Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1716 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Xlii. Những Ngày Làm Phóng Viên.

❊ ❊ ❊

Người ta đã từng nhắc đến thói quen của các tờ báo ở Virginia City khi cho phép các phóng viên dùng chuyên mục xã luận để chế nhạo lẫn nhau. Tờ tục này thịnh hành nhất vào thời kỳ Dan de Quille, Mark Twain và The Unreliable là những vì sao sáng trên bầu trời báo chí Comstock. Hầu như chẳng tuần nào trôi qua mà không có một bài châm biếm, một lời bóng gió hay một bài tra tấn văn chương dài dòng nào đó xuất hiện trên tờ Union hoặc Enterprise, với thủ phạm là một trong những tay chơi đùa ấy và nạn nhân lại là kẻ khác. Trong một bức thư gửi về nhà vào năm đó, Mark Twain kể lại:

Tôi vừa viết xong bản tin cho tờ báo buổi sáng và tặng cho The Unreliable hẳn một cột báo đầy lời khuyên về cách ứng xử trong nhà thờ.

Những lời khuyên ấy đủ sức gây ra một đòn trả đũa, nhưng dường như chúng chẳng hề làm sứt mẻ mối quan hệ cá nhân nào, bởi chỉ vài tuần sau, người ta lại thấy ông cùng The Unreliable ở San Francisco, tận hưởng cuộc sống chốn thị thành, đắm mình trong những niềm vui và không thể cưỡng lại việc phải kể hết cho mẹ nghe.

Chúng tôi vắt kiệt sức mình mỗi ngày và lăn ra ngủ không cần ai ru vào mỗi đêm. Khi tôi rảo bước xuống phố Montgomery, bắt tay với Tom, Dick và Harry, cảm giác ấy y hệt như đang ở phố chính Hannibal và gặp lại những gương mặt quen thuộc thuở nào. Tôi thực sự ngán ngẩm cảnh phải quay lại Washoe. Chúng tôi thực hiện các chuyến đi ngang vịnh đến Oakland, xuống San Leandro và Alameda, ra đến The Willows, Hayes Park, Fort Point, rồi lên Benicia; và ngày hôm qua, chúng tôi được mời đi du ngoạn trên một chiếc du thuyền, lướt đi trên con thuyền nhanh nhất vùng bờ biển Thái Bình Dương. Rice thốt lên rằng: “Ồ không—chúng tôi chẳng có chút niềm vui nào đâu, Mark—ồ không—tôi đoán là người khác cơ—chắc là cái ông ngồi trên xe ngựa ấy mà” (một câu cửa miệng đang thịnh hành), và khi tôi mời Rice đến khách sạn Lick House ăn tối, người chủ liền gửi tặng chúng tôi sâm-panh và vang đỏ, để rồi lúc đó chúng tôi mới bày ra cái vẻ kiêu kỳ đáng ghét làm sao. The Unreliable bảo rằng tầm vóc của chúng tôi quá nhỏ bé—chúng tôi không chịu nổi khi được người khác chú ý.

Ba ngày sau, ông viết thêm rằng mình đang buồn bã quay về “những vùng tuyết phủ và sa mạc của Washoe,” nhưng bù lại ông đã “sống như một ông hoàng để bù đắp cho hai năm thiếu thốn.”

Mỗi bức thư như vậy đều kẹp theo hai mươi đô-la, có lẽ như một thứ quà hối lộ để Jane Clemens nương tay trước thói tiêu xài hoang phí của con trai—điều mà trong niềm kiêu hãnh tuổi trẻ, ông không sao giấu giếm được. Nhưng có lẽ món cao dán ấy chẳng có tác dụng gì, bởi trong một bức thư khác cách đó một tháng, ông lại phàn nàn rằng mẹ mình lại đang “bóng gió châm chọc” ông với những câu như “tiền đâu mà mày mua thứ đó” và “bè bạn gì mà mày giao du ở San Francisco.” Ông thanh minh:

Cha chả, con bán mảnh đất khai mỏ Wild Cat mà người ta cho không, và tín dụng của con ở ngân hàng lúc nào cũng sẵn sàng hai hay ba ngàn đô-la, con chẳng bao giờ cờ bạc dưới bất kỳ hình thức nào, và chưa bao giờ uống thứ gì nặng hơn rượu vang đỏ với bia lager, một lối sống mà ở cái xứ này được coi là ôn hòa đến mức thần kỳ. Còn về bạn bè, con chỉ toàn giao du với tầng lớp thượng lưu tinh hoa nhất ở San Francisco. Con lúc nào cũng sinh hoạt trong giới thượng lưu tại Virginia và phải giữ gìn danh tiếng của mình chứ.

Ông kết luận bằng cách đoan chắc với mẹ rằng mình sẽ thận trọng hơn trong tương lai và bà chẳng bao giờ phải lo lắng về chuyện tiền chi tiêu của bà sẽ bị bỏ bê. Thế nhưng, ông vẫn không kìm được mà kể thêm một chi tiết về lối sống xa hoa của mình:

“Cả tiền giặt giũ nữa, tính ra con tốn tới một trăm đô-la một tháng chỉ để sinh sống đấy.”

De Quille không hề bỏ lỡ cơ hội khi người bạn đồng hành vắng mặt để thanh toán một vài món nợ cũ. Vào cuối mục xã luận của tờ Enterprise ngay ngày hôm sau khi Mark Twain rời đi, hắn đã lên án vắng mặt kẻ đi vắng cùng “cục cưng” của hắn là The Unreliable, theo cái giọng điệu quá khích thời bấy giờ.

Thật đáng tiếc khi những kẻ té ghen ấy lại được phép đặt chân đến vùng vịnh, bởi hậu quả tất yếu của nó sẽ là phá hủy cái nhìn cao cả về cung cách ứng xử và đạo đức của người dân chúng ta—thứ vốn được truyền cảm hứng bởi tác phong của vị chủ bút kỳ cựu của chúng ta—[nghĩa là chính Dan đây]—.

Bài tràng phúng ti tiện kết thúc bằng một bài thơ thực sự tao nhã, và toàn bộ tác phẩm chắc hẳn đã được độc giả tờ Enterprise đánh giá rất cao.

Không có ghi chép nào về việc Mark Twain đã trả thù ra sao khi trở về, nhưng có lẽ nó rất nhanh chóng và thích đáng; hoặc giả ông đã để mặc phần việc đó cho The Unreliable. Tuy nhiên, quả thực là một sai lầm khi giao lại công việc biên tập địa phương của mình cho cái kẻ mang cái tên ứng nghiệm đến kỳ lạ ấy ít lâu sau đó. Clemens đang bị cảm lạnh, và Rice đã lấy danh dự ra thề rằng hắn sẽ chu toàn mọi tin tức địa phương của tờ Enterprise bên cạnh các mục tin của tờ Union. Hắn đã làm thật, nhưng trong lòng hắn đã ấp ủ những mối thù cũ quá lâu. Mark Twain đã kinh ngạc biết bao khi đọc tờ Enterprise vào sáng hôm sau và phát hiện ra ngay dưới đề mục “Lời xin lỗi” là một tuyên bố mang bút danh của chính ông, mạo nhận là lời xin lỗi vì mọi tội lỗi chế nhạo đối với những nạn nhân từng bị tổn thương.

