Cuộc sống tại Hartford, vào mùa thu năm 1871, khởi đầu mang tính hình thức nhiều hơn là thực chất. Những người mới đến được đón nhận bằng sự nồng hậu và tình làng nghĩa xóm rộng mở, nhưng sự bộn bề của việc ổn định nhà cửa cùng việc người chủ gia đình phải vội vã lên đường trong một chuyến lưu diễn thuyết kéo dài đã mang lại những nỗi bất an; bầu không khí trong ngôi nhà của nhà Clemens những ngày đầu ở Hartford ấy mới chỉ hé lộ chút ít về vẻ đáng yêu trong tương lai của nó.
Cũng như trong một giai đoạn nhiều năm về sau, Mark Twain đã phải cậy đến việc đi diễn thuyết để trả nợ. Ông vẫn còn thiếu một phần tiền hùy vốn mua tờ Express; ngoài ra, ông cũng buộc phải ứng trước tiền từ ban tổ chức các buổi diễn thuyết. Như thường lệ, ông rất ngán ngẩm cảnh hành xác trên đường đi, sự ồn ào của đời sống khách sạn, sự đơn điệu của các chương trình giải trí, trong khi hơn hầu hết mọi người, ông lại tha thiết yêu chuộng sự ấm cúng và dịu dàng của gia đình. Chẳng qua là ông không thể kham nổi việc bỏ lỡ những khoản lợi nhuận béo bở từ trên bục diễn thuyết mà thôi.
Mùa diễn của ông khai mạc tại Bethlehem, Pennsylvania, vào ngày 16 tháng 10, và lịch trình đưa ông đi khắp nơi, đông tây nam bắc, vượt qua những khoảng cách xa xôi giữa Boston và Chicago. Thỉnh thoảng, khi không ở quá xa, ông vẫn tranh thủ ghé về Hartford, và vào tháng 11, ông đã có buổi diễn thuyết tại đó về Artemus Ward.
Ông đã đổi chương trình biểu diễn ít nhất hai lần trong mùa đó. Ông mở đầu bằng “Hồi ức” (Reminiscences), bài diễn thuyết mà ông nói sẽ đề cập đến tất cả những nhân vật mà ông từng gặp, từ “những kẻ ngốc, người điên cho đến các vị vua”, nhưng ông không thích nó, hoặc bài nói chuyện không được suôn sẻ cho lắm. Ông từng viết thư cho Redpath về bài phát biểu về Artemus Ward rằng:
“Nó rất hợp với tôi, và tôi sẽ không bao giờ thèm thuyết trình cái thứ 'Hồi ức' khó chịu và phát ói ấy nữa.”
Nhưng bài diễn thuyết về Ward cũng chỉ duy trì được chừng hơn một tháng, bởi vì vào ngày 8 tháng 12, ông lại viết thư:
Hãy thông báo cho tất cả mọi người hay rằng từ lúc này trở đi tôi sẽ chỉ nói về những đoạn trích từ cuốn sách sắp phát hành của tôi, 'Gian nan' (Roughing It). Đã thử hai lần tối qua; hợp với tôi không chê vào đâu được.
Và ít lâu sau đó:
Đã có một buổi tối tuyệt vời với một khán giả tuyệt cú mèo ở Indianapolis tối qua; phòng vé chật ních người, hệt như những gì tôi vẫn luôn trải qua ở ngoài này.... Giờ thì tôi chẳng màng hủy bỏ bất kỳ lịch hẹn nào nữa. Tôi thậm chí sẽ “hốt” gọn mấy tay người Pennsylvania gốc Hà Lan ấy bằng bài diễn thuyết này cho mà xem.
Đã trả dứt 4.000 đô-la tiền nợ. Anh là người cuối cùng trong danh sách của tôi đấy. Sẽ bắt đầu trả anh trong vài ngày nữa, và rồi tôi sẽ lại được làm một con người tự do.
Không nghi ngờ gì khi ông vô cùng đắc ý trước những khúc khải hoàn của chuyến lưu diễn, dẫu rằng chưa lúc nào ông coi đó là một chuyến đi chơi nghỉ dưỡng. Trong những tuần đầu tiên ấy, những bản thảo in thử của cuốn sách mới cứ bám đuổi ông từ nơi này sang nơi khác, chẳng mang lại chút thoải mái nào. Mặc dù vậy, với những thành quả lớn lao, chắc chắn đang có sẵn trong tay và cả ở tương lai, người ta có thể chịu đựng được rất nhiều thứ.
