Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1741 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lviii. Một Quyển Sách Mới Và Một Bài Diễn Thuyết

❊ ❊ ❊

Trong lúc đó, Webb đã thúc đẩy việc xuất bản cuốn sách về con ếch tiến triển thuận lợi. Các bản in thử đã được duyệt và tập sách sắp sửa được phát hành. Vào ngày 15 tháng 4, Clemens viết thư cho mẹ mình rằng:

Sách của con có lẽ sẽ đến tay các hiệu sách trong khoảng hai tuần nữa. Sau đó con sẽ đi diễn thuyết. Kể từ lúc con vắng nhà, các chàng trai đã vận động một bản "thỉnh nguyện thư" gửi cho con, có chữ ký của hai trăm người gốc California.

Kế hoạch diễn thuyết là ý tưởng của Frank Fuller, người từng giữ chức Quyền Thống đốc Utah, từng quen biết Mark Twain thời ở Comstock và từng đưa ra những dự đoán tốt đẹp cho sự nghiệp tương lai của ông. Clemens đã tìm gặp Fuller khi đặt chân đến New York vào tháng Giêng, và khi ấy Fuller đã khích lệ việc diễn thuyết; thế nhưng Clemens vẫn còn hoài nghi.

“Tôi chẳng có chút tiếng tăm gì với công chúng nói chung ở đây cả,” ông nói. “Chúng ta thậm chí chẳng gom nổi một tá người đến nghe tôi nói.”

Nhưng Fuller là một người mang bản tính lạc quan, với nguồn năng lượng và sự nhiệt huyết có sức lan tỏa mạnh mẽ. Ông khăng khăng rằng ý tưởng đó rất khả thi. Ông tuyên bố điều này sẽ củng cố vững chắc danh tiếng của Mark Twain ở bờ biển Đại Tây Dương, đồng thời nài nỉ rằng phải thuê hội trường lớn nhất ở New York là Cooper Union. Clemens đã miễn cưỡng đồng ý một phần, và Fuller đã sắp xếp với tất cả những người từ sườn Thái Bình Dương ra miền Đông, dẫn đầu là cựu Thống đốc James W. Nye (lúc này đã là Thượng nghị sĩ ở Washington), cùng ký tên vào lời kêu gọi “Mark Twain Bất Hủ” xuất hiện trước khán giả New York. Fuller thuyết phục được Nye đồng ý có mặt và làm người giới thiệu cho diễn giả, bản thân ông thì vô cùng bận rộn và hạnh phúc trước viễn cảnh ấy.

Nhưng Mark Twain thì không hề hạnh phúc. Ông nhìn vào căn phòng rộng lớn ấy và tưởng tượng ra nhóm nhỏ những người ủng hộ trung thành gốc California có thể lác đác tụ tập đến nghe mình, cùng với những lời chế giễu trên mặt báo vào ngày hôm sau. Ông nài nỉ Fuller thuê một hội trường nhỏ hơn, cái nào nhỏ nhất có thể. Thế nhưng chỉ có hội trường lớn nhất ở New York mới làm Fuller thỏa mãn. Ông thậm chí đã thuê một cái lớn hơn nếu tìm được. Buổi diễn thuyết được thông báo diễn ra vào ngày 6 tháng 5. Chủ đề của nó là “Kanakadom, hay Quần đảo Sandwich” — vé giá năm mươi xu. Fuller tính toán thời điểm diễn ra sau khi cuốn sách của Webb xuất hiện vài ngày, để sự kiện này có thể hỗ trợ cho sự kiện kia.

Cuốn sách đầu tay của Mark Twain, 'The Celebrated Jumping Frog of Calaveyas County, and Other Sketches', được ấn định phát hành vào ngày 1 tháng Sáu, và quả thực đã ra mắt vào ngày đó; nhưng đối với tác giả, nó không còn là một sự kiện quan trọng nữa. Con ếch của Jim Smiley trong vai trò người cầm cờ cho đoàn diễu hành văn học của ông không phải là một đối tượng thú vị, ít nhất là theo góc nhìn của ông — không thể thú vị được với cái hội trường rộng lớn, trống trải ở phía sau và nhiệm vụ điên rồ là cố gắng lấp đầy nó. Vụ mạo hiểm ở San Francisco chẳng thấm tháp gì so với lần này.