Gửi Thị trưởng Arick, Nghị viên danh dự Wm. Stewart, Cảnh sát trưởng Perry, Nghị viên danh dự J. B. Winters, ông Olin, và Samuel Wetherill, cùng một lô một lốc những người khác mà chúng tôi từng đem ra bỡn cợt từ chốn ẩn náu an toàn của chiếc ghế phóng viên, chúng tôi xin tuyên bố với những quý ông này rằng chúng tôi thừa nhận lỗi lầm của mình, và trong sự yếu hèn cùng lòng thành kính quỳ rạp trên đầu gối, chúng tôi cầu xin sự tha thứ của họ, đồng thời hứa hẹn rằng trong tương lai sẽ không bao giờ tạo ra bất kỳ lý do nào khiến họ phi lòng về chúng tôi nữa. Gửi “Young Wilson” và The Unreliable (như cách gọi đầy ác ý của chúng tôi), chúng tôi cảm thấy chẳng có lời xin lỗi nào có thể bù đắp nổi cho biết bao lời lăng mạ mà chúng tôi đã trút lên họ. Đối với những quý ông này, chúng tôi đã cư xử tồi tệ hết mức có thể—và chúng tôi vẫn luôn tự hào về cái phẩm chất thấp hèn ấy. Nói đúng ra, chúng tôi cảm thấy mình chẳng khác nào những sinh vật hèn m kém cỏi nhất trên đời. Kể từ nay, chúng tôi sẽ mặc áo vải thô và rắc tro lên đầu trong suốt bốn mươi ngày tới.

Đòn chí mạng này lại được đăng chính trên tờ báo của mình và mang chữ ký của chính mình; thế nhưng nó lại có tác dụng chữa khỏi trận cảm lạnh của ông. Ông lập tức quay lại tòa soạn, và ngay trong số báo sáng hôm sau, ông đã tru tréo lên án kẻ phản bội mình.

Chúng tôi là kẻ đáng trách khi đã tạo cơ hội cho The Unreliable xuyên tạc mình, và do đó chúng tôi không có gì phải phàn nàn quá mức về kết quả này. Chúng tôi chỉ đơn giản đòi lại quyền phủ nhận tính xác thực của mọi lời lẽ mà hắn đã bày đặt trong tờ báo ngày hôm qua, tuyên bố hủy bỏ toàn bộ những lời xin lỗi do hắn tự bịa ra rồi gán cho chúng tôi, đồng thời bêu rếu hắn trước sự thương hại của công chúng như một loài bò sát chẳng có lấy một chút trí tuệ, chẳng có lấy một giọt giáo hóa hay nguyên tắc đạo đức Cơ đốc nào ngoài bản năng sinh hoạt của loài thỏ rừng nhảy nhót vùng Sierras. Chúng tôi xin hết lời.

Đó là những thứ từng làm sống động nền báo chí Comstock. Có lần trong một trận đấu quyền anh, Mark Twain đã dính một đòn trúng mũi khiến nó sưng vù lên với kích thước và hình thù kỳ dị. Ông rời khỏi thị trấn vài ngày, và trong thời gian đó Dan de Quille đã đăng một bài viết phóng đại về tai nạn của ông, miêu tả cái mũi và xoáy sâu vào sự lố bịch khi Mark Twain dám tự cho mình là một võ sĩ quyền anh.

Dan de Quille đã ghi điểm lớn với bài báo này nhưng bản án tử hình dành cho chính hắn cũng đã được định đoạt. Chẳng bao lâu sau, trong một lần đi ngựa, hắn bị ngã ngựa và bầm dập khắp người.

Đây chính là cơ hội của Mark. Ông thuật lại tai nạn của Dan, rồi bình luận rằng:

Cái ý nghĩ rằng một kẻ thường dân như Dan lại có thể cưỡi ngựa cơ chứ! Hứ! đến cả lũ mèo và đám gà còn phải phì cười khi nhìn thấy hắn đi ngang qua. Đương nhiên là hắn phải bị hất văng xuống rồi. Đương nhiên là chẳng con ngựa thuần chủng nào lại để cho một kẻ tầm thường, vô giáo dục như Dan ngồi lên lưng mình rồi! Khi người ta nhặt hắn lên, hắn chẳng khác gì một túi giẻ rách, nhưng họ đã chắp vá hắn lại, và tuần tới quý vị vẫn sẽ tìm thấy hắn ở cái chỗ cũ trong tòa soạn tờ Enterprise, vẫn đang ôm ấp ảo tưởng rằng mình là một nhà báo.