Ở vùng lân cận Boston, còn có những niềm ủi an khác. Ông có thể dành phần lớn thời gian trong ngày tại trụ sở của Câu lạc bộ Trí thức (Lyceum) trên phố School, nơi luôn có những người bạn tri kỷ hội ngộ — Nasby, Josh Billings, cùng phần còn lại của nhóm nghệ sĩ lưu động thường tề tựu về đây vào cuối năm. Các bài diễn thuyết của họ không bao giờ được đem ra thử nghiệm ngay tại Boston, mà ở các thị trấn vùng ngoại ô; được thử nghiệm rồi hoàn thiện — hoặc bị loại bỏ. Khi khán giả vùng tỉnh cuối cùng đã cảm thấy thỏa mãn, thì màn sát hạch cuối cùng tại Tòa soạn Nhạc hội Boston mới được tiến hành, và nếu việc này thành công thì phần còn lại của mùa diễn coi như được đảm bảo an toàn. Các diễn giả của Redpath trọ tại khách sạn Young, và dành cả ngày ở trụ sở ban tổ chức để hút thuốc, phét lác, hoặc bàn chuyện nghề nghiệp. Đầu buổi tối, họ tỏa đi các thị trấn ngoại ô như Lowell, Lexington, Concord, New Bedford. Ngày nay chẳng còn cảnh tượng nào như thế nữa: diễn giả thì ít, các cơ quan diễn thuyết thì mờ nhạt; chẳng còn những tên tuổi lớn nào được tạo dựng trên bục diễn thuyết nữa.
Cũng chẳng còn nhóm chuyên gia gây cười nào rõ nét như nhóm vừa được nhắc đến ở trên. Kể từ đó, sự hài hước đã trở nên phổ biến khắp nơi. Ít có nhà văn nào thời đại này dám thú nhận rằng họ coi trọng công việc của mình đến mức lúc nào cũng giữ mặt nghiêm ngặt khi viết; thực ra, cũng chỉ chừng ấy người dám thú nhận rằng họ coi công việc của mình nhẹ nhàng đến mức có thể nhìn những khía cạnh khắc nghiệt và triết lý của cuộc đời bằng một nụ cười.
Josh Billings là một trong những bậc tiền bối hiền hòa và đáng yêu nhất của chúng ta trong làng gây cười. Thế hệ ngày nay thậm chí không quá quen thuộc với tên tuổi của ông, thế mà cả cái tên lẫn những câu nói của tâm hồn kỳ lạ ấy từng cửa miệng ai nấy vào cái thời điểm mà chúng ta đang viết đây. Tên thật của ông là Henry W. Shaw, và ông là một triết gia đích thực luôn mỉm cười, người lẽ ra đã có thể tạo dựng được một danh tiếng vững chắc và nghiêm túc hơn nhiều nếu ông không bị dụ dỗ làm hỏng các châm ngôn của mình bằng cách viết chính tả lố bịch cốt để phổ biến chúng và khiến chúng kiếm được mức sống đủ qua ngày. Điều đó không ảnh hưởng nhiều lắm đến tác phẩm của Nasby. Sự dốt nát được giả vờ ấy rất phù hợp với khía cạnh cuộc sống mà ông ta thể hiện; nhưng thật đáng thương hại khi giờ đây ngẫm lại một số câu nói thực sự xuất sắc của Josh Billings lại được trình bày dưới cái hình thức kỳ quặc từng được coi là một phần của sự hài hước cách đây một thế hệ. Ngay cả những châm ngôn vốn dĩ mang bản chất hài hước cũng đánh mất đi giá trị trong lối viết chính tả bị bóp méo ấy.
“Khi một người bắt đầu trượt dốc, mọi thứ đều đã được bôi trơn sẵn sàng cho dịp đó,” câu này hầu như chẳng thể cải thiện hơn được bằng thứ chính tả méo mó, và đây là một vài viên ngọc quý khác đã sống sót sau thảm họa chết chóc ấy.
“Có người nhầm lẫn sự hoạt bát với sự hóm hỉnh; trong khi sự khác biệt giữa hoạt bát và hóm hỉnh cũng giống như sự khác biệt giữa con đom đóm và tia chớp.”
“Đừng nắm lấy sừng bò — hãy túm lấy đuôi nó; như vậy cậu có thể buông ra bất cứ lúc nào cậu muốn.”
“Khó khăn không phải ở chỗ chúng ta biết quá nhiều, mà ở chỗ chúng ta biết quá nhiều điều vốn không phải như vậy.”
