Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1697 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lx. Những Kẻ Ngây Thơ Trên Biển

❊ ❊ ❊

CUỘC HÀNH TRÌNH VUI CHƠI ĐẾN ĐẤT THÁNH

Tàu: Quaker City.

Thuyền trưởng: C. C. Duncan.

Khởi hành từ New York lúc 2 giờ chiều, ngày 8 tháng 6 năm 1867.

Thời tiết động biển—thả neo trong vũng cảng để đậu suốt đêm.

Dòng ghi chép đầu tiên ấy đánh dấu một sự kiện trọng đại trong sự nghiệp của Mark Twain—một sự kiện có tầm quan trọng tối cao; nếu chúng ta thừa nhận rằng bất kỳ mắt xích nào trong một cỗ xích, dù kích thước ra sao, cũng quan trọng hơn bất kỳ mắt xích nào khác. Không nghi ngờ gì nữa, khi thế hệ sau nhìn lại, nó vẫn là sự kiện nổi bật nhất, theo góc nhìn của thế giới hiện tại.

Đoạn ghi chú ấy đồng thời mở đầu cho một chương sử mới trong lịch sử hàng hải du lịch. Chưa từng có tiền lệ nào về một chiếc tàu hơi nước đại dương nhổ neo cùng một đoàn khách du lịch trong chuyến hải trình xuyên Đại Tây Dương kéo dài như vậy. Một dự án tương tự đã từng được nung nấu vào năm trước, nhưng đành phải gác lại do dịch tả bùng phát ở phương Đông. Giờ đây, giấc mơ ấy đã trở thành hiện thực—một hiện thực vô cùng to lớn khi ta ngẫm lại. Một sự khởi đầu quan trọng nhường ấy ở thời điểm hiện tại rất có thể sẽ trở thành bản tin trang nhất của ngày.

Nhưng quan niệm về tin tức vào thời buổi đó hoàn toàn khác. Chẳng có dòng tít nào loan tin về sự khởi hành của con tàu Quaker City—chỉ có vài dòng ngắn ngủi nhắc đến việc con tàu ra khơi, dẫu cho vị trí trang trọng lại được dành để đưa tin về phái đoàn tham quan gồm các thượng nghị sĩ khởi hành vào sáng hôm đó trên tuyến Đường sắt Union Pacific lúc bấy giờ đang được thi công. Mọi cái tên trong phái đoàn chính trị ấy đều được liệt kê không sót một ai, thế nhưng ngoại trừ Tướng Hancock, chẳng ai còn nghe nhắc đến bất kỳ ai trong số họ thêm một lần nào nữa. Tuy nhiên, tờ New York Times lúc bấy giờ lại có một biên tập viên nhận thấy chuyến hải trình lịch sử của Quaker City cũng đáng để đưa ra đôi lời bình luận. Tác giả bài viết dành những lời khen ngợi đầy nhã nhặn cho cả thủy thủ đoàn lẫn hành khách. Ông nhắc đến Moses S. Beach, người của tờ Sun, mang theo cả bộ chữ in và máy ép để ông có thể “tài tình tận dụng trí tuệ của mọi người trên tàu nhằm làm phong phú lẫn nhau.” Ông Beecher và Tướng Sherman chắc hẳn sẽ tìm thấy đủ nhân tài trên tàu để những giờ phút trôi qua thật vui vẻ (rõ ràng là tác giả bài viết đã không bận tâm tìm hiểu kỹ để biết rằng những vị này không hề tham gia chuyến đi), và đoạn văn khép lại bằng lời tiên tri về những chuyến du lịch tương tự, đồng thời chúc cho các du khách “thượng lộ bình an, chuyến đi suôn sẻ và trở về an toàn.”

Đó là một cử chỉ đẹp đẽ, đặc biệt là đối với thời đại bấy giờ; chỉ có điều, vào một ngày đẹp trời nào đó trong tương lai, khi một cỗ khí cầu cất cánh chở theo một nhóm những nhà thám hiểm vui tươi hướng đến vùng đất bên kia chân trời lần đầu tiên trong lịch sử, chúng ta sẽ đưa tin rầm rộ và tô điểm bằng tranh ảnh trên các mặt báo Chủ nhật, báo tuần và các tạp chí.—[Ý tưởng về chuyến đi của Quaker City mới mẻ đến mức tại một số cảng nước ngoài mà tàu ghé qua, các quan chức không thể tin nổi rằng con tàu chỉ đơn thuần là một chiếc du thuyền giải trí, và họ đem lòng nghi ngờ có một âm mưu đen tối nào đó ẩn giấu đằng sau.]