Tác giả cuốn 'Roughing It' có nhắc đến một tờ tạp chí văn học mang tên Occidental, do một ông F. khởi xướng tại Virginia City. Đó chính là Tom Fitch có biệt tài ăn nói của tờ Union, một diễn giả kiêm cây bút tài năng, rất được lòng quần chúng ở vùng Bờ biển. Một hôm, Fitch đến tìm Clemens và bảo rằng ông đang tính lập ra một tờ tạp chí như thế, đồng thời hỏi ý kiến Clemens về canh bạc này. Clemens đáp:

“Anh sẽ thành công nếu như có bất kỳ ai làm được điều đó, chứ còn việc đi lập một vườn hoa giữa hoang mạc Sahara; dựng giàn khoan khai thác lưu huỳnh trên núi Vesuvius; hay mở một tờ báo văn học ở Virginia City phỏng có ích gì—quỷ tha ma bắt!”

Đó là một nhận định hoàn toàn chính xác về cục diện lúc bấy giờ, và tờ báo đã chết yểu ngay từ số thứ ba. Nó chẳng có mấy ý nghĩa ngoại trừ việc chứa đựng thứ có lẽ là nỗ lực đầu tiên cho cái sản phẩm quái thai của văn học hiện đại: tiểu thuyết ghép nối. Thêm nữa, nó chết quá sớm nên không kịp đăng tải những vẫn thơ đầu tiên có chút dụng công của Mark Twain—dù vẫn mang nét khiêm nhường—“Lão hoa tiêu” (“The Aged Pilot Man”)—nhờ đó mà những vần thơ ấy được cứu rỗi cho cuốn 'Roughing It.'

Bây giờ ghé thăm Virginia, người ta thấy thật kỳ lạ khi những chuyện đó lại từng có thể xảy ra ở nơi đây. Comstock giờ đây chẳng khác nào một ký ức; Virginia và Gold Hill tĩnh lặng đến mức vô hồn, đến nỗi chẳng còn giữ lại nổi một âm vang nào của quá khứ. Khách sạn International, tòa nhà từng tráng lệ biết bao, nơi dòng chảy của cuộc sống giàu sang từng tấp nập ra vào, giờ đây hầu như đã hoang phế. Người ta có thể lang thang tùy thích qua những hành lang tối tăm và giữa những món đồ diêm dúa phai màu, hoài công tìm kiếm sự phục vụ hay lòng hiếu khách, tìm lại sự chào đón nồng hậu của một thời đã qua. Những thứ đó xưa kia không hề thiếu, và dòng suối của sự giàu có từng tung tóe lên xuống những bậc cầu thang rồi cuồn cuộn dâng lên phố C, một dòng triến kim loại và con người đầy sôi sục mà từ đó những kẻ triệu phú cùng những nhân vật có tên tuổi trên chính trường quốc gia đã ra đời. William M. Stewart, người sau này sẽ trở thành Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ, từng có mặt ở đó như một con số không ai chú ý; rồi John Mackay và James G. Fair, một người rồi đây sẽ làm thượng nghị sĩ, và cả hai đều là triệu phú, dẫu lúc đó nghèo xác xơ—Fair với cái cuốc trên vai và Mackay lúc đầu cũng vậy, dù chẳng mấy chốc hắn đã trở thành quản đốc mỏ. Có lần trong những ngày tháng ấy, Mark Twain đã bông đùa đề nghị đổi nghề với Mackay.

“Không,” Mackay nói, “tôi không đổi được đâu. Việc kinh doanh của tôi không đáng giá bằng của anh. Tôi chưa từng lừa lọc ai bao giờ, và bây giờ cũng chẳng định bắt đầu đâu.”

Không ai trong số hai con người đó có thể ngờ rằng chỉ mười năm sau, tên tuổi của họ sẽ mang tầm vóc quốc tế; rằng rồi đây Nevada sẽ dựng những bức tượng để tưởng nhớ họ.

Những con người như thế đã bước ra từ Comstock; những huyền thoại như thế vẫn luôn sinh sôi từ mọi vùng biên ải đầy sóng gió.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.