Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1697 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lxxxviii. “Thời Đại Mạ Vàng”

❊ ❊ ❊

Mark Twain đã không đi lưu diễn thuyết khách vào mùa đông năm ấy. Redpath vẫn nài nỉ ông như thường lệ, thậm chí vào giữa mùa hè còn viết thư:

“Anh có đi không? Sợ không đi à? Chúng tôi đã ghi nhận các buổi diễn thuyết được sắp xếp cho anh trị giá từ bảy đến tám ngàn đô-la,” đồng thời ông liệt kê một loạt các thị trấn trải dài về mặt địa lý từ Boston đến St. Paul.

Nhưng khi ấy Clemens chẳng có ý định đi diễn thuyết thêm lần nào nữa, và đến tháng Mười một, từ London, ông lại thông báo (với Redpath):

“Khi nào tôi còn cất tiếng hò hét mà được dưới 500 đô-la thì chắc lúc đó tôi đói lắm rồi, nhưng ngặt nỗi tôi chẳng có ý định hò hét với bất kỳ giá nào đâu.”

Redpath vẫn tiếp tục đeo bám, và vào tháng Giêng đã đề nghị mức 450 đô-la cho một đêm duy nhất ở Philadelphia, nhưng chẳng đi đến kết quả gì. Ông có nhận diễn thuyết hai đêm tại Hội trường Steinway cho Hiệp hội Thư viện Thương mại trên cơ sở chia đôi lợi nhuận, thu về 1.300 đô-la cho hai đêm diễn ấy coi như phần của mình; và ông cũng diễn thuyết một đêm ở Hartford, với lợi nhuận 1.500 đô-la, dành cho mục đích từ thiện. Cha xứ Hawley ở Hartford từng thông báo rằng công việc truyền giáo của ông đang gặp khó khăn vì thiếu thốn kinh phí. Ông cho biết một số giáo dân thực sự không có cái ăn, lũ trẻ đang khóc vì đói lòng. Chưa ai từng đáp lại một lời kêu gọi thống thiết nhường ấy nhanh hơn Samuel Clemens. Ông ngỏ ý diễn thuyết hoàn toàn miễn phí, đồng thời gánh một phần chi phí ngang bằng với bất kỳ khoản phát sinh nào do ủy ban gồm tám người đồng ý tham gia thúc đẩy dự án chịu trách nhiệm. Ông đã thực hiện bài diễn thuyết về Quần đảo Sandwich, và vào lúc kết thúc, người ta trao tận tay ông một tấm bìa lớn ghi rõ các con số về tiền thu được. Tấm bìa được giơ lên cho mọi người cùng thấy, và cả khán phòng vỡ oà trong tiếng hò reo vang dội.

Ông rất ít viết lách trong những tuần đầu tiên sau khi trở về. Vào đầu năm (ngày 3 và 6 tháng Giêng năm 1873), ông gửi hai bài viết về Quần đảo Sandwich cho tờ Tribune, trong đó, với văn phong kỳ lạ quen thuộc của mình, ông thúc giục việc sáp nhập nơi đây.

“Chúng ta phải sáp nhập những con người ấy,” ông tuyên bố, rồi tiếp tục liệt kê những phúc lợi mà chúng ta có thể ban phát cho họ, chẳng hạn như “những bồi thẩm đoàn đầu đất, luật về chứng mất trí, và Băng đảng Tweed.”

Chúng ta có thể ban ơn cho họ Woodhull và Clafin, cùng với George Francis Train. Chúng ta có thể ban cho họ những diễn giả! Tôi sẽ tự thân đi.

Chúng ta có thể biến chùm đảo nhỏ buồn ngủ ấy thành xó xỉnh nóng bỏng nhất trên đời, và khoác lên nó vẻ hào quang đạo đức của nền văn minh cao cả và thiêng liêng của chúng ta. Sáp nhập chính là điều những người dân đảo khốn khổ ấy đang cần!

“Liệu chúng ta có đành từ chối ngọn đèn sự sống đối với những con người u mê?”

