Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1710 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lxxxii. Quá Trình Sáng Tác “Roughing It”

❊ ❊ ❊

Cuốn sách thứ ba do Mark Twain xuất bản không phải là tác phẩm viết về miền Tây mà ông đang chuẩn bị cho Bliss. Đó là một tập sách mỏng do hãng Sheldon & Co. phát hành, mang tựa đề Tự truyện của Mark Twain (Châm biếm) và Cuối lãng mạn đầu tiên. Phần lãng mạn chính là “Mối tình trung cổ ghê rợn, khủng khiếp” từng xuất hiện trên tờ Express vào đầu năm 1870. Còn bản tự truyện châm biếm thì trước đó chưa từng được công bố. Hai phần này gộp lại thành một tập sách nhỏ; ngoài các đặc điểm văn học, trong sách còn rải rác một loạt tranh minh họa nguyên trang không liên quan — những bức biếm họa về Liên minh Đường sắt Erie, được dùng làm minh họa cho một phiên bản đã sửa đổi đôi chút của bài thơ “Ngôi nhà của Jack”. “Ngôi nhà” ấy chính là tổng hành dinh của hãng Erie, với ngụ ý minh họa cho các thủ đoạn bịp bợm của Liên minh. Gương mặt của Jay Gould, James Fisk Jr., John T. Hoffman cùng những kẻ khác trong nhóm lợi ích này lộ rõ trên các bức tranh. Ấn phẩm này chẳng có gì quan trọng từ bất kỳ góc độ nào. Văn châm biếm văn học hiếm khi có trọng lượng, và đây lại là hình thức biểu đạt kém cỏi nhất của Mark Twain. Một hoặc hai năm sau, nhận ra sai lầm của cuốn sách này, ông đã mua lại các bản khắc kẽm và tiêu hủy chúng.

Trong khi đó, dự án sách về miền Tây đành phải gác lại. Vào tháng Ba, ông viết thư cho Orion:

Anh vẫn đang ngày đêm chăm sóc Livy. Anh gần như kiệt sức rồi. Mười ngày nữa chúng ta sẽ đi Elmira (nếu lúc đó Livy đủ sức đi nằm trên đệm dọc đường), và ở lại đó cho đến khi anh viết xong cuốn sách về California, chắc mất khoảng ba tháng. Nhưng khi tới nơi anh không thể bắt tay vào việc ngay được; phải nghỉ ngơi một tuần, vì anh vừa trải qua ba mươi ngày cực kỳ căng thẳng.

Ông hứa sẽ sớm gửi trước một phần bản thảo.

Hãy chờ bốn hoặc năm ngày nữa, anh sẽ xem xét liệu có thể chỉnh sửa vài chương để gửi cho Bliss...

Anh đã rao bán căn nhà này cùng tờ Express, và khi đến Elmira chúng ta sẽ rời khỏi đây vĩnh viễn. Anh sẽ chưa chọn nhà mới cho đến khi viết xong cuốn sách, nhưng chúng ta đều tin chắc Hartford sẽ là điểm dừng chân.

Vào tháng Tư, ông đã sang nhượng lại cổ phần của mình tại tờ Express, chấp nhận lỗ 10.000 đô-la so với giá mua ban đầu. Khi vợ con đã có thể đi lại được, ông lập tức đưa họ đến Quarry Farm ở Elmira mà không chần chừ thêm.

Quarry Farm, tư gia của chị vợ ông là bà Theodore Crane, nằm trên một ngọn đồi xinh đẹp với sườn dốc ngập một màu xanh, phóng tầm mắt bao quát thành phố mờ sương cùng dòng sông Chemung, phía bên kia là những ngọn đồi xa xa. Nơi này tình cờ được ông bà Langdon mua lại. Một buổi tối nọ, khi đi xe ngựa ngang qua, họ dừng chân cho ngựa uống nước và chợt nhận ra đây sẽ là chốn nghỉ dưỡng mùa hè tuyệt vời, nơi hai gia đình có thể chung đạc trong những ngày nghỉ lễ. Khi mới mua lại điền trang này, họ đã tranh luận rất nhiều về tên gọi. Họ thử qua vài cái tên như “Phòng Thích-Gì-Cứ-Làm”, “Tổ Chim Hạc”, và cuối cùng thống nhất chọn “Nghỉ ngơi và Tạ ơn”. Nhưng đó chỉ là tên gọi chính thức. Cách nhà không xa, trên đồi có một mỏ đá đã bỏ hoang, và cái tên do Thomas K. Beecher gợi ý bỗng trở nên quen thuộc hơn trên cửa miệng mọi người. Nơi đây từ đó mang tên Quarry Farm, và cái tên ấy được giữ nguyên cho đến ngày nay.

