Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1765 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 77
Tờ “Galaxy”

❊ ❊ ❊

Công việc của Mark Twain tại tờ Express chỉ chiếm một phần trong các hoạt động văn học của ông thời còn sinh sống ở Buffalo. Tờ Galaxy, một tờ tạp chí đầy tham vọng ở New York thời bấy giờ—[do hãng Sheldon & Co. xuất bản tại số 498 và 500 đường Broadway]—đã ngỏ lời mời ông phụ trách một chuyên mục hài hước cho họ. Họ đồng ý trả thù lao 2.400 đô-la một năm và để ông hoàn toàn tự do sáng tác. Đã có một vài cuộc thảo luận về quyền xuất bản sách, nhưng cuối cùng thỏa thuận cũng được thông qua, và bài viết đầu tiên của ông, nằm dưới tựa đề chung “Bản ghi nhớ”, đã xuất hiện trên số báo tháng 5 năm 1870. Trong lời mở đầu, ông phác thảo những gì độc giả có thể mong đợi, chẳng hạn như “các bảng thống kê chi tiết”, “báo cáo của Văn phòng Sáng chế”, và “những hướng dẫn toàn diện về làm ruộng, từ việc ươm hạt giống cho đến bừa cày mùa màng thu hoạch”. Ông tuyên bố rằng ông sẽ thổi một làn sóng bi cảm vào đề tài nông nghiệp khiến thế giới phải kinh ngạc và thích thú. Ông nói thêm rằng chuyên mục “Bản ghi nhớ” không nhất thiết lúc nào cũng phải là một chuyên mục hài hước.

Tôi sẽ không nhận phụ trách một chuyên mục chuyên về hài hước và chỉ thuần túy để gây cười cho bất kỳ ai. Tôi luôn thích có đặc quyền được đưa ra một nhận xét nghiêm túc và hợp lý, nếu tình cờ nghĩ ra được, mà không sợ người đọc cảm thấy bị xúc phạm... Tuyệt đối không cho phép sử dụng trò chơi chữ trong chuyên mục này... Dù hoàn cảnh có ảm đạm đến đâu, thì cũng không bao giờ được coi là lời bào chữa thỏa đáng để dung túng cho trò chơi chữ—bằng chứng cuối cùng và đáng buồn nhất của sự nghèo nàn về trí tuệ.

Tờ Galaxy thực sự là một tạp chí chất lượng cao, quy tụ được những cộng tác viên xuất sắc nhất; trong số đó có Justin McCarthy, S. M. B. Piatt, Richard Grant White, cùng nhiều người khác nổi tiếng vào thời điểm ấy, với những cái tên giờ đây vẫn còn lấp lánh đây đó trong chốn hoàng hôn văn chương của nó. Chuyên mục mới này rất hợp ý Clemens, và chẳng bao lâu sau, ông đã viết phần lớn các bài tiểu luận của mình cho tờ báo này. Nhìn chung, chúng là những tác phẩm văn học có giá trị hơn những bài được đăng trên chính tờ báo của ông.

Số đầu tiên của chuyên mục “Bản ghi nhớ” phản ánh khá rõ nét phong cách của những số tiếp theo. “Sự thật về vụ hợp đồng thịt bò lớn”, một bản thảo mà ông đã bắt đầu viết từ ba năm trước rồi để thất lạc, chính là đóng góp mở đầu cho chuyên mục. Bên cạnh “Hợp đồng thịt bò”, còn có một bài tri ân George Wakeman, một nhà báo nổi tiếng thời bấy giờ; một bài chỉ trích Mục sư T. DeWitt Talmage, người từng đưa ra lập luận từ trên bục giảng chống lại việc tầng lớp lao động chiếm dụng ghế ngồi trong các nhà thờ thời thượng; một bức tranh thực trạng về hoàn cảnh của người Trung Hoa tại San Francisco, miêu tả sự đối xử tàn nhẫn đối với những người nhập cư phương Đông; một vở kịch nhại lại câu chuyện trường Chúa nhật về “đứa trẻ ngoan”—[“Câu chuyện về đứa trẻ ngoan không gặp thời” và “Hợp đồng thịt bò” đều được đưa vào tập Truyện ngắn Cũ và Mới; ngoài ra còn có bài viết về người Trung Hoa dưới nhan đề “Sự đàn áp nhục nhã đối với một cậu bé.”]—cùng một số bài viết ngắn và giai thoại khác, tổng cộng lên đến mười trang; quả là một hợp đồng khá hào phóng.