Thành công của ông ở Anh đã trở thành động lực để một số tổ chức Mỹ công nhận tài năng của ông ngay trên sân nhà. Đầu năm đó, ông được mời dự tiệc với tư cách là khách danh dự của Câu lạc bộ Lotos ở New York, và chỉ một hoặc hai tuần sau thì được bầu làm hội viên. Đó mới chỉ là sự khởi đầu. Thỉnh thoảng lại có một tư cách hội viên hay vinh dự nào đó được trao tặng, cùng với quá nhiều bữa tiệc tùng đến mức cuối cùng ông phải tự nghĩ ra một mẫu văn bản cố định để từ chối chúng. Ông vẫn chưa được công nhận là nhà văn hàng đầu nước Mỹ, nhưng chắc chắn ông đã trở nên nổi tiếng nhất; và Edwin Whipple, khi viết vào thời điểm này hoặc muộn hơn không bao lâu, đã nhận xét:

“Mark Twain chủ yếu được xem là một nhà hài hước, nhưng nếu phát huy những tài năng thực sự của mình, ông sẽ sánh ngang với những tác giả kiệt xuất nhất của chúng ta trong suốt năm mươi năm qua.” Thế là ông bắt đầu được “phát hiện” ở những tầng lớp cao quý.

Chính trong mùa đông ấy, gia đình Clemens đã tận hưởng đời sống gia đình thực sự đầu tiên của họ ở Hartford, đời sống gia đình thực sự đầu tiên ở bất cứ đâu kể từ những ngày đầu mới cưới. Dinh thự Hooker là một nơi vô cùng thoải mái. Gia đình nhỏ có sức khỏe tương đối tốt. Những người bạn cũ của họ vẫn kiên định và nồng hậu một cách hào phóng, đồng thời họ còn kết thêm rất nhiều bạn mới. Lò sưởi nhà họ là một trung tâm tuyệt vời để những người họ trân quý nhất quây quần bên nhau—nhà Twichell, nhà Warner, nhà Trumbull—tất cả đều chắc chắn nhận được sự chào đón nồng nhiệt ở đó. George Warner, cách đây không lâu, khi hồi tưởng lại, đã nói rằng:

“Nhà Clemens là ngôi nhà duy nhất tôi từng biết mà ở đó không bao giờ có sự bận tâm vướng bận nào vào buổi tối, và khách khứa luôn được chào đón. Clemens là một người chủ nhà tuyệt vời nhất; những buổi tối sau bữa ăn của ông là một dòng suối kể chuyện không bao giờ dứt.”

Những người bạn sống gần đó thường tự do lui tới theo ý thích, đôi khi chẳng cần thủ tục gõ cửa hay chào tạm biệt trang trọng. Họ giống như một đại gia đình ở khu phố đó hơn, với chung một cộng đồng lợi ích, chung một lý tưởng. Gia đình Warner và gia đình Clemens cực kỳ thân thiết, và từ mối thâm giao ấy đã nảy sinh dự án văn chương quan trọng tiếp theo của Mark Twain, đó là việc ông cộng tác với Charles Dudley Warner trong ‘Thời đại Mạ vàng’.

Đã có khá nhiều câu chuyện hoang đường ít nhiều mang tính vô lý được ấn loát về nguồn gốc của cuốn sách này. Thực ra đó là một việc rất đơn giản, một sự phát triển hoàn toàn tự nhiên.

Vào một tối nọ bên bàn ăn, khi nhà Warner có mặt, những lời chê bai các tiểu thuyết gần đây đã được đưa ra với sự tự do và cay nghiệt quen thuộc của những câu chuyện bên bàn ăn. Các đức ông chồng có xu hướng đối xử khá hời hợt với những cuốn tiểu thuyết mà các phu nhân của họ đang tìm thấy niềm vui. Các bà vợ tất nhiên đáp lại rằng điều đáng lẽ các ông chồng nên làm là cung cấp cho người dân Mỹ những tác phẩm khá hơn. Điều này được coi như một lời thách thức, và vì thế đã được đón nhận—đón nhận từ cả hai phía; nghĩa là theo hình thức đối tác. Ngay trong lúc hứng khởi bất chợt, Clemens và Warner đã đồng ý rằng họ sẽ cùng nhau viết một cuốn tiểu thuyết, rằng họ sẽ bắt đầu nó ngay lập tức. Đó là toàn bộ câu chuyện về nguồn gốc của cuốn sách; ít nhất là xét về mặt cộng tác. Trên thực tế, Clemens đã ấp hư sẵn phần mở đầu của một câu chuyện trong đầu, nhưng vốn không muốn đơn độc đảm nhận một tác phẩm hư cấu dài hơi. Do đó, ông đã quá hào hức đón nhận đề xuất đồng tác giả. Mục đích của ông là viết một câu chuyện xoay quanh nhân vật đáng mến thời niên thiếu của mình, người anh họ bên ngoại, James Lampton—để con người mơ mộng dịu dàng ấy đứng ở vị trí trung tâm trên một phông nền thích hợp. Ý tưởng này đã thu hút Warner, và việc khởi soạn chẳng hề bị trì hoãn. Clemens lập tức bắt tay vào việc và hoàn thành 399 trang bản thảo, tức là mười một chương đầu tiên của cuốn sách, trước khi niềm nhiệt huyết ban đầu phai nhạt.

