Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1710 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Xxxiii. Người Đi Tìm Vàng

❊ ❊ ❊

Mãi đến đầu mùa đông, Samuel Clemens mới thực sự mắc phải cơn sốt khai mỏ. Lúc bấy giờ ai nấy đều nhiễm bệnh; điều kỳ diệu là ông lại không gục ngã từ sớm hơn. Những câu chuyện điên rồ nhất về những khối tài sản kếch xù xuất hiện khắp nơi, và một số trong số đó chắc chắn là sự thật. Có những người tối hôm trước hãy còn là kẻ khốn cùng bên bờ vực chết đói, sáng hôm sau tỉnh dậy đã thấy mình thành triệu phú. Những kẻ khác thì đem bán rẻ bèo những mỏ quặng mà chẳng mấy chốc người ta phát hiện ra chứa đầy kim loại quý. Những cỗ xe chở đầy gạch vàng, gạch bạc ngày ngày rầm rộ chạy qua các con phố.

Giữa thời buổi ấy, những tin tức từ vùng Humboldt mới được khai phá lại bùng lên rực rỡ đến chói lòa. Báo chí tuyên bố rằng hạt Humboldt “chính là vùng mỏ giàu có nhất trên cõi đời này.” Người ta đồn rằng các dãy núi nơi đây gần như nứt toác ra vì vàng với bạc. Một phóng viên của tờ báo hàng ngày Territorial Enterprise tha hồ tung hoành ngòi bút, nhưng vẫn thấy từ ngữ thật nghèo nàn để mô tả sự giàu có vô biên của các mỏ Humboldt. Thảo nào những ai chưa hóa điên thì nay cũng nhanh chóng phát cuồng. Thảo nào Samuel Clemens, với bản tính vốn mộng mơ và lạc quan tếu, đã đầu hàng trước căn bệnh dịch ấy để rồi trở nên “cuồng nhiệt chẳng kém gì những kẻ điên nhất.” Bỗng chốc không gian trước mắt ông bắt đầu lấp lánh; mọi suy nghĩ của ông chỉ quanh quẩn những “mạch quặng” và “vỉa quặng”; mọi đám mây đều ánh lên sắc bạc; mọi giấc mơ đều ròng ròng sắc vàng. Ông lập tức gia nhập một đoàn thám hiểm, tự trách mình sao không khởi hành sớm hơn.

Phải khẩn trương lên! Chúng tôi không lãng phí chút thời gian nào. Đoàn của chúng tôi gồm bốn người—một thợ rèn sáu mươi tuổi, hai luật sư trẻ và chính tôi. Chúng tôi mua một chiếc xe ngựa cùng hai con ngựa già yếu gầy mòn. Chúng tôi chất lên xe 1,800 cân Anh lương thực cùng dụng cụ khai mỏ rồi rời khỏi Carson vào một buổi chiều tháng Mười hai lạnh giá.

Trong bức thư gửi mẹ, ông kể rằng ngoài lương thực và dụng cụ đào mỏ, hành trang của họ còn có một số thứ xa xỉ như mười cân thuốc lá killikinick, cuốn “Thánh ca của Watts”, mười bốn bộ bài, cuốn “Dombey and Son”, một bảng chơi bài cribbage, một thùng bia nhỏ loại lager, và tập “Carmina Sacra”.

Hai vị luật sư trẻ tuổi đó là A. W. (Gus) Oliver (tên là Oliphant trong cuốn 'Roughing It'), và W. H. Clagget. Sam Clemens từng quen biết Billy Clagget khi cả hai còn là sinh viên luật ở Keokuk, và giờ đây chuyến đi này đã gắn kết họ lại với nhau. Cả Clagget lẫn Oliver đều là những thanh niên đầy triển vọng và sẽ làm nên sự nghiệp mai sau. Người thợ rèn tên là Tillou (Ballou), một con người chất phác, thật thà, có vốn hiểu biết thực tế về việc khai mỏ và sửa chữa dụng cụ. Đoàn còn có thêm hai chú chó—một con chó lai đuôi xoăn nhỏ tên là Curney, thuộc sở hữu của ông Tillou, và một chú chó săn tơ. Nhóm đồng hành trông có vẻ vô cùng vững chãi.

