Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1731 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Xxxviii. Một Thành Viên Trong “Ban Biên Tập”

❊ ❊ ❊

Phóng viên mới nhanh chóng làm quen được với mọi người. Đội ngũ nhân viên tòa soạn giống như một gia đình lớn, nơi chẳng có chút ranh giới đẳng cấp nào phân chia. Chủ báo, biên tập viên và thợ in đều là những người bạn bình đẳng; nghi lễ xã giao giữa họ rất ít—và hoàn toàn không có khi bước ra khỏi tòa soạn.—[“Tờ báo lên khuôn vào lúc hai giờ sáng, rồi toàn bộ ban biên tập cùng tất cả thợ sắp chữ tụ họp lại trong phòng sắp chữ, uống bia và hát những bài ca chiến trận thịnh hành lúc bấy giờ cho đến tận bình minh.”—S. L. C., năm 1908.]—Samuel Clemens lập tức trở thành “Sam” hoặc “Josh” đối với các đồng nghiệp, cũng giống như De Quille là “Dan” và Goodman là “Joe.” Anh nhận ra mình không thích cái tên Josh, và vì anh không bao giờ ký tên ấy nữa, nó liền bị bỏ quên. Tòa soạn, và cả thành phố Virginia City nói chung, nhanh chóng quý mến anh, vô cùng thích thú trước sự độc đáo và lối nói năng từ tốn của anh. độc giả tờ Enterprise bắt đầu nhận ra các bài viết của anh, lúc bấy giờ vẫn chưa ký tên, và thưởng thức cách dùng từ tươi mới của chúng, ngay cả khi đó chỉ là một mẩu tin vặt địa phương thông thường hay một thông báo khai mỏ. Đúng với tên tuổi và uy tín của mình, tờ báo lại có thêm một sức hút mới.

Chẳng bao lâu sau khi đặt chân đến Virginia City, Clemens bắt đầu chuỗi những trò chơi khăm mà sau này sẽ đưa danh tiếng của anh — không phải lúc nào cũng theo chiều hướng đáng tự hào — vượt qua dãy Sierras và lan xuống bờ Thái Bình Dương. Trừ một vài ngoại lệ, hầu hết những trò này nay đã thất truyền, bởi theo như được biết, hiện không còn tồn tại nổi một bộ lưu trữ trọn vẹn nào của tờ Enterprise. Chỉ một vài bản sao rời rạc và các đoạn cắt báo còn được lưu giữ, nhưng chúng ta vẫn biết câu chuyện đằng sau một số trò đùa văn chương ấy cùng kết quả của chúng. Chúng thường nhằm mục đích trừng phạt riêng một cá nhân, tờ báo hay địa phương nào đó; nhưng rồi các nạn nhân lại bị cuốn vào cạm bẫy quyến rũ ấy hàng loạt. Chính Mark Twain, trong cuốn sách Chân dung (Sketches) của mình, đã kể lại đôi điều về trò đầu tiên trong số đó, “Người hóa đá” (The Petrified Man), và một trò khác, “Vụ thẫm đẫm máu của tôi” (My Bloody Massacre), nhưng trong cả hai trường hợp, ông đều không kể hết mọi chuyện. Trò chơi khăm “Người hóa đá” nhắm vào một viên chức tên là Sewall, làm nghề điều tra tử thi và là thẩm phán hòa giải tại Humboldt, kẻ từng tỏ thái độ hách dịch, dửng dưng trong việc cung cấp tin tức. Câu chuyện, được kể lại với vô số chi tiết tỉ mỉ và vẻ ngoài hết sức cẩn trọng, thuật lại việc phát hiện ra một người tiền sử đã hóa đá, một phần kẹt trong khối đá, nằm bên trong một hang động giữa vùng sa mạc cách Humboldt hơn một trăm dặm, và cách mà Sewall đã thực hiện chuyến hành trình nguy hiểm kéo dài năm ngày trên vùng đất kiềm để tiến hành khám nghiệm tử thi một kẻ đã chết từ ba trăm năm trước; đồng thời kể về việc, “với sự tế nhị vốn có của mình,” Sewall đã cấm các thợ mỏ dùng thuốc nổ để phá đá đưa cái xác ra ngoài. Bản tường thuật còn cho biết thêm rằng đôi tay của người quá cố được xếp theo một tư thế kỳ lạ; và cách mô tả tư thế ấy được lồng ghép khéo léo đến mức thoạt đọc, hay thậm chí đọc lại lần thứ hai, người ta có thể không nhận ra rằng cái vị thế được ám chỉ chính là cử chỉ cổ xưa bắt đầu bằng ngón tay cái đặt lên mũi, qua bao thời đại vẫn thường được dùng một cách bất lịch sự để biểu thị sự chế giễu cùng từ “bịp” (sold). Thế nhưng mô tả ấy lại tinh vi hơn mức cần thiết một chút.

