Khi mùa xuân đến với sự sống chồi ươm và nhựa sống trào dâng; khi những hàng cây trong công viên bắt đầu phảng phất sắc xanh, ý tưởng về vùng Amazon lại trỗi dậy mạnh mẽ, và kẻ mộng mơ săn lá coca liền chuẩn bị cho chuyến thám hiểm của mình. Cậu đã dành dụm được một ít tiền — đủ để đưa cậu đến New Orleans — và quyết định mở đầu chuyến hành trình dài bằng một cuộc xuôi dòng Mississippi yên ả, để ít nhất có một lần, được đắm mình vào cái sự thư thả xa hoa của dòng sông hùng vĩ từng chiếm một phần lớn trong những giấc mơ thuở thiếu thời.
Những chiếc tàu chạy trên sông Ohio không phải là loại phương tiện sang trọng bậc nhất trên mặt nước, nhưng chúng chậm rãi và hiếu khách. Mùa đông năm ấy thật ảm đạm và khắc nghiệt. "Cơn sốt mùa xuân" cùng niềm khao khát sự thảnh thơi đã hòa quyện lại trong cái trạng thái ngái ngủ khiến con người ta sẵn sàng sống chậm lại.
Mark Twain kể cho chúng ta nghe trong cuốn Life on the Mississippi rằng ông đã “bỏ nhà ra đi”, thề sẽ không trở về cho đến khi có thể đường hoàng về thăm nhà với tư cách là một hoa tiêu đầy vinh quang. Đây là một cách kể mang tính văn chương. Tham vọng làm hoa tiêu chưa bao giờ tắt hẳn; nhưng coca và vùng Amazon mới là những thứ ngự trị trong đầu ông khi ông đặt mua vé tàu trên chiếc Paul Jones đi New Orleans, qua đó bất tử hóa con tàu cổ kính nhỏ bé ấy. Ông từ biệt Macfarlane, khuân hành lý lên tàu, chuông reo, còi thổi, tấm ván cập bờ được kéo lên, và ông chính thức dấn thân vào một cuộc hành trình không kéo dài trong một tuần hay nửa tháng, mà là bốn năm ròng — bốn năm kỳ diệu, rực rỡ ánh dương, mà vinh quang của nó sẽ tô điểm cho tất cả những gì diễn ra sau đó.
Trong cuốn sách viết về sông Mississippi, tác giả tạo ấn tượng rằng lúc đó mình là một thiếu niên khoảng mười bảy tuổi. Viết từ góc độ đó, ông ghi lại những sự kiện hoặc ít nhiều đã được hư cấu, hoặc đã xảy ra với người khác. Trên thực tế, ông đã lớn hơn tuổi hai mươi mọt khá nhiều, bởi vì vào tháng Tư năm 1857, ông mới bước lên con tàu Paul Jones; và ông cũng đã khá quen thuộc với tàu thủy cùng những yêu cầu chung của nghề hoa tiêu. Ông lớn lên trong một thị trấn chuyên đào tạo ra những hoa tiêu; ông đã quen nghe những câu chuyện về nghề nghiệp của họ. Ít nhất một trong những người con nhà Bowen đã có mặt trên sông nước từ khi Sam Clemens vẫn còn là một cậu bé ở Hannibal, và thường xuyên về nhà để khoe mẽ sự vĩ đại cũng như hào hứng kể về công việc kỳ diệu của mình. Sam Clemens thừa hiểu rằng học nghề sông nước không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Tuy nhiên, khi con tàu nhỏ lững lờ xuôi dòng nước đi vào những vùng đất ngày càng trở nên tươi đẹp hơn theo nhịp bước của mùa xuân, “niềm khát khao trường tồn” thuở bé lại trỗi dậy, và tiếng gọi từ vùng Amazon xa xôi với cây coca cùng hệ động vật phong phú của nó bỗng trở nên mờ nhạt.
Horace Bixby, hoa tiêu của con tàu Paul Jones, khi đó là một người đàn ông ba mươi hai tuổi, vẫn còn sống (vào năm 1910) và đang nắm giữ bánh lái — [Tác giả của hồi ký này đã phỏng vấn trực tiếp ông Bixby, và tuân theo cách diễn đạt của ông trong suốt tác phẩm.] — đang phóng tầm mắt nhìn qua mũi tàu ở phía đầu Hòn đảo số 35 thì nghe thấy một giọng nói chậm rãi, dễ chịu cất lên:
“Chào buổi sáng.”