Warner lúc đó đã qua chơi, và Clemens đọc to cho ông nghe. Warner có sẵn một số dự tính cho câu chuyện, liền tiếp nhận từ điểm đó và viết tiếp qua mười hai chương tiếp theo; cứ thế họ làm việc luân phiên, “trong cái niềm tin mê tín,” như Mark Twain mãi về sau đã tuyên bố, “rằng chúng tôi đang viết một câu chuyện mạch lạc duy nhất, trong khi tôi cho rằng trên thực tế, chúng tôi đang viết hai câu chuyện rời rạc chẳng mấy liên quan.”—[Độc giả có thể hứng thú với việc phân công lao động. Clemens viết từ chương I đến chương XI; ngoài ra còn các chương XXIV, XXV, XXVII, XXVIII, XXX, XXXII, XXXIII, XXXIV, XXXVI, XXXVII, XLII, XLIII, XLV, LI, LII, LIII, LVII, LIX, LX, LXI, LXII, và các phần của các chương XXXV, XLIX, LVI. Warner viết từ chương XII đến chương XXIII; ngoài ra còn các chương XXVI, XXIX, XXXI, XXXVIII, XXXIX, XL, XLI, XLIV, XLVI, XLVII, XLVIII, L, LIV, LV, LVIII, LXIII, và các phần của các chương XXXV, XLIX, và LVI. Do đó, công việc được chia đều một cách rất công bằng.]

Có thêm một cộng sự nữa tham gia vào Thời đại Mạ vàng trước khi cuốn sách được hoàn thành hẳn hoi. Đó chính là J. Hammond Trumbull, người đã biên soạn nên những tiêu đề chương mang tính mã hóa đầy kỳ lạ và muôn màu muôn vẻ: Trumbull là người uyên bác nhất từng sống ở Hartford. Ông thông thuộc mọi dữ liệu văn học và khoa học, và theo lời Clemens thì ông có thể chửi thề bằng hai mươi bảy thứ tiếng. Người ta cho rằng đó là một ý tưởng tuyệt vời khi nhờ Trumbull cung cấp một mớ hỗn độn các trích dẫn bằng đủ thứ tiếng để đặt lên trước các chương trong cuốn sách mới, với mục đích khơi gợi sự tò mò và có lẽ là để làm độc giả giải trí—một mục đích mà xét ở mức độ nào đó hình như đã phản tác dụng.]

Cuốn sách được bắt đầu vào tháng Hai và hoàn thành vào tháng Tư, thế nên công việc chẳng hề bị đình trệ. Kết quả cho ra, dẫu không mang tính nghệ thuật cao, lại tạo ra những trang sách đọc hay một cách đáng kinh ngạc. Warner có nét chạm trổ của sự lãng mạn, còn Clemens lại có quà tặng thiên bẩm trong việc tạo dựng, hoặc ít nhất là khắc họa, những thực tế của con người. Hầu hết các nhân vật của ông đều phản chiếu những cá tính thân thuộc từ thời niên thiếu của mình. Bên cạnh việc nâng tầm James Lampton thành nhân vật Sellers bất tử, Orion đã hóa thân thành Washington Hawkins, Thẩm phán Clemens chính là vị quan tòa, trong khi bản thân cá tính của Mark Twain, ở mức độ đậm nhạt khác nhau, cũng được phản chiếu trong hầu hết các sáng tạo của ông. Còn về mảnh đất ở Tennessee, thứ vốn là một ảo ảnh xa vời và nỗi ám ảnh đáng sợ bấy lâu nay, cuối cùng đã trở thành tài sản hữu hình. Chỉ một hoặc hai năm trước đó, Clemens từng viết cho Orion rằng:

Này nhé! Tôi không muốn được hỏi ý kiến một chút nào về chuyện đất đai ở Tennessee nữa. Tôi thậm chí không muốn người ta nhắc đến nó trước mặt mình. Khi tôi đưa ra một gợi ý thì anh cứ việc hành động theo hoặc vứt xơ đi, nhưng tôi nài xin anh đừng bao giờ hỏi xin lời khuyên, ý kiến hay sự đồng thuận của tôi về cái tài sản đáng ghét đó nữa.