Lời bình luận của Mark Twain về Talmage bắt nguồn từ một bài báo trong đó Talmage đã đặt ra tiền đề rằng nếu những người lao động đến nhà thờ, điều đó sẽ khiến tầng lớp tín đồ thượng lưu bỏ đi. Trong số những điều ông ta nói, có đoạn:

Tôi có một người bạn theo đạo Kitô rất ngoan đạo, nếu anh ta ngồi ở hàng ghế đầu trong nhà thờ, và một công nhân bước qua cánh cửa ở phía bên kia, anh ta sẽ ngửi thấy mùi của người đó ngay lập tức. Bạn tôi không đáng bị trách vì sự nhạy cảm của chiếc mũi, cũng giống như việc bạn sẽ không đánh một con chó săn chỉ vì nó đánh hơi thính hơn một con chó giữ nhà đần độn vậy. Thực tế là, nếu anh biến tất cả các nhà thờ thành nhà thờ mở tự do, do sự hòa trộn giữa người bình dân và tầng lớp quý tộc, anh sẽ khiến một nửa thế giới Cơ Đốc giáo bị buồn nôn. Nếu anh định tàn phá nhà thờ bằng những thứ mùi hôi thối như vậy, tôi sẽ không dính dáng gì đến công cuộc truyền giáo này nữa.

Bình luận về điều này, Mark Twain đã nói—à, ông đã nói nhiều hơn rất nhiều so với dung lượng chúng ta có thể chứa ở đây, nhưng một phần trong các đoạn văn kết luận của ông rất đáng để lưu giữ. Ông so sánh Mục sư Talmage với các môn đệ thời sơ khai của Chúa—Phao-lô, Phê-rô và những vị khác; hoặc đúng hơn, ông đặt mục sư này lên bàn cân đối lập với họ.

Họ chữa lành cho cả những kẻ ăn mày, và ngày nào cũng giao du với những con người mang mùi hôi thối ghê tởm. Nếu nhân vật trong các lời bàn trên được chọn vào nhóm Mười hai Tông đồ ban đầu, chắc chắn ông ta sẽ chẳng thèm giao du với những người còn lại, bởi ông ta không thể chịu nổi mùi tanh nồng nặc như cá của một số đồng môn xuất thân từ vùng biển Galilee. Ông ta sẽ từ chức kèm theo một câu nói tựa như những gì đã thốt ra trong đoạn trích dẫn ở trên: “Thưa Thầy, nếu Ngài định tàn phá nhà thờ bằng những thứ mùi hôi thối như vậy, con sẽ không dính dáng gì đến công cuộc truyền giáo này nữa.” Ông ta cũng là một môn đệ, và cũng thốt ra câu nói đó với Thầy; điểm khác biệt duy nhất là ông ta nói điều đó ở thế kỷ thứ mười chín chứ không phải thế kỷ thứ nhất.

Talmage lúc bấy giờ vô cùng nổi tiếng, và việc Mark Twain công khai công kích ông ta hẳn đã khiến không ít độc giả của tờ Galaxy cảm thấy sốc, cũng như bài viết của ông về sự tàn ác với người Trung Hoa có lẽ đã làm phật lòng cư dân San Francisco. Điều đó chẳng hề gì. Ông vốn không phải là kiểu người bận tâm lo lắng về việc sẽ mất đi những người bạn chỉ vì đã đứng lên bảo vệ công lý con người. Lamed từng nhận xét về ông: “Ông hoàn toàn không phải là người tìm mọi cách để làm lòng công chúng.” Chắc chắn ông chưa bao giờ đánh đổi những nguyên tắc sống của mình để chuộc lấy sự nổi tiếng ấy.