Bixby là một con người dứt khoát, thẳng thắn và lịch sự.
“Chào buổi sáng, thưa anh,” ông đáp gọn lỏn, quả quyết mà không thèm quay đầu lại.
Thông thường, ông Bixby không thích có khách trong buồng lái. Người khách này chẳng mấy chốc bước lên và đứng dịch về phía sau ông một chút.
“Anh nghĩ sao nếu một thanh niên muốn học nghề sông nước?” người đó nói.
Viên hoa tiêu liếc qua vai và nhìn thấy một thanh niên có dáng người mảnh khảnh, lêu khêu với làn da trắng mịn như con gái cùng một mái tóc hung đỏ xoăn tít.
“Tôi chẳng thấy hay ho gì đâu. Mấy gã hoa tiêu tập sự phiền phức hơn là giá trị chúng mang lại. Phiền toái hơn là lợi ích rất nhiều.”
Người đến xin học nghề không hề nản lòng.
“Tôi làm nghề thợ in,” cậu tiếp lời với giọng điệu thoải mái, từ tốn của mình. “Nó không hợp với tôi lắm. Tôi định sang Nam Mỹ.”
Bixby vẫn dán mắt vào dòng sông; nhưng giọng nói của ông đã phảng phất chút hứng thú.
“Sao cậu lại cứ kéo dài giọng ra thế?” (từ “kéo” là thuật ngữ của dân sông nước dùng để chỉ giọng kéo dài), ông hỏi.
Cậu thanh niên đã ngồi xuống chiếc ghế dành cho khách.
“Anh phải hỏi mẹ tôi thôi,” cậu nói, giọng thậm chí còn chậm rãi hơn trước. “Bà ấy cũng nói kéo dài như vậy mà.”
Hoa tiêu Bixby bừng tỉnh và cười lớn; ông vốn là người có khiếu hài hước sắc sảo, và cách trả lời đó khiến ông cảm thấy thú vị. Vị khách của ông lại tiếp tục dò dẫm.
“Anh có biết mấy anh em nhà Bowen không?” cậu hỏi — “những hoa tiêu chạy tuyến St. Louis và New Orleans ấy?”
“Tôi biết rất rõ — cả ba người bọn họ. William Bowen đã cầm lái chuyến đầu tiên cho tôi; một cậu bé cực kỳ giỏi giang. Lúc bước lên tàu, cậu ta mang theo một cuốn Kinh Thánh; nhưng chỉ một tuần sau, cậu ta đã đem đổi nó lấy một bộ bài tây. Tôi cũng biết Sam và Bart nữa.”
“Đó là bạn học cũ của tôi ở Hannibal đấy. Nhất là Sam và Will, họ là bạn thân của tôi.”
“Lại đây đứng cạnh tôi xem nào,” ông bảo. “Tên cậu là gì?”
Người xin học liền khai tên, và cả hai cùng đứng ngắm nhìn làn nước lấp lánh dưới ánh nắng.
“Cậu có uống rượu không?”
“Không ạ.”
“Cậu có cờ bạc không?”
“Không, thưa anh.”
“Cậu có hay chửi thề không?”
“Không vì giải trí đâu; chỉ khi bị dồn ép mới nói thôi.”
“Cậu có ăn trầu hay nhai thuốc gì không?”
“Không bao giờ, thưa anh; nhưng tôi bắt buộc phải hút thuốc.”
“Cậu đã từng cầm lái bao giờ chưa?” câu hỏi tiếp theo của Bixby vang lên.
“Tôi nghĩ là mình đã lái mọi thứ trên sông này rồi, ngoại trừ một chiếc tàu thủy.”
“Rất tốt; hãy cầm lấy bánh lái và xem cậu có thể làm gì được với một chiếc tàu thủy nào. Cứ giữ nguyên hướng đó — nhắm thẳng tới cái gốc cây bông vải ngập nước ở phía dưới kia kìa.”
Bixby đang bị đau chân nên rất mừng vì có người thay thế đôi chút. Ông ngồi xuống ghế và chăm chú quan sát đường đi. Chẳng bao lâu sau, ông lên tiếng:
“Chỉ có một cách duy nhất mà tôi nhận một thanh niên vào học nghề sông nước: đó là phải trả tiền.”
