa?'
“Tôi run như cầy sấy lôi ra chiếc chìa khóa bị cháy đen và trầy xước kia. Vậy mà anh ấy dường như chẳng mủi lòng hay để tâm chút nào, thản nhiên đứng dậy mang bài mới ra. Thế rồi chúng tôi cứ đánh, đánh mãi – cho đến tận một giờ, rồi hai giờ sáng – Sam hầu như chẳng thốt ra một lời nào, còn tôi thì phập phồng tự hỏi không biết chuyện gì sắp sửa giáng xuống đầu mình đây. Chẳng mấy chốc, anh ấy quăng bài xuống bàn, đăm đăm nhìn tôi rồi phán:
“'Joe, tối nay Sandy Baldwin đã kể hết cho tôi nghe về vụ cướp đó rồi. Giờ thì tôi đã rõ luật pháp không bao giờ dung thứ cho những trò đùa giỡn kiểu này, Joe ạ, và tôi chuẩn bị tống cổ từng tên trong bọn chúng vào tù giam.'
“Anh ấy nói với một vẻ nghiêm nghị tột độ và giọng điệu đầy thù hằn đến mức tôi tin chắc anh ấy đang nổi giận thật sự.
“Tôi thề là mình đã phải trải qua hai tiếng đồng hồ nhọc nhằn nhất đời để tìm cách can ngăn anh ấy bỏ ý định đó. Tôi đem hết mọi lý lẽ ra biện hộ rằng bọn chúng đều là những người bạn chí cốt lâu năm, rằng họ yêu quý anh biết bao, và trò đùa ấy hoàn toàn xuất phát từ ý tốt; tôi van xin, nài nỉ anh suy nghĩ lại; thậm chí tôi còn chạy đi lấy tiền cùng đồng hồ đặt lên bàn; thế nhưng mọi nỗ lực dường như đều vô ích. Tôi thầm mường tượng cảnh đám bạn ấy phải xộ khám và sự kiện đó sẽ tạo ra chấn động lớn cỡ nào ở California; và ngay khoảnh khắc tôi định buông xuôi thì anh ấy thốt lên:
“'Thôi được, Joe, tôi sẽ bỏ qua lần này; tôi lại tha thứ cho họ vậy, dẫu bản thân đã phải làm điều đó không biết bao nhiêu lần rồi; nhưng mai này nếu tôi tận mắt thấy Denis McCarthy và Steve Gillis bước lên đoạn đầu đài, và dù chỉ cần lật bàn tay là cứu được họ, tôi cũng dứt khoát không thèm làm đâu!'
“Dù vậy, sáng hôm sau ông vẫn hủy lịch diễn thuyết, và đến ngày tiếp theo thì khăn gói lên đường trên chuyến xe ngựa Pioneer, đi qua hồ Donner để đến California. Lũ trẻ tiu nghỉu đến tiễn đưa ông trong trạng thái ngượng ngùng; nhưng ông nhất quyết không chịu biểu lộ chút mềm lòng nào. Khi chúng tự giới thiệu mình là Beauregard, Stonewall Jackson vân vân và mây mây, ông chỉ lạnh lùng đáp gọn:
“'Ừ, rồi thể nào mấy người cũng xộ khám cả lũ cho mà xem. Dạo này ở đây xảy ra lắm vụ cướp quá, và giờ thì ai là thủ phạm đã rõ như ban ngày rồi đấy.' Chúng chìa ra cho ông một bói quà đựng những chiếc mặt nạ mà bọn cướp từng đeo. Ông đón lấy trong bầu không khí im lặng nặng nề; nhưng khi chiếc xe ngựa bắt đầu bánhăn lăn bánh chuyển động, ông thò đầu qua khung cửa sổ, tung ra vài câu quở trách khá nặng đô rồi lại nở nụ cười quen thuộc, gọi giật lại: 'Chào nhé, mấy người bạn; chào nhé, mấy tên cướp; tôi chẳng mang lòng thù hằn gì các anh đâu.' Rốt cuộc thì cú sốc nặng nhất lại giáng xuống chính những kẻ chủ mưu.”
