Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1741 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 10
Biến Cố Thuở Đầu Và Nỗi Buồn

❊ ❊ ❊

Sự thịnh vượng đến với gia đình Clemens một cách rất chậm chạp. Năm 1840 mang theo những thời điểm khó khăn: việc kinh doanh chẳng mang lại lợi nhuận là bao, và hành nghề luật cũng chẳng khá khẩm hơn là mấy. Thẩm phán Clemens ra tranh cử chức hòa giải viên và đã đắc cử, nhưng tiền thù lao chẳng đáng là bao mà cũng chẳng thường xuyên. Đến cuối năm, gia đình buộc phải bán Jennie, cô nô tì nhỏ tuổi — đây là một nỗi buồn cho tất cả mọi người, bởi họ quý mến cô dẫu cho tính ương ngạnh của cô, và cô cũng xem họ như “gia đình của mình.”

Cô cao ráo, dáng người cân đối, da ngăm đen, và bán được giá cao. Một mục sư theo phái Giám lý ở Hannibal từng bán một đứa trẻ nô lệ cùng thời điểm đó cho một mục sư khác, người đã đưa đứa trẻ về nhà ở tận miền Nam. Khi chiếc tàu thủy rời khỏi bến, mẹ của đứa trẻ đứng bên mép nước, thét lên trong nỗi đau xé lòng. Ngày nay, khi chế độ nô lệ đã lùi vào dĩ vãng gần nửa thế kỷ, chúng ta dễ dàng phán xét những sự việc ấy một cách khắc nghiệt, nhưng đó từng là một thể chế thiêng liêng vào thời điểm đó, và việc bán một đứa trẻ đi xa người mẹ cũng chẳng khác mấy so với việc ngày nay bán một con bê xa khỏi người mẹ đang rống gọi. Đương nhiên người ta vẫn có thể cảm thấy chạnh lòng trong cả hai trường hợp, nhưng sự mưu sinh hay tiện ích thường được đặt lên trước tình cảm. Mark Twain từng nói về mẹ mình rằng:

“Dù nhân hậu và từ bi đến đâu đi nữa, tôi nghĩ bà vẫn không nhận thức được rằng chế độ nô lệ là một sự chiếm đoạt trơ trẽn, kỳ quái và phi lý. Bà chưa từng nghe ai đả kích nó trên bất kỳ bục giảng nào, mà chỉ nghe người ta bênh vực và tôn thánh nó ở hàng ngàn bục giảng khác. Trong tầm hiểu biết của bà, những người thông thái, tốt đẹp và thánh thiện đều đồng lòng tin rằng nô lệ là một điều đúng đắn, chính đáng, thiêng liêng, là đứa con cưng của Thượng Đế, và là một hoàn cảnh mà chính người nô lệ phải ngày đêm cảm thấy biết ơn.”

Tuy vậy, hẳn là Jane Clemens đôi lúc cũng cảm thấy bứt rứt — những mối hoài nghi mơ hồ, chưa ngã ngũ cứ dằn vặt tâm can bà. Sau khi Jennie đi rồi, gia đình lại thuê một cậu bé nô lệ làm việc vặt từ người chủ của cậu ta; chủ nhân cũ đã mua cậu ở bờ biển phía đông bang Maryland và đưa cậu đến vùng quê miền Tây xa xôi ấy, cách xa gia đình và bạn bè.

Bất chấp điều đó, cậu vẫn là một đứa trẻ vui vẻ, hiền lành nhưng lại cực kỳ ồn ào. Cả ngày cậu cứ đi quanh ca hát, huýt sáo và hò hét cho đến khi những tiếng động ấy trở nên nhàm chán và phát điên lên được. Một ngày nọ, bé Sam nói:

“Mẹ ơi —[đó là cách gọi theo kiểu miền Nam]— hãy bảo Sandy đừng hát suốt nữa. Phiền lắm ạ.”

Đột nhiên, nước mắt trào ra trong mắt người mẹ.

“Tội nghiệp thằng bé! Nó bị bán đi xa nhà. Khi nó hát, có lẽ là vì nó đang quên đi chốc lát. Còn khi nó im lặng, mẹ lại sợ rằng nó đang suy nghĩ, và mẹ không sao chịu nổi điều đó.”

Thế nhưng, vào thời đại đó, bất cứ ai đưa ra ý tưởng giải phóng nô lệ đều bị căm ghét tột cùng. Một kẻ chủ trương bãi nô là cái gì đó đáng khinh miệt, đáng bị cộng đồng ném đá đuổi đi. Lũ trẻ kinh hãi cái tên đó, cứ nghĩ nó ám chỉ một thứ gì đó không phải con người; có lẽ là một sinh vật có móng vuốt và có cả đuôi nữa.