Josh Billings, Nasby và Mark Twain là những người bạn thân thiết. Họ từng chụp chung một bức ảnh nhóm, và giữa họ luôn có những câu chuyện vui đùa rôm rả. Josh Billings từng viết về chủ đề “Đi diễn thuyết” (Lekturing), và dưới mục “Quy tắc Bảy”, bàn về sự thiếu khôn ngoan khi mời một diễn giả về nhà riêng, ông đã nói thế này:
Thử nghĩ đến chuyện rước Mark Twain về nhà anh xem chẳng hạn. Người vợ hiền của anh đã dọn dẹp nhà cửa gọn gàng ngăn nắp đâu vào đấy cho dịp đó; mọi thứ đều nằm đúng chỗ của nó. Anh không bao giờ hút thuốc trong nhà mình. Anh không gác chân lên bàn trà, anh không vứt báo tung tóe khắp phòng trong tình trạng hỗn độn hoàn toàn: trật tự và tiết kiệm ngự trị trong cơ ngơi của anh. Nhưng nếu anh mong Mark Twain cảm thấy hạnh phúc, hay chí ít là thoải mái, thì anh buộc phải mua một hộp xì-gà trị giá ít nhất mười bảy đô-la và anh phải dọn sạch mọi món đồ dễ vỡ ra khỏi phòng khách của mình. Anh phải rải những tờ báo mới nhất khắp phòng một cách cẩu thả, anh phải chuẩn bị sẵn một bình nước đá, vì Mark là một kẻ khôi hài khô khan. Anh phải tóm và trói tất cả lũ nhóc nhà anh lại, từ đầu đến chân, vì Mark chỉ yêu trẻ con trên lý thuyết thôi; anh phải gửi con mèo cưng sang nhà hàng xóm và giấu biến con chó xù đi. Đó là những việc buộc phải làm, bằng không Mark sẽ thu xếp vali gồm cái cổ áo sơ-mi dự phòng cùng bài diễn thuyết về Quần đảo Sandwich rồi lang thang khắp các con phố nhà anh, vừa hút thuốc vừa đọc các bảng hiệu trên cửa hàng cho đến khi đến giờ diễn thuyết.
Vì chúng ta có lẽ sẽ không đề cập gì thêm đến việc đi diễn thuyết của Mark Twain sau đây, ngoại trừ một cách phớt lờ, nên có lẽ cũng nên nói đôi điều về phong cách của ông trong giai đoạn này. Tại tất cả các địa điểm mà các diễn giả ghé thăm đều có một ủy ban, và việc giới thiệu diễn giả là nhiệm vụ của vị chủ tịch, một đặc quyền mà ông ta rất coi trọng, bởi vì nó mang lại cho ông ta một sự gắn kết chốc lát với sự nổi tiếng và vinh quang. Clemens là một nỗi thất vọng lớn đối với những vị quan chức này. Từ lâu ông đã nhận ra rằng ông có thể tự giới thiệu bản thân hiệu quả hơn bất kỳ ai khác. Công thức quen thuộc của ông là tự giới thiệu mình chính là chủ tịch ủy ban, rồi giới thiệu diễn giả của buổi tối hôm đó; sau đó, với một màn biến hóa thực sự về mặt nhân cách, ông bắt đầu bài diễn thuyết của mình. Việc đó luôn gây sử dụng và thú vị, luôn thành công rực rỡ; nhưng cuối cùng các tờ báo lại in ra công thức này, khiến nó mất đi vẻ tươi mới, thế nên ông đành phải bịa ra những cách khác. Thỉnh thoảng ông đứng lên với lời tuyên bố thẳng thừng rằng ông tự giới thiệu bản thân vì ông chưa từng gặp ai có thể ca ngợi đúng mức tài năng của ông; nhưng các tờ báo cũng in luôn cả câu đó, thế là ông thường đứng lên và bắt đầu mà chẳng có bất kỳ lời giới thiệu nào sất.