Tác giả vốn hy vọng rằng các tờ báo trao đổi tin tức sẽ nhận ra trò bịp bợm ấy và có lẽ sẽ góp vui cùng anh trong trò đùa với Sewall. Anh không hề có ý định chơi khăm chính các tờ báo. Trên thực tế, chẳng ai nhận ra cú lừa ấy và phần lớn các tờ báo đều đăng câu chuyện về người hóa đá của anh như một phát hiện có thật. Đây là một bất ngờ, và cũng là một nỗi thất vọng thoáng qua; rồi anh nhận ra rằng mình đã làm được một việc còn lớn lao hơn cả những gì bản thân từng nghĩ. Anh thu gom một bọc các tờ báo trao đổi rồi gửi chúng cho Sewall; anh cũng gửi những ấn bản được đánh dấu cho các nhà khoa học ở nhiều vùng khác nhau trên khắp nước Mỹ. Các tờ báo đã đón nhận nó một cách nghiêm túc; có lẽ các nhà khoa học cũng vậy. Và quả thực một số người đã tin thế, khiến những ngày tháng của Sewall trở nên khốn khổ vì liên tục nhận được thư từ gửi đến yêu cầu cung cấp thêm thông tin. Xét về mặt văn chương, nỗ lực ấy không đạt thứ hạng cao, và nếu xem đó là một cú lừa nhắm vào một viên chức mờ nhạt thì quả thực chẳng đáng là bao; nhưng xét như một trò đùa giỡn với các tờ báo trao đổi miền duyên hải và giới báo chí nói chung, nó lại được đánh giá rất cao và tác giả của nó, dù vẫn chưa để lộ tên tuổi, đã gặt hùm được uy tín lớn.

Những câu hỏi bắt đầu được đặt ra về việc gã lém lỉnh nào ở Virginia đã làm ra những chuyện này. Các tờ báo trở nên cảnh giác hơn và đọc đi đọc lại các mẩu tin của tờ Enterprise hai lần trước khi cắt dán lại. Clemens chuyển hướng sự chú ý sang những việc khác để làm dịu đi sự nghi ngờ. Vụ “Thảm sát Dutch Nick” đình đám mãi một năm sau mới diễn ra.

Sự ưa chuộng kiểu hài hước mang tính thực tế của cư dân vùng Comstock đã từng được nhắc đến trước đây. Trò chơi khăm được xem như một thứ tiền tệ có giá trị lưu hành hợp pháp tại Virginia. Người ta có thể phản đối và thề thốt, nhưng kiểu gì cũng phải ngậm đắng nuốt cay chịu đựng. Một ví dụ điển hình cho sự hài hước kiểu Comstock, được đánh giá là đạt chuẩn mực cao nhất, là câu chuyện vẫn còn được kể lại cho đến ngày nay về Leslie Blackburn và Pat Holland, hai tay chơi lãng tử trong thành phố. Sáng hôm đó, cả hai đang đi xuống phố C thì nhìn thấy vài quả dưa hấu ngon lành bày trên quầy trái cây ở góc khách sạn International. Dưa hấu vào thời điểm và ở vùng đất ấy vốn hiếm hoi và đắt đỏ, và những quả này có giá tới ba đô la một quả. Blackburn liền nói:

“Pat, chúng ta lấy một quả dưa hấu kia đi. Cậu hãy bắt chuyện với gã đó trong lúc tôi đứng ở góc đường, nơi tôi có thể dễ dàng bước đi khuất tầm nhìn. Khi đã thu hút được sự chú ý của hắn, hãy chỉ vào thứ gì đó trên chiếc kệ phía sau và ném cho tôi một quả dưa.”

Gợi ý này khiến Holland rất hứng thú, và anh ta đã thực hiện hoàn hảo phần việc của mình trong kế hoạch; thế nhưng khi anh vừa tung quả dưa hấu tới, Blackburn lại thản nhiên đút tay vào túi quần và bước vòng qua góc phố, để mặc quả dưa hấu vỡ tan tành đầy bi thảm trên vỉa hè. Pat cảm thấy gần như không thể giải thích nổi với người bán hoa lý do vì sao anh lại ném đi một quả dưa hấu trị giá ba đô la như thế, ngay cả sau khi đã trả tiền nong sòng phẳng; và việc phải giải thích điều đó với đám đông đang đứng trước các quầy rượu dọc theo phố C lại càng là một thử thách cam go hơn, lại vừa tốn kém hơn nhiều.

Bản thân Sam Clemens, khi còn trẻ cũng từng là một tay thích chơi khăm, đã tìm thấy niềm vui lành mạnh trong thứ khiếu hài hước giáng đòn trực diện này của người Comstock. Nó phù hợp với bản tính mạnh mẽ, mộc mạc của anh. Anh rất hiếm khi trực tiếp tham gia những trò như vậy bằng hành động; nhưng những đoạn châm biếm in trên báo, những trò lừa bịp cùng tình yêu mãnh liệt dành cho những điều lố bịch đã đưa anh vào hàng ngũ những kẻ hay chơi khăm, trong khi tính khí bộc trực, phong cách hài hước kỳ quặc cùng tài chửi mắng thiên bẩm hiếm có lại biến anh thành một nạn nhân vô cùng hấp dẫn.

Trong số các thợ sắp chữ của tờ Enterprise có một người tên là Stephen E. Gillis (tất nhiên gọi là Steve—một trong “những anh em nhà Gillis thượng võ”), một chàng trai trẻ nhỏ nhắn, không biết sợ là gì, khôi ngô, nhanh trí, với đôi mắt sắc như mũi kim.

“Steve chỉ nặng có chín mươi lăm pound,” Mark Twain từng viết về anh, “nhưng ai ai khắp cả vùng lãnh thổ này cũng đều biết rõ rằng với đôi tay của mình, anh có thể hạ gục bất kỳ kẻ nào đi bằng hai chân, mặc cho kẻ đó nặng bao nhiêu hay có ngón đòn khoa học cỡ nào.”

Clemens có thiện cảm với Steve Gillis ngay từ lần gặp đầu tiên. Theo thời gian, hai người trở nên gắn bó khăng khít và mãi mãi là những người bạn tri kỷ; nhưng Steve lại là một kẻ thích chơi khăm không biết thương tiếc, và chừng nào họ hãy còn ở bên nhau, anh chưa bao giờ có thể “cưỡng lại sự cám dỗ muốn làm cho Sam nổi giận chửi thề,” khi cho rằng những lời thô tục của Sam còn hùng tráng hơn bất kỳ bản âm nhạc nào.