Nhưng hóa ra họ lại yếu kém về khoản ngựa kéo. Oliver và Clemens đã lo phần xe ngựa, ngặt nỗi lựa chọn của họ không được khôn ngoan cho lắm. Quãng đường đến Humboldt dài tới hai trăm dặm, phần lớn là băng qua những bãi cát lún. Đám ngựa không thể vừa kéo nổi xe lại vừa chở thêm mấy thợ mỏ, thế là mấy anh chàng đành phải xuống đi bộ. Rồi chẳng mấy chốc họ nhận ra mình phải đẩy xe.

Không phải vì chúng con thích thú gì đâu, thưa Mẹ—à không, không phải thế đâu! Mà là vì con ngựa Bunker. Bunker là con ngựa “phía trong” ở mạn trái, được đặt tên theo vị tổng chưởng lý của vùng lãnh thổ này. Còn con ngựa của con—và con rất tiếc vì Mẹ không được quen biết nó ngoài đời, thưa Mẹ, bởi vì đôi khi con cảm thấy đối với nó như thể nó là anh em họ hàng ruột thịt trong nhà vậy—nó lười biếng làm sao ấy, Mẹ biết đấy—con ngựa của con—con định nói đấy—là con ngựa “phía ngoài” ở mạn phải. Nhưng chính vì con Bunker là chủ yếu mà chúng con mới phải đẩy xe từ phía sau. Thực ra, thưa Mẹ, con ngựa đó cứ bận tâm điều gì suốt cả dọc đường đến Humboldt.—[S. L. C. gửi mẹ. Đăng trên tờ Keokuk (Iowa) Gate city.]—

Thế là họ phải đẩy xe, và hầu như suốt quãng đường hai trăm dặm xuyên qua tuyết và bão cát ấy, họ cứ tiếp tục đẩy, tiếp tục chửi rủa và rên rỉ, được duy trì sức lực duy nhất nhờ ý nghĩ rằng cuối cùng họ cũng sẽ đến nơi, và khi ấy mọi rắc rối sẽ chấm dứt, bởi chẳng mấy chốc họ sẽ trở thành triệu phú và không bao giờ phải nếm trải sự túng quẫn hay mệt nhọc nữa.

Bù lại cũng có những niềm vui: ngọn lửa trại ban đêm thật ấm cúng, thức ăn ngon miệng. Họ cuộn mình thật chặt trong những chiếc chăn, và khi trời quá lạnh không sao ngủ được, họ ngắm nhìn bầu trời đầy sao, trong khi người sau này sẽ làm tiêu khiển cho các vị vua cứ dệt hết câu chuyện này đến câu chuyện khác khiến đám thợ mỏ quên đi mọi nhọc nhằn. Thẩm phán Oliver, người cuối cùng còn sống trong nhóm, trong một bức thư gần đây gửi cho tác giả cuốn lịch sử này, đã kể lại:

Cậu ấy chính là linh hồn của trại; nhưng đôi khi cũng có những lúc tâm trạng chùng xuống khiến cậu ấy chẳng thể thốt nên lời trong suốt một hoặc hai ngày. Có lần một bầy sói đuổi theo chúng tôi, và con chó săn mà Sam vẫn hay nhắc tới đã chạy một mạch không thèm ngoảnh đầu lại cho đến khi tới trạm tiếp theo, cách đó nhiều dặm về phía trước.

Thẩm phán Oliver còn cho biết thêm rằng một cuộc chiến tranh với người da đỏ vừa mới kết thúc, và thỉnh thoảng họ vẫn đi ngang qua những tàn tích cháy đen của một túp lều cùng những ngôi mộ hãy còn mới tinh: Cảnh tượng đó đủ khiến người ta thấy bất an. Rồi họ đặt chân đến chốn thê lương cùng cực mang tên Sa mạc Alkali, nơi cát sâu không rõ đáy, nơi con đường rải đặc xác những con súc vật thồ đã chết, cùng những bộ khung xe ngựa cháy đen, những đoạn xích, bu-lông và ốc vít mà những người di cư khát khô cổ họng, trong cơn tuyệt vọng, đã vứt bỏ đi với hy vọng tràn trề rằng khi giảm bớt được gánh nặng, họ sẽ có thể lết đến được nguồn nước.