Fuller làm việc ngày đêm với niềm vui dạt dào, trong khi nhân vật chính của công sức ấy lại cảm thấy như mình đang đứng bên bờ vực thẳm đáng sợ, chuẩn bị thử nghiệm một đôi cánh mà chưa từng học cách bay. Có lúc ông lạnh sống lưng vì sợ hãi, có lúc lại bừng bừng nhiệt huyết lây từ niềm tin của Fuller. Ông nghĩ ra hàng trăm mưu kế để bán vé. Có lần ông hớt hãi chạy đến chỗ Fuller, nói rằng:

“Hãy gửi một lô vé xuống Công ty Đàn piano Chickering đi. Tôi đã hứa sẽ đưa lên chương trình biểu diễn của mình câu: 'Cây đàn piano sử dụng trong buổi biểu diễn này do hãng Chickering sản xuất'.”

“Nhưng anh có cần đàn piano đâu, Mark,” Fuller nói, “phải không?”

“Không, dĩ nhiên là không; nhưng họ sẽ phân phối vé vì mục đích quảng cáo, dù chúng ta có đàn hay không.”

Fuller cho in rất nhiều tờ rơi và treo từng bó ở các xe khách, xe ngựa và xe điện. Ban đầu, Clemens cứ lai vãng quanh các phương tiện này để xem có ai chú ý đến mấy tờ quảng cáo không. Những bó tờ rơi lủng lẳng nhỏ bé có vẻ chẳng ai chạm đến. Cuối cùng, có hai người đàn ông bước lên xe; một người trong số họ kéo một tờ rơi ra và liếc nhìn qua loa. Người bạn của anh ta hỏi:

“Mark Twain là ai thế?”

“Chúa mới biết; tôi chịu!”

Vị diễn giả chẳng thể tiếp tục đi xe được nữa. Ông hoàn toàn tuyệt vọng.

“Fuller,” ông rên rỉ, “chẳng có lấy một dấu hiệu — một gợn sóng quan tâm nào cả.”

Fuller trấn an ông rằng mọi thứ đều đang tiến triển tốt đẹp “đang hoạt động ngầm bên dưới,” Fuller nói — nhưng vị diễn giả đã mất hết hy vọng. Ông tường thuật lại những ấn tượng của mình cho những người ở nhà:

Mọi thứ có vẻ mờ mịt, chí ít là thế, nếu không muốn nói là tối tăm; tôi có một người đại diện giỏi; nhưng giờ đây, sau khi chúng tôi đã thuê Học viện Cooper, và tốn kém đủ mọi khoản lên tới 500 đô la, thì sự việc vỡ lở ra là tôi phải cạnh tranh với Chủ tịch Hạ viện Colfax tại Hội trường Irving, Ristori, và cả đoàn nhào lộn kép người Nhật, nhóm sau biểu diễn tại Học viện Âm nhạc lớn — và với tất cả những bất lợi đó chĩa vào mình, tôi đã trót thuê tòa nhà lớn nhất ở New York mà không thể rút lui được nữa.

Ông có thể đã nói thêm rằng còn có những chương trình giải trí đối thủ khác: “The Flying Scud” đang diễn ở Wallack's, “The Black Crook” ở Niblo's, John Brougham ở Olympic; và có ít nhất một tá các tiết mục thu hút nhỏ hơn khác. New York vào thời đó không phải là một thành phố có sức chứa vô tận; những thứ này hoàn toàn có thể thu hút sạch sành sanh công chúng đến người cuối cùng. Khi ngày trọng đại đến gần mà chỉ có vài tấm vé được bán ra, Clemens như chìm trong tuyệt vọng.

“Fuller,” ông nói, “tối hôm đó trong Cooper Union sẽ chẳng có ma nào ngoài anh với tôi đâu. Tôi sắp sửa tự tử đến nơi rồi. Tôi sẽ tự tử thật nếu có đủ gan và dụng cụ đấy. Anh phải lấp đầy hội trường đi, Fuller. Anh phải phát ra một trận lụt vé mời miễn phí thôi.”

“Được rồi,” Fuller nói; “dù sao thì điều chúng ta cần lần này là danh tiếng — tiền bạc chỉ là thứ yếu. Tôi sẽ đưa anh đến trước khán giả tinh tế và thông minh nhất từng tụ hội tại Thành phố New York. Tôi sẽ mời các giáo viên trường học — nhóm nam nữ tuyệt vời nhất trên thế giới này.”