Số tiền thu được từ việc bán Jennie đã giúp Thẩm phán Clemens dễ thở hơn trong một thời gian. Việc kinh doanh dường như cũng khởi sắc, và ông đã qua được thêm một năm nữa mà trong đó, dường như ông đã trả góp cho một mảnh bất động sản đắt đỏ nằm trên phố Hill và phố Main. Bất động sản này, được tậu vào tháng 11 năm 1839, có giá trị lên tới khoảng bảy nghìn đô-la và chắc chắn là một thương vụ mua chịu. Nơi này cho thuê rất được giá, nhưng những người thuê nhà không phải lúc nào cũng trả tiền đúng hạn; và chẳng mấy chốc khủng hoảng đã ập đến — một đợt đòi nợ dồn dập — và John Clemens ở tuổi bốn mươi tư bỗng nhận ra mình trắng tay, chẳng còn sự nghiệp lẫn tiền tài. Ông mang tất cả mọi thứ — con bò sữa, đồ đạc trong nhà, thậm chí cả nĩa và muỗng — ra gán cho các chủ nợ, nhưng họ một mực từ chối, bảo rằng ông không được phép tự tước đoạt tài sản của mình như vậy. Họ đoan chắc rằng họ vô cùng ngưỡng mộ sự chính trực của ông và sẽ giúp ông gầy dựng lại việc làm ăn; thế nhưng khi ông đến St. Louis để mua sắm một ít hàng hóa, ông lại nhận được những ánh mắt lạnh lùng, và dự định ấy cuối cùng chẳng đi đến đâu.

Ông bèn thực hiện một chuyến đi đến Tennessee với hy vọng đòi lại một số khoản nợ cũ và xoay xở tiền từ mảnh đất ở Tennessee. Ông dắt theo một người đàn ông da đen tên là Charlie, người mà có lẽ ông đã mua lại với giá rẻ, với hy vọng kiếm chút lời nếu bán được hắn ở một thị trường tốt hơn. Chuyến đi lại tiếp tục thất bại. Người nợ ông một khoản tiền lớn thực ra có khả năng chi trả, nhưng lại than nghèo kể khổ:

Thật quá nhẫn tâm với hắn ta nếu bắt trả một khoản tiền lớn như vậy —[John Clemens viết thư về nhà]— đến mức tôi không nỡ lòng nào ép buộc hắn. ... Tôi vẫn còn giữ thằng Charlie. Giá cao nhất mà người ta trả cho tôi ở New Orleans là 50 đô-la, còn ở Vicksburg là 40 đô-la. Sau khi hoàn thành chuyến đi Tennessee này, tôi mong sẽ bán được hắn với bất kỳ giá nào mà người ta trả.

Tôi không biết mình có thể bắt đầu công việc gì vào mùa xuân tới. Đầu óc tôi lúc nào cũng căng như dây đàn vì lo nghĩ, mà chẳng tài nào rũ bỏ được. Tương lai, vốn chịu sự chi phối từ tình trạng sức khỏe hay tâm trạng của tôi, lúc thì bừng sáng trong ánh nắng, lúc lại bị mây mù che phủ; nhưng phần lớn là mây mù, như em có thể đoán được. Trước hết, tôi cần được vận động cơ thể — một công việc chân tay nào đó đòi hỏi sự kiên trì và năng nổ; và tiếp theo, nếu có thể, tôi muốn được trả công sòng phẳng cho việc đó.

Bức thư này được đề ngày 7 tháng 1 năm 1842. Ông trở về tay trắng và xin được một chân làm việc tạm thời tại một công ty môi giới bên đê sông. Một hôm, người chủ phàn nàn điều gì đó, và Thẩm phán Clemens liền bỏ việc ra đi. Trên đường về nhà, ông ghé vào một cửa hàng bách hóa do một người tên là Selms làm chủ để mua ít đồ. Khi ông đề nghị ghi sổ những món đồ ấy, Selms chần chừ. Thẩm phán Clemens liền đặt lên bàn một đồng tiền vàng trị giá năm đô-la — số tiền cuối cùng ông còn lại trên đời này, cầm lấy hàng hóa và không bao giờ bước chân trở lại nơi đó nữa.