Bài báo đầu tiên trên tờ Galaxy giống như một bản tuyên ngôn nguyên tắc cho chiến dịch sẽ diễn ra sau đó. Không phải bài viết nào hàng tháng cũng chứa đựng những lời chỉ trích cá nhân, hay việc bênh vực người Trung Hoa (những người luôn được ông bảo vệ chừng nào ông còn sống), nhưng rất nhiều bài thì có. Trong số ra tháng 10, ông bắt đầu chuỗi các bức thư dưới nhan đề chung “Bạn của Goldsmith lại du ngoạn nước ngoài”, được giả định là do một người nhập cư Trung Hoa tại San Francisco viết, kể lại những trải nghiệm của chính anh ta ở đó. Trong một chú thích, tác giả viết rằng: “Không có trải nghiệm nào được ghi lại trong các bức thư dưới đây là phải bịa đặt cả. Trí tưởng tượng là thứ không cần thiết để làm phong phú thêm lịch sử về chuỗi ngày lưu trú của người Trung Hoa tại Mỹ. Sự thật trần trụi đã quá đủ rồi.” Những bức thư cho thấy người viết—vốn được giả định là một người Trung Hoa—đã lên đường sang Mỹ với niềm tin rằng đây là một vùng đất mà chính phủ được xây dựng trên nguyên tắc mọi người sinh ra đều bình đẳng và được đối xử tương xứng; thế rồi, khi đặt chân đến San Francisco, anh ta bị đá đấm, bầm dập, bị đánh đập, bị chó đuổi cắn, bị tống vào tù, bị xét xử và kết án mà không cần nhân chứng, bởi đồng bào của anh ta không được phép đứng ra làm chứng chống lại những người Mỹ—những người Mỹ gốc Ireland—tại tòa án San Francisco. Đó là những bức thư đanh thép, đầy sức nặng, và bất cứ ai đọc chúng, ngay cả trong thời đại ngày nay khi mọi thứ đã khá hơn, cũng không thể không cảm thấy những làn sóng phẫn nộ và căm phẫn hừng hực mà hẳn Mark Twain đã trải qua khi cầm bút viết nên chúng.

Mục sư Talmage không phải là vị linh mục duy nhất lọt vào tầm ngắm trong chuyên mục “Bản ghi nhớ”. Mục sư Sabine ở New York, người từng từ chối tổ chức lễ tang trong nhà thờ cho cố diễn viên George Holland, đã hứng chịu đòn chỉ trích cay độc nhất cũng như nghệ thuật nhất trong toàn bộ chuỗi bài viết. Nó rất đáng được lưu giữ lại cho đến ngày nay, không chỉ vì giá trị văn học của nó, mà còn bởi chưa từng có một lời biện hộ nào cho nghệ thuật kịch trường xuất sắc hơn, một bài giảng đạo sâu cay hơn về sự tự cao tự đại được thể hiện bằng hình thức cụ thể đến thế.—[“Sự sỉ nhục giáng lên di hài của George Holland bởi Mục sư Sabine”; tờ Galaxy số ra tháng 2 năm 1871. Độc giả có thể tìm đọc toàn văn ở Phụ lục J, phần cuối của tập sách trước.]

“Ngôi nhà thờ nhỏ ở góc phố” trên con đường Hai mươi chín đã có được cái tên đầy may mắn đó từ sự kiện này.

“Có một nhà thờ nhỏ ở ngay góc phố kia có lẽ sẽ cho phép tổ chức nghi lễ,” Mục sư Sabine đã nói với những người bạn của Holland.

Ngôi nhà thờ nhỏ ấy đã cho phép tổ chức nghi lễ, và nhờ đó nó được trao cho cái tên mới mà mãi cho đến nay nó vẫn mang. Kể từ đó đến nay, nơi đây đã che chở cho biết bao thế hệ nghệ sĩ kịch và bạn bè của họ, qua đó giành được sự kính trọng, lòng biết ơn và ký ức ngàn đời.—[Nhà thờ Biến Hình. Các buổi lễ tưởng niệm Joseph Jefferson đã được tổ chức tại đây; và một khung cửa sổ tưởng niệm do John La Farge thực hiện cũng được đặt ở đó để tưởng nhớ Edwin Booth.]