Họ hành trình suốt cả ngày lẫn đêm, chật vật băng qua vùng đất hoang vu khắc nghiệt không một giọt nước để kịp đến khu cắm trại ở bờ bên kia. Lúc họ vượt qua được bên kia và ngã quỵ xuống vì kiệt sức thì trời đã ba giờ sáng. Thẩm phán Oliver trong bức thư của mình đã kể lại chuyện gì đã xảy ra lúc đó:

Mặt trời đã lên cao khi chúng tôi bị đánh thức khỏi giấc ngủ bởi tiếng hò hét vang dội của một băng chiến binh người Piute. Chúng tôi bật dậy ngay tức khắc. Hình ảnh những căn lều cháy rụi và những ngôi mộ hoang vắng mà chúng tôi từng đi qua hiện rõ trong tâm trí. May sao da đầu chúng tôi vẫn gắn trên đầu chứ không tòng teng trên thắt lưng của những vị khách không mời. Sam xốc lại tinh thần, đưa tay sờ lên đầu như để chắc chắn rằng mình chưa bị lột da, rồi với cái giọng kéo dài đặc trưng không lẫn vào đâu được, cậu ấy nói: “Các cậu ơi, bọn họ tha cho cái đầu chúng ta rồi kìa. Lại đây, đem biếu chúng tất cả bột mì với đường mà chúng đòi đi.” Và chúng tôi đã cho chúng một lượng lớn thật đấy, bởi vì chúng tôi quá biết ơn.

Họ đã phải mất mười một ngày ròng rã đẩy chiếc xe ngựa và súc vật vượt qua quãng đường hai trăm dặm để đến Unionville, thuộc hạt Humboldt, và cuối cùng đặt chân tới nơi giữa trận bão tuyết mịt mù. Unionville gồm mười một túp lều nghèo nàn dựng dưới lòng một khe núi, năm căn ở một bên và sáu căn đối diện ở bên kia. Đó là những túp lều tồi tàn ba mặt một phòng, mặt thứ tư chính là sườn đồi; mái lợp bằng những tấm vải bông trắng căng ra. Thỉnh thoảng có những viên đá lăn ầm ầm xuống trúng mái nhà, và Mark Twain từng kể về đám gia súc—cụ thể là một con la và một con bò—đã làm gián đoạn vị Thẩm phán Oliver kiên nhẫn, chịu thương chịu khó đang cố gắng viết thơ, và ông chỉ cất tiếng phàn nàn khi cuối cùng “cả một con bò lăn phóc từ trên đồi xuống, đâm sầm qua mái nhà rơi thẳng xuống bàn, biến mọi thứ thành một đống đổ nát hỗn độn.”—['Những kẻ ngây thơ đi du lịch.']

Thẩm phán Oliver đến nay vẫn không phàn nàn gì; nhưng ông phủ nhận chuyện con bò. Ông bảo rằng thời đó ở Humboldt chẳng có con bò nào cả, thế nên có lẽ đó chỉ là một con bò trong văn chương mà thôi, dẫu sao thì câu chuyện ấy cũng sẽ còn sống mãi với thời gian. Tên tuổi của Thẩm phán Oliver cũng sẽ theo đó mà lưu danh muôn thuở.

Trong bức thư Samuel Clemens gửi về nhà, ông kể về những gì họ tìm thấy ở Unionville.

Mỏ “National” ở đó đang được rao bán với giá 50 đô-la một foot và được định giá 2,496 đô-la một tấn tại sở đúc tiền ở San Francisco. Còn các mỏ “Alda Nueva”, “Peru”, “Delirio”, “Congress”, “Independent” và nhiều mỏ khác đều là những mạch quặng cực kỳ giàu có. Hơn nữa, nhờ có những mối quan hệ khéo léo, chúng tôi có thể kiếm được đủ số “foot” để rồi một ngày nào đó tất cả bọn tôi sẽ trở nên giàu có.