Fuller lập tức tung ra một cơn hồng thủy vé mời, mời các giáo viên trường học ở New York, Brooklyn và tất cả các vùng phụ cận đến nghe miễn phí buổi diễn thuyết lớn của Mark Twain về Kanakadom. Chuyện này diễn ra chỉ trong vòng chưa đầy bốn mươi tám giờ trước thời điểm ông lên sân khấu.

Thượng nghị sĩ Nye đáng lẽ đã hội ngộ với Clemens và Fuller tại khách sạn Westminster, nơi Clemens đang lưu trú, và họ đã chờ ông ở đó cùng một chiếc xe ngựa, vừa bực bội vừa chửi thề, cho đến khi rõ mười mươi là ông ấy không đến nữa. Cuối cùng Clemens nói:

“Fuller, anh buộc phải lên giới thiệu tôi thôi.”

“Không,” Fuller đề nghị; “tôi có kế hoạch hay hơn thế. Anh cứ bước lên và mở đầu bằng việc mắng mỏ Nye vì tội vắng mặt. Dù sao thì cách đó cũng hay hơn.”

Clemens đáp:

“Được rồi, Fuller, tôi làm được chuyện đó. Tôi đang có tâm trạng như vậy đây. Tôi sẽ cố nghĩ ra điều gì đó thật mới mẻ và vui vẻ để nói về tên trộm ngựa ấy.”

Họ lái xe đến Cooper Union với sự nơm nớp lo sợ. Lỡ như rốt cuộc các giáo viên trường học từ chối đến thì sao? Họ đến trước giờ diễn thuyết nửa tiếng. Bốn mươi năm sau, Mark Twain kể lại:

“Tôi không thể chùn bước mà ở nhà được. Tôi muốn nhìn cái hang động Mammoth rộng lớn đó rồi chết quách đi cho rồi. Nhưng khi chúng tôi đến gần tòa nhà, tôi thấy tất cả các con đường đều nghẽn cứng người, và giao thông đã tê liệt. Tôi không thể tin rằng những con người này đang cố chen vào Học viện Cooper; thế nhưng đúng là như vậy, và khi cuối cùng tôi lên được sân khấu thì hội trường đã chật cứng — đông nghịt; chẳng còn chút chỗ trống nào dù chỉ cho một đứa trẻ.

“Tôi vô cùng hạnh phúc và phấn khích khôn tả. Tôi trút toàn bộ Quần đảo Sandwich lên đám đông ấy, và họ cười vang cũng như hò reo hoàn toàn theo ý muốn của tôi. Suốt một tiếng mười lăm phút, tôi như đang ở trên thiên đường.”

Và ngày nay, khi Fuller vẫn còn sống và tráng kiện, trong khi rất nhiều người khác từ thời đại và sự kiện xa xưa ấy đã phai mờ, ông đã kể thêm rằng:

“Khi Mark xuất hiện, những người California đã cất lên một tiếng hò reo chào mừng đúng nghĩa. Dứt tiếng hô, ông bước đến rìa bục phát biểu, cúi xuống nhìn kỹ vào phần ghế bên dưới, vòng quanh các lối đi như thể đang tìm kiếm thứ gì đó. Rồi ông nói: 'Đáng lẽ ở đây phải có một cây đàn piano, và một thượng nghị sĩ để giới thiệu tôi. Tôi hình như chẳng thấy tăm tích họ đâu cả. Cây đàn piano thì rất tốt, nhưng chúng ta sẽ phải xoay sở bằng thứ âm nhạc mà tôi có thể tạo ra với sự giúp đỡ của quý vị. Còn về phần vị thượng nghị sĩ —' Thế rồi Mark thả lỏng bản thân và làm đúng như những gì đã hứa về Thượng nghị sĩ Nye. Ông nói ra những điều khiến những người đến từ bờ biển Thái Bình Dương, những người từng quen biết Nye, phải hét lên vì thích thú. Sau đó là bài diễn thuyết của ông. Câu đầu tiên đã chinh phục được khán giả. Từ khoảnh khắc đó cho đến phút cuối, họ hoặc là cười vang rần rộ, hoặc là nín thở trước những đoạn miêu tả tuyệt đẹp của ông. Mọi người phát ốm vì cười suốt mấy ngày trời chỉ vì bài diễn thuyết đó.”