Khi Jane Clemens trách móc ông vì đã thực hiện chuyến đi Tennessee tốn kém tới hai trăm đô-la — khoản tiền đang vô cùng cần thiết vào lúc này, ông chỉ điềm đạm đáp rằng mình đã đi vì tin đó là việc tốt nhất nên làm.

“Tôi không đủ sức để ra đường cuốc đất,” ông nói thêm, và Orion, người ghi chép lại câu chuyện này, đã viết thêm rằng:

“Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn hình dung được nét mặt tuyệt vọng của ông.”

Trong một giai đoạn suy thoái trước đây, thần chết từng ghé qua gia đình Clemens. Và giờ đây, điều đó lại tái diễn. Cầu bé Benjamin, một đứa trẻ nhạy cảm và đáng yêu mới lên mười, bỗng dưng đổ bệnh và qua đời chỉ trong vòng một tuần, vào ngày 12 tháng 5 năm 1842. Cậu là đứa con được yêu chiều và sự ra đi của cậu là một cú sốc khủng khiếp. Cậu bé Sam đã khắc ghi mãi hình ảnh nỗi đau của cha mẹ mình; còn Orion nhớ lại rằng họ đã hôn nhau, một hành động trước nay chưa từng có.

Thẩm phán Clemens quay trở lại với công việc luật sư và công tác xét xử của mình. Bà Clemens quyết định nhận thêm vài người ở trọ. Orion lúc này đã mười bảy tuổi và là một thợ in lành nghề, liền kiếm một chân làm việc ở St. Louis để phụ giúp gia đình.

Khi thủy triều vận mệnh đã chạm đến điểm thấp nhất, giai đoạn cải thiện quen thuộc cuối cùng cũng bắt đầu. Thời thế ở Hannibal trở nên khấm khá hơn sau hai hoặc ba năm đầu tiên đó; thù lao pháp lý cũng cao hơn và thường xuyên hơn. Chỉ trong vòng hai năm nữa, Thẩm phán Clemens dường như lại bước vào hoàn cảnh đầy hy vọng — ít nhất là đủ khả năng đầu tư một ít tiền vào việc nuôi tằm dù sau đó lại thua lỗ, cũng như mua một cây đàn piano cho Pamela, và cất một ngôi nhà nhỏ trên mảnh đất ở phố Hill mà người họ hàng giàu có ở St. Louis là James Clemens đã giữ gìn giúp ông. Đó chính là ngôi nhà ngày nay được biết đến với tên gọi “Ngôi nhà của Mark Twain.”—[Ngôi nhà này, vào năm 1911, đã được ông bà George A. Mahan mua lại và hiến tặng cho Hannibal để làm bảo tàng tưởng niệm.]—Gần đó, hướng về phía góc phố Main, là văn phòng của ông, nơi ông phân định luật pháp và công lý theo cách thức tuy không mang lại cho ông sự giàu sang, nhưng ít ra cũng mang về cho ông sự kính trọng của toàn thể cộng đồng. Một ví dụ có thể làm minh chứng:

Ngay cạnh văn phòng của ông là một tiệm đẽo đá. Một hôm, người chủ tiệm tên là Dave Atkinson xảy ra xô xát với một kẻ mang biệt danh “Gã côn đồ” MacDonald, và một trận chiến ầm ĩ đã nổ ra. Thẩm phán Clemens vội chạy ra ngoài và phát hiện hai kẻ đó đang ngã vật xuống đất, tẩn nhau nhừ tử trên vỉa hè.

“Ta ra lệnh giữ hòa bình!” ông hét lớn khi tiến lại gần họ.

Chẳng ai thèm đoái hoài.

“Ta ra lệnh giữ hòa bình!” ông lại hét lớn hơn nữa, nhưng vẫn chẳng có kết quả.

Ngay ở đó có sẵn một chiếc vồ của thợ đập đá. Thẩm phán Clemens chộp lấy nó, cúi người qua đám người đang hỗn chiến, và giáng một cú đấm trời giáng vào đầu kẻ đang ở trên là MacDonald.

“Ta ra lệnh giữ hòa bình!” ông nói lần thứ ba, và bồi thêm một cú mạnh hơn đáng kể.

Thế là mọi chuyện được giải quyết. Cú đánh thứ hai mạnh đến mức khiến MacDonald lăn quay ra, và sự yên bình lập tức được thiết lập. Thẩm phán Clemens áp giải cả hai người vào tòa án của mình, phạt tiền và thu đủ tiền thù lao. Sự quyết đoán vì chính nghĩa ấy hoàn toàn xứng đáng nhận được phần thưởng thích đáng.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.