Câu chuyện về vụ cướp nổi tiếng của Mark Twain được thuật lại trực tiếp từ chính những nhân chứng cốt cán là như vậy đấy. Vì nó đã bị bóp méo qua quá nhiều phiên bản khác nhau nên việc ghi chép lại đầy đủ trọn vẹn thế này thực sự rất đáng giá. Denis McCarthy – kẻ đã nhanh chóng hội ngộ với ông ở San Francisco sau đó – lại phải nhận thêm một chút "hình phạt" ở trển.
“Chuyến đi của các anh thế nào?” một người bạn hỏi họ.
Clemens, lúc bấy giờ vẫn đang hồi phục sau trận cảm lạnh do nhiễm sương gió trên đèo Divide, nở một nụ cười nhạt nhẽo:
“Ồ, khá tốt, chỉ có điều tay Denis nhà ta lại tưởng nhầm đó là một cuộc chè chén say sưa.”
Ông tiếp tục diễn thuyết tại San Francisco, lần này chọn kể về chuyến hành trình vượt tuyến năm 1861 của mình, và ông đã thực hiện một canh bạc liều lĩnh khi lặp đi lặp lại tới ba lần câu chuyện đã nhà tẻ ngắt về chuyến đi của Horace Greeley cùng Hank Monk – nội dung mà sau này xuất hiện trong *Roughing It*. Khán giả ở đó đã chán ngấy tận cổ câu chuyện ấy rồi, và khi nghe ông kể lần đầu tiên với một vẻ mặt vô cùng nghiêm túc, họ cứ đinh ninh rằng tâm thần ông có vấn đề. Họ chẳng thèm cười – chỉ thấy thương hại ông mà thôi. Ông chờ đợi một lát như thể đang ngóng chờ tràng pháo tay, rồi lại khéo léo lái câu chuyện vòng lại và kể thêm lần nữa. Khán giả lúc này càng thêm phần kinh ngạc và tỏ ra vô cùng thương cảm cho ông. Ông vẫn kiên nhẫn đứng chờ trong bầu không khí im phăng phắc như chốn không người để mong chờ sự hưởng ứng từ họ, rồi lại tiếp tục bài diễn thuyết; thế nhưng chẳng mấy chốc, với vẻ mặt đầy nhọc nhằn, ông lại chèo chống vòng vèo về lại câu chuyện cũ kỹ ấy và thuật lại nó lần thứ ba. Đến lúc bấy giờ khán giả mới bỗng ngộ ra trò đùa, liền bùng nổ những tràng pháo tay vang dội đến mức cuồng loạn; đúng là một phen hú vía suýt suýt hỏng việc. Chắc chắn bản thân ông cũng suýt phát cuồng nếu sự giải thoát không đến đúng vào thời điểm đó. —[Một góc nhìn khác về câu chuyện của Horace Greeley cùng những điểm kỳ quặc ở nhân vật ông Greeley được cung cấp bởi ngài Goodman:
Khi tôi đang trên đường đi về miền Đông vào năm 1869, tình cờ tôi gặp Hank Monk ngay trước lúc khởi hành. “Ngài Goodman,” anh ta nói, “anh hãy nhắn với Horace Greeley rằng tôi muốn tới miền Đông, và nhờ ông ấy gửi cho tôi một chiếc vé thông hành nhé.” “Được thôi, Hank,” tôi đáp, “tôi sẽ nhắn lại.” Tình cờ là khi đặt chân đến Thành phố New York, một trong những người đầu tiên tôi chạm mặt lại chính là Greeley. “Ngài Greeley,” tôi nói, “tôi có mang một lời nhắn gửi tới ngài từ Hank Monk.” Greeley bỗng dựng tóc gáy, trừng trừng lườm tôi. “Tên... khốn kiếp đó á?” lão ta gầm lên, “Hắn là kẻ đã gây cho tôi nhiều tai họa hơn bất cứ gã nào khác trên đất Mỹ.”]