“Anh lấy phí bao nhiêu?”
“Năm trăm đô-la, và tôi hoàn toàn không phải chịu bất kỳ khoản chi phí nào hết.”
Vào những thời đó, các hoa tiêu được phép mang theo một người học việc, hay còn gọi là “lính tập”, ăn ở miễn phí trên tàu. Ý của ông Bixby là ông sẽ không phải tốn kém gì khi tàu cập bến, hay cho các chi phí phát sinh ngoài lề. Điều kiện của ông đưa ra trông có vẻ khá nản lòng.
“Tôi không có sẵn năm trăm đô-la mặt,” Sam nói; “Tôi có một mảnh đất ở Tennessee trị giá hai mươi lăm xu một mẫu; tôi sẽ đưa cho anh hai nghìn mẫu đất loại đó.”
Bixby từ chối.
“Không; tôi không muốn nhận bất động sản chưa khai thác đâu. Tôi có thừa chúng rồi.”
Sam ngẫm nghĩ về số tiền mà có lẽ cậu có thể vay từ chồng của Pamela mà không làm ảnh hưởng đến uy tín của mình.
“Vậy thì, tôi sẽ đưa trước một trăm đô-la tiền mặt và số còn lại khi nào kiếm được sẽ trả tiếp.”
Có điều gì đó ở chàng thanh niên này đã chinh phục được trái tim của Horace Bixby. Cách nói chuyện chậm rãi, dễ chịu; tác phong điềm tĩnh, từ tốn bên bánh lái, cùng sự chân thành rõ ràng trong mục đích — đó chỉ là những biểu hiện bề ngoài, nhưng sâu thẳm bên dưới, vị hoa tiêu cảm nhận được một phẩm chất tâm hồn nào đó mà sau này đã khiến cả thế giới phải yêu mến Mark Twain. Những điều kiện được đề ra đã đi đến thống nhất. Các khoản thanh toán chậm sẽ bắt đầu khi học viên đã thông thuộc khúc sông và bắt đầu nhận được tiền lương hoa tiêu. Trong những ca trực ban ngày của ông Bixby, học viên của ông thường xuyên túc trực bên bánh lái trong chuyến đi đó, trong khi viên hoa tiêu ngồi chỉ đạo và xoa bóp cái chân đang đau của mình. Bất kỳ tham vọng văn chương nào mà Samuel Clemens từng ấp ủ đều phai nhạt dần; khi họ đến New Orleans, cậu gần như quên bẵng đi mất việc mình từng là một thợ in, và khi biết rằng sẽ không có con tàu nào khởi hành đi Amazon trong một thời gian không xác định, cậu càng cảm thấy rõ ràng rằng có một bàn tay dẫn dắt nào đó đã tiếp quản cuộc đời mình.
Từ New Orleans, người thầy của cậu không quay lại Cincinnati mà đi thẳng tới St. Louis, dẫn theo người học trò mới của mình — người cảm thấy vô cùng tuyệt vời khi được điều khiển con tàu tiến vào thành phố lớn với dòng người tấp nập bên bờ sông; bến cảng chật ních những xe tải, xe ngựa và những đống hàng hóa chất cao như núi, bao bọc xung quanh là cả một dải tàu thủy dài đúng một dặm nằm sát bên nhau, mũi hướng ngược dòng nước một chút, những ống khói phun khói cuồn cuộn vươn cao ngút ngàn giữa bầu trời xanh thẳm — một bức tường thành thương mại sừng sững. Thật là huy hoàng làm sao khi luồn lách tìm cho mình một chỗ đậu trong hàng ngũ uy nghi ấy, để trở thành một phần tử, dù nhỏ nhoi đến đâu, của hạm đội lẫy lừng đó. Tại St. Louis, Sam đã vay mượn ông Moffett số tiền cần thiết để thanh toán khoản tiền đầu tiên, và qua đó hoàn tất hợp đồng của mình. Rồi khi đột nhiên nhận ra bản thân đang ở trên một con tàu lớn tuyệt đẹp, trong một buồng lái nằm cao tít trên mặt nước đến mức cậu có tưởng như mình đang đứng chênh vênh trên đỉnh núi — một “ngôi đền nguy nga” — hạnh phúc trong cậu dường như đã trọn vẹn.