Việc Henry Ward Beecher và Tướng Sherman quyết định không tham gia thoạt đầu là một nỗi thất vọng lớn lao; nhưng hóa ra đó chỉ là một sự cố tạm thời. Sự hòa nhập tất yếu giữa các thành viên trên tàu đã diễn ra. Sáu mươi bảy hành khách nhanh chóng kết thành những nhóm tâm giao, hoặc họ hòa mình vào nhau, cùng nghĩ ra các trò giải trí, trò chuyện rôm rả và trở thành một đại gia đình, vui vẻ và ít tranh chấp hơn mức mà các gia đình có quy mô tương tự thường có.

Quặc-cơ Xti-ty là một con tàu khá tốt và có kích thước kha khá vào thời của nó. Tải trọng đăng ký của tàu là một nghìn tám trăm tấn—chỉ bằng khoảng một phần mười so với những con tàu du lịch Địa Trung Hải ngày nay—và khi điều kiện thuận lợi, tàu có thể chạy được mười hải lý một giờ nhờ hơi nước—hoặc ít nhất, nó có thể đạt tốc độ đó với sự hỗ trợ của hệ thống buồm phụ. Nhìn chung, đó là một con tàu ấm cúng, vừa ý, và thật là một nhóm hành khách may mắn khi được bao trọn con tàu ấy cho riêng mình để dấn thân vào chuyến phiêu lưu đại dương xa xôi thuở nào. Kể từ đó đến nay, con tàu dường như đã lớn lên, thậm chí đạt đến vóc dáng của con tàu Mayflower huyền thoại. Nó buộc phải lớn lên như vậy mới chứa hết được những người về sau nhận vơ rằng mình từng đi trên chuyến tàu đó cùng Mark Twain.—[Danh sách hành khách trên tàu Quaker City sẽ được tìm thấy tại Phụ lục F, ở cuối tập sách trước.]

Không phải tất cả những người có mặt trên tàu Quaker City đều là mục sư hay phó tế. Clemens đã tìm thấy những tâm hồn đồng điệu khác ngoài bạn cùng phòng của anh là Dan Slote—trong số đó có bác sĩ của tàu, Tiến sĩ A. Reeve Jackson (vị “Bác sĩ” chuyên phá hỏng sách hướng dẫn trong Những kẻ ngây thơ du khảo); Jack Van Nostrand, người New Jersey (“Jack”); Julius Moulton, người St. Louis (“Moult”), cùng những người bạn phóng khoáng khác, thuộc nhóm hay tụ tập ở phòng hút thuốc vốn coi tình bằng hữu là tôn chỉ hàng đầu. Khu vực cabin cũng không thiếu những con người dễ mến—những người đàn ông và phụ nữ tinh tế, thông minh, đặc biệt là một phụ nữ trung niên mang tâm hồn trí thức và đôn hậu như người mẹ—Bà A.W. Fairbanks, đến từ Cleveland, Ohio. Bản thân bà Fairbanks—một phóng viên viết cho tờ báo của chồng mình là tờ Cleveland Herald—đã có ảnh hưởng lớn đến tính cách và âm hưởng chung của những bức thư từ chuyến đi Quaker City, thứ đã đặt nền móng cho danh tiếng lớn hơn của Mark Twain. Bản thân bà là một cây bút tài năng; những nhận xét của bà rất thấu đáo, tao nhã, vô tư—nói chung là thuộc một đẳng cấp vượt trội. Bà thấu hiểu Samuel Clemens, đưa ra lời khuyên cho ông, khích lệ ông đọc những bức thư của mình cho bà nghe, và thực sự trở thành “Mẹ Fairbanks,” như cách gọi của ông và những người khác trên con tàu ấy, những người cần đến sự giúp đỡ ân cẩn của bà.