“Tôi ngượng ngùng thú nhận,” tác giả cuốn 'Roughing It' viết, “rằng tôi cứ ngỡ mình sẽ tìm thấy những khối bạc nằm la liệt khắp mặt đất.” Và ông kể thêm rằng mình đã lẻn khỏi túp lều để tự mình đi tìm một mỏ riêng, rồi thuật lại cách ông lảo đảo quay về dưới sức nặng của những mẫu vật vàng; cùng với việc những mẫu vật ấy hóa ra chỉ là thứ mica vô giá trị; và cách ông học được rằng trong nghề khai mỏ, thứ gì lấp lánh thì chưa chắc đã là vàng. Những dòng thuật lại của ông trong 'Roughing It' về trải nghiệm khai mỏ ở Humboldt đã đủ rõ ràng để ở đây không cần phải kể lại chi tiết nữa. Tillou đã hướng dẫn họ cách tìm quặng, và rồi theo thời gian họ cũng định vị được một mỏ có vẻ đầy hứa hẹn. Họ bắt đầu xắn tay vào làm việc bằng cuốc và xẻng, rồi đến khoan và thuốc nổ. Sau đó họ bỏ cuộc.

“Chỉ một tuần thế là đủ với tôi rồi. Tôi xin rút lui.”

Họ thử đào hầm, nhưng chẳng bao lâu sau lại bỏ cuộc. Đi tìm quặng, khoanh vùng, mua bán các mỏ và kiếm phần diện tích ở mọi vỉa quặng mới xem ra thú vị hơn và cũng mang lại lợi nhuận chẳng kém gì việc cặm cụi đào bới. Những lời đồn thổi về vàng bạc ở Humboldt thực ra chỉ dựa trên kết quả phân tích của một vài mẫu quặng chọn lọc giàu có, và phần lớn chỉ là sự ảo tưởng và điên rồ. Nhóm Clemens-Clagget-Oliver-Tillou không bao giờ đụng đến mỏ của họ bằng cuốc xẻng nữa, dẫu cho niềm tin, hay ít ra là niềm hy vọng của họ vào những mỏ đó vẫn chưa hoàn toàn chết yểu. Billy Clagget bèn treo bảng làm công chứng viên, còn Gus Oliver treo bảng làm thẩm phán tòa di chúc. Sam Clemens cùng Tillou, đi kèm với một tên Phổ đần độn và ngạo mạn tên là Pfersdoff (Ollendorf), lên đường trở về Carson City. Không ai rõ chiếc xe ngựa cùng bầy chó đã trôi dạt về đâu.

Nhóm lữ hành về Carson bị kẹt lại vì lụt ở một quán trọ bên bờ sông Carson (bối cảnh của bức phác họa “Arkansas”), nơi tụ tập một đám người suốt ngày đánh nhau và chè chén. Pfersdoff suýt làm họ chết đuối khi tìm cách vượt sông, và cuối cùng chuốc lấy kết quả là làm cả bọn lạc lối hoàn toàn giữa cơn bão tuyết. Tác giả cuốn 'Roughing It' kể cho chúng tôi nghe cách họ phó mặc số phận chờ chết, và cách mỗi người tự thề từ bỏ mọi thói hư tật xấu của mình, cách họ ném những thứ cám dỗ ấy—thuốc lá, bài bạc và rượu whisky—vào trong tuyết. Ông còn kể tiếp rằng sáng hôm sau, khi thức dậy và ngạc nhiên thấy mình hãy còn sống, cách một quán trọ chỉ vài sải tay, họ đã lén lút đào những thứ ấy lên lại và, trong sự hổ thẹn đan xen chút sung sướng, họ lại ngựa quen đường cũ: Ngày 29 tháng Giêng, họ đã về tới Carson City. Chuyến đi chưa đầy hai tháng, trong đó mất một tháng dành cho việc di chuyển. Đó là một khoảng thời gian ngắn ngủi, nhưng lại chứa đựng bao biến cố, và đối với họ nó dài đằng đẵng như cả năm trời.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.