Thế là nó đã thành công: ai nấy đều vui mừng vì đã có mặt ở đó; các tờ báo tỏ ra êm ái, những lời chúc mừng nhiều vô kể. —[Tử tế nhưng không phóng đại; đó là thời kỳ chính trị sục sôi, và hành động của những kẻ làm văn học thuần túy không khiến báo chí phải giật những tiếp đề lớn. Một đám đông chen chúc quanh Cooper Union ngày nay, tiếp nối bởi một chiến thắng nghệ thuật như vậy, hẳn sẽ là một sự kiện tin tức lớn. Mặt khác, Schuyler Colfax, khi đó là Chủ tịch Hạ viện, được đưa tin dài tới cả một cột chữ nhỏ nonpareil. Bài diễn thuyết của ông chẳng có mấy trọng lượng văn học, và đến nay chẳng còn chút âm hưởng nào đọng lại. Nhưng đó là những ngày tháng của chính trị, chứ không phải nghệ thuật.

Về bài diễn thuyết của Mark Twain, bản tin trên tờ Times nhận xét:

“Hầu như mọi người có mặt đều đến với tâm thế sẵn sàng đón nhận nhiều cơ hội để cười vui sảng khoái, và nhìn qua những gương mặt hân hoan rời khỏi hội trường khi buổi diễn thuyết kết thúc thì có rất ít người phải thất vọng, và thật không quá lời khi nói rằng hiếm có một lượng khán giả đông đảo nào lại đồng lòng cảm thấy hài lòng như những người đã lắng nghe những lời lẽ kỳ quặc của Mark Twain tối qua. Hội trường lớn của tòa nhà Union đã được lấp đầy đến mức tối đa với trọn vẹn hai nghìn người, thực tế này đã nói lên rất nhiều điều về danh tiếng của vị diễn giả cũng như thành công trong tương lai của ông. Phong cách của Mark Twain rất độc đáo cả về cung cách lẫn phương thức, và xuyên suốt bài phát biểu, ông đã khéo léo giữ được thiện cảm của khán giả, đồng thời thường xuyên làm họ cười nắc nẻ... Trong phần miêu tả địa hình Quần đảo Sandwich, vị diễn giả đã khiến người nghe ngạc nhiên bằng một bức tranh sinh động và hùng hồn về trận phun trào của ngọn núi lửa lớn xảy ra vào năm 1840, và ngôn từ của ông đã nhận được những tràng pháo tay vang dội.

“Đánh giá từ thành công mà vị diễn giả đạt được tối qua, ông nên sớm lặp lại thí nghiệm này vào một ngày gần nhất.”]

HỌC VIỆN COOPER

Theo lời mời của đông đảo kiều dân California nổi tiếng

và Công dân New York,

MARK TWAIN

SẼ CÓ BÀI

DIỄN THUYẾT NỬA HÀI HƯỚC NỬA NGHIÊM TÚC

VỀ

KANAKDOM

HAY

QUẦN ĐẢO SANDWICH,

HỌC VIỆN COOPER,

Vào tối Thứ Hai, ngày 6 tháng 5 năm 1867.

VÉ GIÁ NĂM MƯƠI XU.

Bán tại hãng Chickering and Sons, số 852 Đại lộ Broadway, và tại các Khách sạn Lớn

Cửa mở lúc 7 giờ. Trí tuệ sẽ bắt đầu tuôn trào lúc 8 giờ.

Mark Twain luôn cảm thấy biết ơn các giáo viên trường học vì đêm hôm ấy. Nhiều năm sau, khi họ muốn ông đọc sách cho họ nghe tại Hội trường Steinway, ông đã vui vẻ nhận lời mà không lấy thù lao.

Bài diễn thuyết cũng không phải là một thất bại hoàn toàn về mặt tài chính. Bất chấp cơn lũ vé mời miễn phí, vẫn có một khoản thu tiền mặt khoảng ba trăm đô la từ việc bán vé — một sự hỗ trợ đáng kể trong việc chi trả các khoản chi phí mà Fuller đã gánh vác và kiên quyết tự mình bù đắp. Đó là phong thái hào phóng của Fuller; phần thưởng của ông nằm ở niềm vui của cuộc chơi, và ở việc giành được phần thắng lớn hơn cho một người bạn.

“Mark,” ông nói, “mọi chuyện đều ổn cả. Vận may tài chính chưa tới, nhưng rồi nó sẽ tới. Danh tiếng đã đến; với bài diễn thuyết này và cuốn sách vừa ra lò, anh sẽ trở thành người được bàn tán nhiều nhất cả nước. Những bài viết của anh cho tờ Alta và Tribune sẽ nhận được sự đón nhận rộng rãi nhất trong số mọi ký sự du lịch từng được viết ra.”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.