Trong một bức thư gửi về nhà sau đó, ông đã nói về bà như sau:

Bà ấy là người phụ nữ tinh tế, thông minh và có học thức nhất trên tàu, đồng thời cũng là người nhân hậu và tuyệt vời nhất. Bà khâu cúc áo giúp tôi, giữ cho quần áo của tôi ở mức tươm tất, cho tôi ăn mứt Ai Cập (khi tôi cư xử ngoan ngoãn), quở trách tôi một trận ra ra trò trên boong tàu vào những buổi tối trăng sáng đi dạo, và chữa cho tôi khỏi vài thói hư tật xấu. Tôi mang ơn bà ấy suốt đời. Trông bà ấy còn trẻ trung bởi vì bà ấy quá nhân đức, nhưng ở nhà bà ấy đã có con trai và con gái trưởng thành cả rồi.

Trong một bức thư đầu tiên mà bà Fairbanks gửi về tờ báo của mình, bà cũng dành cho ông những lời ngợi khen chẳng kém phần, dẫu theo một cách khác.

Chúng ta có các tiến sĩ thần học và tiến sĩ y khoa—chúng ta có những bậc trí giả và những con người hóm hỉnh. Có một chiếc bàn mà từ đó chắc chắn sẽ phát ra những tràng cười giòn giã, và mọi ánh mắt đều đổ dồn về phía Mark Twain, gương mặt ngập tràn vẻ khôi hài. Ngồi uể oải bên bàn, vẻ bề ngoài chẳng mấy trang trọng, nhưng ở anh ấy có một điều gì đó, tôi không rõ là gì, luôn tạo được sự lôi cuốn và hấp dẫn. Ngày hôm nay, tại bữa ăn tối, tôi đã chứng kiến những vị mục sư đáng kính và những người đàn ông trông có vẻ uyên bác phải cười đến té ghế trước những trò hề cùng điệu bộ kỳ lạ, độc đáo của anh ấy.

Chỉ mất vài ngày trên tàu là mọi người đã có thể làm quen, và chẳng mấy chốc, một nhóm nhỏ vào buổi xế chiều đã tụ họp lại để nghe Mark Twain đọc những bức thư của anh. Bà Fairbanks tất nhiên có mặt ở đó, cùng với ông bà S.L. Severance, cũng đến từ Cleveland, và Moses S. Beach, người của tờ Sun, đi cùng cô con gái Emma, một thiếu nữ mười bảy tuổi. Dan Slote có lẽ cũng có mặt ở đó, cùng với Jack, vị Bác sĩ, và Charles J. Langdon, đến từ Elmira, New York, một thiếu niên mười Tám tuổi vẫn mang lòng ngưỡng mộ sâu sắc đối với cây bút tài ba này. Thật là những con người may mắn khi lần đầu tiên được tụ tập để lắng nghe những bức thư đầy táo bạo và tuyệt vời ấy.

Nhưng lợi ích là điều dành cho cả hai phía. Anh mang đến một sự giải trí vô giá, và đổi lại, anh nhận được một thứ cũng vô giá không kém—sự thử lửa từ thính giả trực tiếp và đặc ân của những lời phê bình. Đặc biệt, bà Fairbanks vô cùng thành thật và thẳng thắn. Ông Severance sau đó đã viết lại rằng:

Vào một buổi chiều, tôi nhìn thấy anh ấy đang xé nát một xấp giấy trắng mềm—giấy bản nháp thì phải, tôi đoán người ta gọi mấy tờ báo như vậy—những trang giấy mà anh ấy đã viết gì lên đó, rồi vứt những mảnh vụn xuống biển Địa Trung Hải. Tôi liền hỏi vì sao anh lại ném đi thành quả lao động của mình theo cách đó.

“À,” anh ấy kéo dài giọng đáp, “Bà Fairbanks nghĩ rằng nó không nên được in ra, và có lẽ, bà ấy hoàn toàn đúng.”

Và Emma Beach (bà Abbott Thayer) nhớ lại từng nghe anh nói rằng:

“Chà, bà Fairbanks vừa mới phá hủy thêm bốn tiếng đồng hồ làm việc của tôi đấy.”

Thỉnh thoảng, anh chơi cờ vua với Emma Beach, cô thiếu nữ coi anh như một vị anh hùng vĩ đại bởi vì có lần, khi một đám đàn ông đang trêu chọc một cậu thiếu niên nọ, cũng là một hành khách trên tàu, Mark Twain đã đứng ra bênh vực cậu bé và buộc họ phải dừng lại.

“Tôi chắc chắn là mình đã đúng,” cô khẳng định; “chủ nghĩa anh hùng đến với anh ấy một cách rất tự nhiên.”