Dù phương thức mở đầu của ông có thế nào đi nữa, cách thức tiến hành của Mark Twain có lẽ là minh chứng thuần khiết nhất cho nghệ thuật của một nghệ sĩ biểu diễn trên bục giảng mà đất nước này từng chứng kiến. Đó là thứ nghệ thuật khiến bạn quên đi kỹ thuật thủ công, thứ nghệ thuật khiến mỗi người nghe quên mất rằng họ không phải đang được giải trí riêng tư bởi một người bạn mới kỳ diệu, người đã lặn lội đường xa vì lợi ích riêng của họ. Một thính giả từng viết rằng ông đã ngồi “sôi sục trong tiếng cười” suốt quãng thời gian mà ông cứ ngỡ là phần tiếp theo của lời giới thiệu, mòn mỏi chờ đợi bài diễn thuyết truyền thống bắt đầu, thì bỗng nhiên vị diễn giả cúi đầu chào rồi biến mất, và mọi chuyện đã kết thúc. Người thính giả nhìn đồng hồ; ông ta đã ngồi đó hơn một tiếng đồng hồ. Ông cứ nghĩ rằng mới chỉ tối đa là mười phút trúng tủ mà thôi. Rất nhiều người đã cố gắng ghi lại phần nào hiệu ứng mà nghệ thuật của ông tạo ra trên người họ, nhưng người ta khó lòng truyền tải rõ ràng câu chuyện về một sự hiện diện đã vụt qua và một giọng nói đã im bặt.
Có những mối thâm giao thú vị khác ở Boston. Howells ở đó, và Aldrich; cả Bret Harte nữa, người vừa hoàn tất hành trình khải hoàn băng qua lục địa để gia nhập nhóm nhà văn tờ Atlantic. Clemens dường như chưa từng gặp Aldrich trước đó, dẫu cho mối quan hệ quen biết của họ đã bắt đầu từ một năm trước, khi Aldrich, với tư cách là biên tập viên tờ Every Saturday, từng bình luận về một bài thơ mang tựa đề “Ba lá ái bích” (The Three Aces), từng xuất hiện trên tờ Buffalo Express. Aldrich đã đinh ninh rằng bài thơ đó là tác phẩm của Mark Twain, và phê phán nó như là “một sự bắt chước yếu ớt bài 'Tên Hoa Kỳ ngoại đạo' (Heathen Chinee) của Bret Harte.” Trong một bức thư, Clemens đã nhẹ nhàng thanh minh về lời buộc tội tác giả, và Aldrich đã nhanh chóng cho đăng bức thư đó kèm theo lời giải thích đầy hối lỗi. Một sự trao đổi thư từ cá nhân đầy vui đùa diễn ra sau đó, đánh dấu khởi đầu cho một tình bạn gắn bó suốt đời.
Một trong số những bức thư đó có ý nghĩa đặc biệt ở đây. Clemens đã nối tiếp lời thanh minh của mình bằng một lời xin lỗi, yêu cầu đừng bận tâm thêm về vấn đề này nữa. Aldrich đáp lại rằng đã quá muộn để ngăn cản việc “trả lại công bằng cho anh”, vì lời giải thích của ông ấy đã được đưa lên máy in rồi, nhưng nếu Clemens khăng khăng đòi thế thì ông sẽ rút lại nó ở số báo tiếp theo. Clemens liền viết thư nói rằng ông không muốn rút lại điều đó, và giải thích rằng ông ghét bị quy tội đạo văn của Bret Harte, người mà ông mang ơn sâu sắc về sự vỡ lòng văn chương trong những ngày ở California. Nói tiếp, ông viết:
Anh có biết ý tưởng nào hay ho và tinh tế nhất từng lóe lên trong bộ óc của Harte không? Chính là thế này. Khi họ đang cố gắng quyết định chọn một hình vẽ minh họa bìa cho tờ Overland, một con gấu xám (trên huy hiệu của tiểu bang California) đã được chọn. Anh em nhà Nahl đã chạm trổ nó và trang giấy được in ra với hình con gấu nằm trên đó.
Về phương diện một con gấu, nó đã thành công. Nó là một con gấu tốt, nhưng rồi, người ta phản đối rằng, nó lại là một con gấu vô mục đích — một con gấu chẳng có ý nghĩa gì, chẳng biểu thị điều gì, cứ đứng ì ra đó, nhe nanh gầm gừ qua vai vào khoảng không vô định, và một cách đau đớn cùng hiển nhiên, nó là một kẻ ngốc nghếch thô lỗ và kém duyên xen ngang vào trang sách đẹp đẽ. Mọi người đều lên tiếng rằng chẳng ai hài lòng cả; họ rất tiếc nuối khi phải bỏ nó đi, thế nhưng họ cũng ngần ngại không kém khi cứ giữ nó ở đó trong khi nó chẳng có chút ý nghĩa nào cả. Nhưng chẳng mấy chốc Harte cầm bút chì vẽ hai đường thẳng đơn giản dưới chân nó, và kìa, nó bỗng trở thành một thành công rực rỡ! — biểu tượng cổ xưa của sự hoang dã California, đang nhe nanh gầm gừ trước hình bóng tiến tới của nền văn minh cao cả và tiến bộ, chuyến tàu hỏa đầu tiên của tuyến Đường sắt Xuyên lục địa! Tôi chỉ nghĩ điều đó chẳng khác nào một nguồn cảm hứng thiên bão cả. — [“Con gấu” ấy chính là hình ảnh vẫn luôn xuất hiện trên bìa tờ Overland; “hai đường thẳng” tạo thành một đường ray xe lửa ngay dưới chân nó. Bức thư gốc của Clemens có kèm theo những phác thảo thô minh họa cho những điều này.]