Nhưng giờ đây nó lại phát huy tác dụng rất tốt. Đó chính là chủ đề quan trọng của câu chuyện.

Mark Twain hoàn toàn có đủ năng lực để xây dựng phần việc của mình trong câu chuyện. Ông nắm rất rõ các nhân vật, cuộc đời họ và bầu không khí xung quanh họ. Thượng nghị sĩ Dilworthy (ngoài đời chính là Thượng nghị sĩ Pomeroy ở Kansas, thời đó nổi tiếng tai tiếng về hành vi mua chuộc phiếu bầu) đã quá quen thuộc. Mùa đông ở Washington năm ấy đã giúp Clemens làm quen với cuộc sống nơi đây, những mưu đồ chính trị và sự mất uy tín của Quốc hội. Warner cũng có năng lực tương đương cho phần việc của mình trong dự án, và lời chỉ trích chính mà người ta có thể đưa ra cũng chính là điều do tự tay Clemens nêu rõ—rằng các phân đoạn của câu chuyện vẫn chỉ là những mảnh ghép rời rạc chứ chưa tạo thành một khối thống nhất.

Còn về bản thân câu chuyện—sự lãng mạn và bi kịch trong đó—nhân vật Laura dưới ngòi bút của bất kỳ tác giả nào cũng là một hình tượng không dễ gì quên được. Dù điều này có nghĩa là tác phẩm được viết rất hay, hay chỉ là viết một cách nổi bật đi chăng nữa, thì chính độc giả phải tự mình đánh giá lấy. Về mặt đạo đức, nhân vật này không thể biện minh được. Laura vốn là nạn nhân của hoàn cảnh ngay từ thủa ban đầu. Chẳng thể có chút công lý thơ ca nào trong số phận bi đát của cô ta. Kéo cô ta ra khỏi một vụ đắm tàu hơi nước, chỉ để biến cô ta thành nạn nhân của một tên vô lại, rồi sau đó thành một ả phiêu lưu, và cuối cùng là một kẻ giết người, tất cả điều đó có thể là nghệ thuật hay ho, nhưng lại thuộc loại rất tồi tệ. Laura tựa như một dạng Becky Sharp phiên bản Mỹ; nhưng đằng sau số phận của Becky vẫn có công lý báo ứng, trong khi kết cục của Laura lại chỉ được biện minh bởi hứng thú ngẫu nhiên của tác giả. Còn về cái kết của cô ta, mặc cho công chúng đạo đức của thời đại đó có hành xử ra sao đi nữa, khán giả thời nay chắc chắn sẽ không ném đá đuổi cô ta khỏi sân khấu, hủy hoại tương lai hay tước đoạt mạng sống của cô ta.

Các tác giả từng đánh giá rất cao đứa con tinh thần của mình khi nó hoàn thành, nhưng điều đó chẳng có nghĩa lý gì. Bất kỳ nhà văn nào cũng đánh giá cao tác phẩm của mình ngay tại thời điểm nó vừa hoàn thành. Những năm về sau, chẳng mấy khi ai trong số họ còn nghĩ tốt đẹp về tác phẩm của mình; nhưng điều đó cũng chẳng có gì lạ. Tác giả hiếm khi nào mặn mà sâu sắc với đứa con tinh thần một khi nó đã được bàn giao cho công chúng chăm sóc. Thực tế là câu chuyện này vẫn rất được ưa chuộng, vẫn làm say lòng hàng ngàn độc giả, trong khi vô số cuốn tiểu thuyết được viết ra kể từ sau khi nó hoàn thành chỉ sống qua một thời kỳ ngắn ngủi rồi chết yểu đến mức ngay cả tên tuổi cũng chìm vào quên lãng, đó chính là lời phán quyết đúng đắn nhất về giá trị của nó.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.