Ông Severance hồi tưởng lại một câu chuyện khác mà theo ông, tuy khá vụn vặt nhưng không dễ gì quên được:

Chúng tôi đang tổ chức một buổi tiệc nhỏ mừng sinh nhật bà Duncan, phu nhân vị thuyền trưởng kính yêu. Mark Twain đứng dậy và đọc một bài diễn văn ngắn, trong đó ông nói rằng bà Duncan thực ra còn lớn tuổi hơn cả Methuselah bởi vì bà biết rất nhiều điều mà Methuselah chưa từng nghe tới bao giờ. Sau đó, ông liệt kê một loạt các phát minh mang tính hiện đại hơn kém khác nhau, rồi kết luận rằng: “Methuselah thì biết cái quái gì về hàng rào kẽm gai chứ?”

Ngoại trừ Theo chân xích đạo, Những kẻ ngây thơ du khảo là tác phẩm gần với thể loại lịch sử nhất trong số các sách du ký của Mark Twain. Những ghi chép cho cuốn sách được thực hiện ngay tại hiện trường, với vô số sự thật, vô số trải nghiệm tươi mới và biết bao sự kiện được ghi lại. Quan niệm của ông về du ký vào những thời kỳ đó là kể lại câu chuyện đúng như những gì đã xảy ra; ngoài ra, có lẽ khi ấy ông vẫn chưa đủ dũng khí để thêu dệt nên những sáng tạo của riêng mình. Chúng ta có thể tin rằng những cuộc phiêu lưu cùng Jack, Dan và vị Bác sĩ đã được tô vẽ thêm ở chỗ này chỗ khác; thế nhưng ngay cả những chuyện đó cũng diễn ra về cơ bản đúng như những gì đã được ghi chép. Do đó, có rất ít điều cần bổ sung cho câu chuyện về chuyến đi êm đềm ấy, và cũng chẳng mấy thứ cần phải làm sáng tỏ.

Những cuốn sổ tay cũ thỉnh thoảng mang đến những nét chấm phá thú vị. Thật kỳ lạ khi lật giật chúng vào lúc này, cố gắng hình dung rằng những ghi chép bằng bút chì này chính là những ấn tượng đầu tiên, tươi mới nhất mà sau này sẽ phát triển thành cuốn sách du ký thú vị nhất thế giới; rằng chúng được ghi lại ngay giữa lòng đoàn người vô tư lọi ấy, những kẻ từng tung tăng khắp nước Ý, lê bước mệt nhọc trên những ngọn đồi khô cằn xứ Syria. Giờ đây tất cả bọn họ đều đã qua đời; nhưng đối với chúng ta ngày hôm nay, họ vẫn tràn đầy sức sống và trẻ trung như thủa nào, khi họ dõi theo dấu chân của Con Người ở xứ Palestine, và cuối cùng đứng trước tượng Nhân sư, mang theo cảm giác choáng ngợp và kính sợ trước “năm nghìn năm trôi qua chậm chạp” của nó.

Một số mục ghi chép không quá vài từ ngắn ngủi, mang tính gợi mở—có lúc nghiêm túc, lúc hài hước, đôi khi lại báng bổ. Những mục khác thì mang tính thống kê, mô tả và chi tiết hơn. Bên cạnh đó còn có những bức vẽ—“không phải sao chép lại,” ông chú thích như vậy, với một niềm tự hào không phải lúc nào cũng được kết quả chứng minh là đúng. Những ghi chép trước đó chủ yếu là lời bình về những “vị hành khách,” những kẻ hành khách quái dị: “người phụ nữ mang dáng vẻ lai Pháp, kẻ nuôi một con chó và không ngớt kể lể một cuốn tiểu thuyết dài lê thê về nó cho các hành khách nghe”; “gã thanh niên chân dài, ngốc nghếch, miệng rộng, cười lớn như ngựa, kẻ từng có một chuyến đi biển tới Pháo mờng Monroe và cứ nhai đi nhai lại mãi những trải nghiệm của mình”; ngoài ra, còn có nhắc đến một thanh niên khác, “tốt bụng, dễ chiều, vui tính nhưng ngờ nghệch đến đáng sợ.” Kẻ trẻ tuổi này sau đó sẽ trở thành “Dấu hỏi,” và có bức chân dung của mình xuất hiện ở trang 71 (bản in cũ), trong khi đối diện với anh ta, ở trang 70, sẽ là hình ảnh của “nhà thông thái,” được xác định là một vị Bác sĩ Andrews, kẻ (sổ tay ghi chép lại) có thói quen “hít hà trong những cuốn sách hướng dẫn để tìm kiếm kiến thức rồi sau đó đem ra khoe khoang như thể đó là thứ thông tin cổ lỗ sĩ đã mưng mủ từ lâu trong bộ não của hắn.” Thỉnh thoảng lại xuất hiện những ghi chú mang tính triết lý trừu tượng như:

Adam mới may mắn làm sao. Khi nói ra một câu hay ho, ông ấy biết chắc chắn rằng chưa từng có ai thốt ra điều đó trước đây cả.

Trong số những ghi chép về “tính cách,” quan trọng và chi tiết nhất chính là đoạn mô tả về “Thiên tài uốn khúc” (Poet Lariat). Đây là bút tích được ghi lại, có phần tóm lược đôi chút:

BLOODGOOD H. CUTTER

Ông ta năm mươi tuổi, trông nhỏ con hơn so với tuổi thật. Ông ăn mặc bằng vải thô tự dệt, là một người nông dân phác lác, chân chất, mang phong cách cổ xưa, lại có một sở thích kỳ quặc là làm thơ. Ông làm thơ về mọi chủ đề có thể tưởng tượng được và đem in chúng lên những mảnh giấy nhỏ, kèm theo bức chân dung của mình ở phía trên. Ông sẽ tặng chúng cho bất kỳ kẻ nào ngang qua, dù người đó có xích mích gì với ông hay không...

Dan từng nói:

“Chắc hẳn là một niềm hạnh phúc lớn lao đối với bác khi được ngồi xuống vào cuối ngày và gom góp mọi sự kiện lại thành những vần thơ, câu phú, giống như Byron, Shakespeare và mấy tay đó vậy.”

“Ồ vâng, đúng thế đấy—đúng vậy đấy—Chà, có khối lần tôi phải bật dậy giữa đêm khi cảm hứng trào dâng:

Dù ta ở biển hay trên ngàn

Đều phải ra đi theo tiếng phán truyền—

“Này! Thế nào hả?”

Cutter quả là một nhân vật kỳ lạ—một người nông dân ở Long Island mang chứng ám ảnh về vần điệu. Về già, trong một buổi phỏng vấn, ông từng kể rằng:

“Mark lúc nào cũng cắm cúi viết và tỏ ra ủ dột. Anh ấy sẽ viết về những gì chúng tôi đang làm, còn tôi thì làm thơ, và Mark sẽ bảo rằng:

“'Làm ơn đi Mark, hãy giữ mấy bài thơ của anh cho riêng anh thôi.'”

“Vâng, Mark khá là ủ dột, và lúc nào anh ấy cũng viết.”

Tội nghiệp cho nhà thơ gắn liền với sợi dây thòng lọng—giờ đã qua đời cùng với rất nhiều thành viên khác trong đoàn người vui vẻ ấy. Chúng ta có thể tin rằng Mark đã học được cách tỏ ra “ủ dột” mỗi khi trông thấy nhà thơ đó đến gần cùng với xấp thơ trên tay. Chúng ta cũng có thể tin rằng ông “lúc nào cũng viết.” Ông đã đóng góp năm mươi ba bức thư cho tờ Alta trong suốt năm tháng đó và sáu bức cho tờ Tribune. Tính trung bình mỗi bài dài khoảng hai cột chữ nonpareil, nghĩa là khoảng bốn nghìn từ, hay tổng cộng lên tới chừng hai trăm năm mươi nghìn từ. Để có thể cho ra mắt mức trung bình một nghìn rưỡi từ mỗi ngày, trong khi vẫn phải liên tục đi tham quan ngắm cảnh, người ta chắc chắn phải viết liên tục vào bất kỳ khoảng thời gian rảnh rỗi nào; những ai hay coi Mark Twain là kẻ lười biếng có thể xem xét lại những con số thống kê này. Việc ông căm ghét lao động chân tay là hoàn toàn có thật, nhưng đối với công việc mà ông sinh ra để làm và dành riêng cho nó, ta có thể khẳng định chắc chắn ở đây rằng (bất chấp những lời tuyên bố ngược lại của chính ông) cho đến tận năm cuối đời, ông vẫn là một con người cực kỳ chăm chỉ.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.