Trong nhóm ở Boston còn có một người gốc California khác, Ralph Keeler, một anh chàng kỳ quặc, tài năng và vô cùng quyến rũ, người mà Clemens từng quen biết thời còn ở sườn phía Tây Thái Bình Dương. Keeler đã được các nhà văn Boston cưu mang và vì thế anh vô cùng biết ơn và hạnh phúc. Anh nghèo túi bụi, nhưng lại giàu có vô tận trong những món quà may mắn hơn của định mệnh. Anh luôn tràn đầy sức sống, vô tư và lạc quan. Chỉ với một số vốn nhỏ nhoi, anh đã thực hiện chuyến vòng quanh nhiều vùng đất và viết bài về những nơi đó cho tờ Atlantic. Trong vòng tròn đầy mê hoặc ấy, anh hạnh phúc tràn trề như thể mình vừa được kết nạp vào hàng ngũ của các vị thần. Keeler được tất cả những ai biết đến anh quý mến trìu mến, và bù lại, anh dành cho họ một sự sùng kính như tôn thờ. Anh thường tháp tùng Mark Twain trong các chuyến diễn thuyết đến các thị trấn ngoại ô khác nhau, và Clemens thường rủ anh về khách sạn ăn sáng, nơi họ có những buổi trò chuyện vô cùng thú vị và sảng khoái với nhau. Có lần Keeler hớt hải chạy đến khách sạn và xộc thẳng lên phòng của Clemens.
“Đi với tôi,” anh nói. “Nhanh lên!”
“Gì thế? Có chuyện gì vậy?”
“Đừng đứng đó mà đôi co nữa. Đi theo tôi.”
Họ sải bước rầm rập qua các con phố cho đến khi tới thư viện công cộng, bước vào, Keeler đi trước dẫn đường, không dừng lại cho đến khi đứng trước một dãy kệ kín sách. Anh chỉ tay vào một cuốn trong số đó, gương mặt rạng rỡ niềm vui.
“Nhìn kìa,” anh nói. “Anh thấy nó chưa?”
Clemens bây giờ mới nhìn kỹ lại và nhận ra một trong những cuốn sách đó chính là cuốn tiểu thuyết chết yểu mà Keeler từng xuất bản.
“Đây là một thư viện,” Keeler hào hứng nói, “và họ có nó kìa!”
Toàn bộ con người anh bừng sáng vì điều kỳ diệu đó. Anh đã tìm hiểu rồi; sổ sách của thư viện cho thấy trong suốt hai năm cuốn sách nằm ở đây, nó đã được mượn ra đọc tận ba lần! Clemens thậm chí còn chẳng mảy may nghĩ đến chuyện mỉm cười. Nếu hiểu về Mark Twain, người ta có thể đoán rằng mắt ông lúc ấy hẳn đã ngấn lệ.
Trong cuốn sách viết về Mark Twain, Howells kể lại một bữa ăn trưa mà Keeler thết đãi những người bạn đồng nghiệp nổi tiếng hơn của mình — Aldrich, Fields, Harte, Clemens và chính Howells — một dịp tụ họp vui vẻ và thân mật. Howells kể lại:
Chẳng còn lại gì trong tôi về khoảng thời gian hạnh phúc ấy ngoài cảm giác về những câu chuyện phiếm nhàn rỗi, không đầu không cuối nhưng đầy vui tươi — những cuộc nô đùa chẳng khởi đầu từ đâu và cũng chẳng kết thúc ở đâu, những tiếng cười giòn giã, vô số câu chuyện hay ho từ Fields, ánh chớp lóa lóe lên đầy hóm hỉnh từ Aldrich, sự tập trung đôi lúc hướng những trò chế nhạo chung của chúng tôi vào người chủ nhà — kẻ đã đón nhận nó một cách hoan hỉ; và giữa buổi trò chuyện chẳng có mấy tính giáo dục ấy, nhưng lại tràn ngập tinh thần bằng hữu, màn kịch hóa đầy vẻ ranh mãnh của Bret Harte về thái độ tinh thần của Clemens đối với một buổi hội thảo của giới văn nghệ Boston thật là sáng tỏ. “Này các anh,” hắn ta lắp bắp nói, “đây chính là giấc mơ cả đời của Mark đấy,” và tôi còn nhớ cái liếc nhìn từ dưới cặp chân mày rậm rì của Clemens đã tố lộ niềm tận hưởng thú vui của ông.