Xin được nói đôi điều về thói quen chửi thề của Mark Twain. Được phú cho một năng khiếu dùng từ vô song, nhà in, dòng sông và các mỏ khai khoáng đã tôi luyện năng khiếu ấy đạt đến một sự hoàn mỹ hiếm có. Nghe ông mắng nhiếc một thứ gì đó mang lại cho người ta thứ cảm giác dữ dội, càn quét và đầy phấn khích như những đợt sóng điện galvanic. Lời miêu tả nào cũng có vẻ như là sự lựa chọn hoàn hảo nhất cho đến khi ông thốt ra câu tiếp theo. Và chẳng hiểu sao, những lời thô tục của ông hiếm khi mang lại cảm giác phản cảm. Đó không phải là những câu chửi thề vẩn vơ vô nghĩa; chúng lúc nào cũng có vẻ chân thực và nghiêm túc. Việc lựa chọn từ ngữ cay độc của ông luôn mang nét đường hoàng, trang nghiêm, bất kể nguồn gốc từ đâu—có thể là từ Kinh Thánh hay từ chốn cống rãnh bùn nhơ. Ai đó từng định nghĩa bụi bẩn là vật chất đặt sai chỗ. Có lẽ đó là định nghĩa vĩ đại nhất từng được thốt ra. Nó hoàn toàn mang tính phổ quát trong mọi ứng dụng, và nó bỗng hiện về trong tâm trí khi ta nhớ đến những lời chửi thề của Mark Twain. Bởi vì chúng hiếm khi bị đặt sai chỗ; thế nên chúng không mấy khi gây xúc phạm. Trên thực tế, chúng có vẻ giống như chiếc van an toàn cho cỗ máy trí tuệ áp suất cao của ông. Sau khi đã trút hết mọi bực dọc, ông liền trở nên điềm tĩnh, dịu dàng, khoan dung và thậm chí vô cùng ân cần. Có lần, sau một tràng bộc phát giận dữ, ông điềm đạm nói:

“Trong một số hoàn cảnh đầy thử thách, những hoàn cảnh khẩn cấp, tuyệt vọng, việc chửi thề mang lại một sự giải tỏa mà ngay cả lời cầu nguyện cũng không thể có được.”

Thiết tưởng cũng nên nói thêm rằng mục đích của tác phẩm này không phải là để thổi phồng, tô vẽ hay bào chữa cho một mẫu người cực đoan của nhân loại vốn là nhân vật chính của nó; mà là để khắc họa ông đúng như con người thật của mình—dĩ nhiên là có phần chưa trọn vẹn, nhưng với một lương tâm trong sáng và ý định rõ ràng.

Dưới sự dẫn dắt của Steve Gillis, đội ngũ nhân viên tờ Enterprise thường hay nghĩ ra đủ mọi trò để chọc cho anh nổi giận. Một trong số đó là giấu đi những vật dụng trên bàn làm việc của anh. Anh căm ghét công việc chăm sóc chiếc đèn dầu, nên thường viết lách dưới ánh nến. Giấu đi “ngọn nến của Sam” là cách chắc chắn nhất để nhận lại một phản ứng nhanh chóng và mãnh liệt. Anh sẽ tìm kiếm nó một lúc; sau đó anh bắt đầu bước đi những bước chậm rãi, vòng tròn—một thói quen hình thành từ những giới hạn chật hẹp trong buồng lái tàu thủy—và những lời nguyền rủa của anh dành cho những kẻ trộm cắp nghe giống như một bản giao hưởng vĩ đại tấu lên chống lại điều ác. Lát sau, cậu nhân viên văn phòng, với vẻ ngoài hoàn toàn vô tội, sẽ tìm mang đến cho anh một ngọn nến khác, và mọi chuyện lại chìm vào quên lãng. Anh từng làm một tấm biển thông báo, ghi đầy những lời đe dọa và nguyền rủa ghê rợn, cảnh báo bất kỳ ai dám bén mảng động đến ngọn nến của mình; thế nhưng có một đêm, cả tấm biển lẫn ngọn nến đều biến mất.