Trong số các bài viết đóng góp cho tờ Galaxy, có một số lượng không nhỏ đã được lưu giữ lại trong tập Truyện ngắn Cũ và Mới. “Tôi đã biên tập một tờ báo nông nghiệp như thế nào” là một trong những tác phẩm hay nhất trong số đó—một minh chứng xuất sắc cho phong cách trào phúng phóng đại của Mark Twain. Nó mang lại niềm vui thích trường tồn theo năm tháng; ở Pháp, tác phẩm này đã được chuyển thể thành kịch và vẫn đang được trình diễn.

Một chuyên mục thành công khác của tờ Galaxy, cũng được lưu giữ trong tập Truyện ngắn, chính là “Bản đồ nhại lại Paris”, được in lại từ tờ Express. Cuộc chiến tranh Pháp-Phổ đang diễn ra, và tác phẩm châm biếm này ra đời đúng vào thời điểm vô cùng thích hợp. Ngày nay, nó chỉ mang lại một nụ cười giải trí, nhưng vào thời điểm đó, mọi thứ thật mới mẻ và thú vị biết bao. Schuyler Colfax, bấy giờ đã giữ chức Phó Tổng thống, đã viết thư cho ông rằng: “Tôi đã có những trận cười sảng khoái nhất có thể với nó, và tất cả người thân trong gia đình tôi cũng vậy. Anh đúng là một kẻ nghịch ngợm ranh mãnh, vô lương tâm, kẻ đáng bị trừng phạt thật nặng.”

Những “Lời khen ngợi chính thức” đi kèm theo bản đồ chính là điểm thu hút nhất của nó. Chúng đến từ Grant, Bismarck, Brigham Young và nhiều nhân vật khác, trong đó lời khen tuyệt vời nhất thuộc về một người tên là J. Smith, người đã viết rằng:

Vợ tôi bị tàn nhang hành hạ suốt bao nhiêu năm trời, và mặc dù mọi cách chữa trị có thể làm được đều đã được áp dụng nhưng đều vô ích. Thế nhưng, thưa ngài, kể từ cái nhìn đầu tiên vào tấm bản đồ của ngài, những vết tàn nhang ấy đã biến mất hoàn toàn. Giờ thì cô ấy chẳng còn bị gì ngoài những cơn co giật nữa.

Người ta kể rằng “Bản đồ Paris” đã lan truyền đến tận Berlin, nơi các sinh viên Mỹ trong các quán bia thường giả vờ tranh cãi về nó cho đến khi họ thu hút được sự chú ý của những người lính Đức có mặt ở đó. Sau đó, họ sẽ bỏ đi nơi khác, để lại tờ bản đồ trên bàn và chờ đợi kết quả. Những người lính sẽ lao vào xem, nổi giận lôi đình vì nó; để rồi cuối cùng họ sẽ phỉ báng và mắng nhiếc tác giả của nó, trong sự mãn nguyện của tất cả mọi người.

Phần lớn các bài tiểu luận trong “Bản ghi nhớ” ngày nay đều đã chìm vào quên lãng một cách đáng phải thế. Tất cả, hoặc hầu hết chúng, đã bị một kẻ đạo văn người Canada tên là C. A. Backas thu thập lại trong một cuốn sách mang tựa đề Bản ghi nhớ,—[Đồng thời cũng bị thực hiện bởi một kẻ hút máu mang tên John Camden Hotten (ở London), nhân vật mà chúng ta sẽ còn gặp lại. Hotten trước đó đã ăn cắp bản quyền cuốn Những kẻ ngây thơ, và tung nó ra thị trường trước khi nhà xuất bản Routledge kịp phát hành ấn bản chính thức. Sau đó, Routledge đã xuất bản tập “Bản ghi nhớ” dưới nhan đề Truyện ngắn, bao gồm cả nội dung của cuốn sách Chú ếch nhảy.]—một cuốn sách đã bị cấm lưu hành từ lâu. Chỉ có khoảng hai mươi bài báo từ tờ Galaxy tìm được chỗ đứng trong tập Truyện ngắn Cũ và Mới xuất bản năm năm sau đó, và một số trong số chúng có lẽ đã có thể bỏ đi xét về mặt văn học. “Cách nuôi gia cầm”, “John Chinaman ở New York”, và “Lịch sử lặp lại chính mình” chỉ có giá trị như những minh chứng cho phong cách sáng tác của ông trong giai đoạn đó. Độc giả có thể tự mình tìm đọc chúng.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.