Rất có thể Keeler tổ chức bữa trưa đó để ăn mừng chiến thắng của cuốn sách của mình; điều đó rất đúng với tính cách của anh.
Cái chết của Keeler vẫn là một điều bí ẩn. Tờ New York Tribune đã giao phó cho anh sang Cuba để tường thuật sự thật về một số vụ bạo hành của người Tây Ban Nha. Anh lên tàu rời New York, và được nhìn thấy còn sống lần cuối vào đêm trước khi con tàu cập cảng Havana. Anh chẳng hề giữ bí mật về sứ mệnh của mình mà đem ra bàn thảo một cách thẳng thừng và ngây thơ. Trên tàu lúc đó có một số sĩ quan quân đội người Tây Ban Nha.
Clemens, khi bình luận về vấn đề này, đã từng nói:
“Biết đâu anh ấy không bị ném xuống biển thật, thế nhưng niềm tin đó vẫn phổ biến rằng đó chính là những gì đã xảy ra.”
Trong cuốn sách của mình, Howells đề cập đến thái độ hoài nghi mà Mark Twain từng phải nhận từ giới văn hóa lịch lãm ở Boston; trong khi mặt khác, họ lại chấp nhận Bret Harte như một thành viên của chính họ, tha thứ cho cả những thiếu sót về mặt xã hội.
Lý do đó không khó để hiểu. Harte đã tạo sức hút bằng những tác phẩm hư cấu chính thống thuộc thể loại tuy mang hương vị và bối cảnh tươi mới, nhưng lại là thứ có thể đem ra cân đong đo đếm và phân loại. Harte nói một ngôn ngữ mà họ có thể hiểu được; sự hài hước, tính bi cảm, góc nhìn của ông đều là những thứ quen thuộc. Đó là một nghệ thuật đã được chuẩn hóa bởi một bậc thầy. Sẽ chẳng phải là sự hạ thấp thiên tài của Bret Harte chút nào khi ví von những thành tựu xuất sắc của ông với Charles Dickens. Phần lớn các tác phẩm của Harte chẳng thua kém gì so với nguyên bản tiếng Anh vĩ đại của ông. Dickens chưa từng viết được một truyện ngắn nào hay hơn “Những kẻ bị trục xuất ở Poker Flats” (The Outcasts of Poker Flats). Ông chưa từng viết được một truyện ngắn nào hay bằng “Vận may ở Trại Roaring” (The Luck of Roaring Camp). Các nhà phê bình Boston đã nhanh chóng nhận ra những điều này và xếp hạng Bret Harte đúng với vị trí của ông. Việc họ thất bại trong việc làm điều tương tự với Mark Twain, chủ yếu nằm ở chỗ ông nói với họ bằng những ngôn ngữ mới lạ và gây sử dụng. Những thánh kinh của ông có khả năng là những giáo lý dị đoan; tất cả những sự kỳ quặc trong văn chương của ông đều nằm ngoài mọi phân loại. Trong số tầng lớp siêu câu nệ ấy, Howells cho chúng ta biết rằng Charles Eliot Norton và Giáo sư Francis J. Child là khoảng hai người duy nhất dành cho ông sự chấp thuận hoàn toàn không chút dè dặt. Những người còn lại mỉm cười và thưởng thức ông, nhưng với một thái độ trịch thượng mà kẻ bề tôi thường dành cho gã hề mặc đồ sặc sỡ đội mũ có gắn lục lạc. Chỉ có quần chúng vĩ đại, chân chất, không thiên vị, thứ công chúng không có tiêu chuẩn nào khác ngoài tiếng gọi trực diện từ trái tim con người này đến trái tim con người khác, mới có thể ngay lập tức nhận ra di sản hùng vĩ của ông, mới có thể tôn vinh và đặt ông lên ngai vàng.