Lại nói, trong số những người quen của anh ở Virginia có một vị mục sư trẻ, ông Rising, “chàng trai mới ra đời mỏng manh và dịu dàng” trong câu chuyện về Buck Fanshaw. Clemens vô cùng ngưỡng mộ sự chân thành hiển hiện ở ông Rising, và vị mục sư trẻ cũng nhanh chóng nhận ra sự vượt trội về trí tuệ của anh phóng viên mới. Thỉnh thoảng ông lại ghé tòa soạn để thăm anh. Thật không may, ông lại bước vào đúng khoảnh khắc mà Samuel Clemens, đang nổi trận lôi đình vì vụ trộm cắp tài sản mới nhất, mải miết chửi rủa lũ tội phạm theo cái vòng tròn quen thuộc của mình mà quên bẵng đi mọi thứ xung quanh. Ông Rising đứng như trời trồng trước một khía cạnh thiên tài mới mẻ này đối với ông, và cuối cùng thì người bạn của ông cũng lờ mờ nhận ra sự hiện diện của vị khách. Anh không dừng lại bước đi mòn mỏi đầy cay nghiệt của mình và tiếp tục với giọng đều đều, chậm rãi:

“Tôi biết, thưa ông Rising, tôi biết nói thế này là tội lỗi; tôi biết điều đó là sai trái. Tôi biết chắc chắn mình sẽ xuống địa ngục vì chuyện này. Nhưng nếu ông có một ngọn nến, thưa ông Rising, và đám trộm cắp cứ cuỗm mất nó hàng đêm, thì tôi biết ông cũng sẽ nói y như tôi đang nói đây, thưa ông Rising, Chúa phù hộ cho linh hồn bất hối của chúng, mong cho chúng bị thiêu đốt dưới địa ngục trong suốt một triệu năm.”

Vị mục sư nhỏ bé hít một hơi nghẹn ngào.

“Có lẽ tôi cũng sẽ nói vậy, thưa ông Clemens,” ông đáp, “nhưng tôi sẽ cố gắng nói rằng: ‘Lạy Cha, xin tha thứ cho họ, vì họ không biết mình đang làm gì.’”

“Ối dào! Nếu ông đặt vấn đề rằng chúng chỉ là lũ ngu ngốc, thì chuyện lại thành ra khác hẳn, bởi bản thân tôi cũng thuộc cái hạng người ấy. Nào, mời vào đây, chúng ta sẽ cùng cố gắng tha thứ cho chúng và quên chuyện này đi.”

Mark Twain từng có không ít trải nghiệm với các vị mục sư trẻ tuổi. Ông luôn có thiện cảm với họ, và họ cũng thường tìm đến ông. Có lần, từ rất lâu sau đó, khi đang ở trong một khách sạn, ông muốn gọi một cậu bé đến đánh giày cho mình, và đã rung chuông mấy lần mà chẳng có hồi đáp. Chẳng mấy chốc, ông ngỡ như nghe thấy tiếng ai đó đang bước đến ngoài hành lang. Ông vung tay giật phăng cánh cửa mở tung, và một kẻ trông còn rất trẻ, dáng người nhỏ nhắn, dường như đang ngập ngừng ngoài cửa, liền có động thái như muốn quay đầu chuồn thẳng. Clemens liền chóm lấy cổ áo người đó.

“Này,” ông nói, “tôi đã chờ và rung chuông ở đây suốt nửa tiếng đồng hồ rồi. Bây giờ tôi muốn cậu cầm lấy đôi giày kia và đánh bóng chúng đi, mau lên. Cậu có nghe thấy không?”

Người thanh niên gầy gò run lẩy bẩy và nói: “Tôi rất sẵn lòng, thưa ông Clemens, thực sự là rất sẵn lòng, thưa ngài, nếu tôi có thể làm được. Nhưng tôi là một mục sư của Phúc âm, và tôi không được chuẩn bị để làm những công việc thế này.”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.