Clemens và vợ đã đinh ninh sẽ sinh sống tại Hartford. Cả hai đều dành tình cảm đặc biệt cho nơi này — phần lớn vì Twichell đối với Clemens, trong khi cả hai vợ chồng đều khao khát bầu không khí văn chương và xã hội hòa hợp, cùng sự đón chào nồng nhiệt mà họ cảm nhận đang chờ đón mình. Hartford hoàn toàn trái ngược với Buffalo thời bấy giờ — nó là một ngôi nhà thực sự dành cho giới văn nghệ sĩ. Nơi đây quy tụ một nhóm nhà văn tên tuổi, mà phần lớn họ đã quen biết từ trước. Hơn nữa, với Bliss là nhà xuất bản những cuốn sách của Mark Twain, đây cũng là trung tâm các hoạt động kinh doanh cốt lõi của họ.

Kế hoạch chuyển đi chưa được ấn định rõ ràng về thời gian. Clemens nhận thấy công việc tiến triển thuận lợi hơn ở trang trại, và sức khỏe của vợ cùng đứa con nhỏ mong manh cũng khá lên từng ngày. Họ quyết định ở lại Quarry Farm suốt mùa hè — mùa hè đầu tiên của họ tại chốn thiên đường ấy, nơi sẽ mang ý nghĩa vô cùng to lớn đối với họ trong những năm tháng sau này.

Thực ra, Joe Goodman là người khơi nguồn cảm hứng mới cho cuốn sách hơn bất kỳ ai khác. Goodman đến đúng lúc tinh thần của tác giả đang chạm đáy.

“Joe,” ông nói, “tôi nghĩ mình tiêu đời rồi. Hình như tôi chẳng thể nào viết lách nổi nữa, và những gì tôi viết ra đều chẳng có giá trị gì cả. Tôi sợ mình sẽ không bao giờ có thể vươn tới tiêu chuẩn của 'Những kẻ khóc mướn ở hải ngoại' nữa rồi. Đây là những gì tôi đã viết, Joe ạ. Cậu hãy đọc đi, xem có đồng quan điểm đó không.”

Goodman cầm lấy tập bản thảo và ngồi xuống ghế, trong khi Clemens bước sang một chiếc bàn và giả vờ làm việc. Goodman đọc hết trang này đến trang khác với con mắt phê bình, rồi nhanh chóng bị cuốn hút vào đó. Clemens lén lút quan sát anh cho đến khi không chịu nổi nữa. Bỗng ông quăng bút xuống, kêu lên:

“Tôi biết ngay mà! Tôi biết ngay mà! Tôi toàn viết ra thứ nhảm nhí. Cậu ngồi lỳ ở đó đọc suốt từ nãy đến giờ mà chẳng nở một nụ cười, chắc là đang thầm thương hại cái đồ ngốc mà tôi đang tự biến mình thành. Nhưng tôi cũng không hoàn toàn đáng trách đâu. Tôi không đủ sức chống lại số phận. Tôi vẫn luôn cố viết một cuốn sách hài hước, giữa lúc người chết và bệnh tật vây quanh tứ phía. Bố vợ tôi qua đời trước, rồi đến một tiểu thư ở nhà chúng tôi, và giờ thì vợ con tôi đã suýt chết suốt cả mùa đông qua! Ồ, Joe, thề có Chúa, ước gì tôi được chết đi cho xong!”

“Mark,” Joe nói, “tôi đọc với tinh thần săm soi, chứ không phải để giải trí, và qua những gì tôi đã đọc và có thể đánh giá, đây là một trong những tác phẩm hay nhất mà anh từng viết. Tôi thấy nó vô cùng lôi cuốn. Anh đang viết nên một kiệt tác đấy!”

Clemens thừa nhận rằng Goodman chưa bao giờ nói điều gì đi ngược lại với niềm tin của mình, và lời nhận xét ấy đối với ông tựa như một thông điệp hồi sinh do một vị tổng lãnh thiên thần ban xuống. Ông thay đổi tâm trạng ngay tức khắc. Hừng hực khí thế, ngập tràn cảm hứng và vô cùng nóng lòng muốn viết tiếp. Ông ngỏ ý trả lương để Goodman ở lại đó bầu bạn và tiếp thêm cảm hứng cho mình — cái bầu không khí và phương ngôn vùng bờ Thái Bình Dương mà ông cứ sợ đã phai nhạt mất. Goodman từ chối khoản thù lao ấy, nhưng kéo dài chuyến thăm lâu nhất có thể theo kế hoạch của mình, và thế là hai người đã có những ngày tháng vui vẻ bên nhau, cùng hoài niệm về những ngày tháng cũ ở Comstock. Hơn một tháng trời, sáng nào họ cũng dạo bước khắp nông trại. Cả hai hình thành thói quen ghé thăm mỏ đá cũ, bới tìm những mảnh vỡ để kiếm hóa thạch. Cả hai đều có niềm đam mê mang tính thi ca đối với địa chất học, cùng chiều sâu vô tận và những minh chứng của nó. Dù chẳng có kiến thức chuyên môn, họ vẫn vô cùng thích thú khi sưu tầm và sắp xếp chúng trên những tấm ván bẻ ra từ hàng rào cũ, cho đến khi tích góp đủ mẫu vật để lập một bảo tàng nho nhỏ. Họ tưởng tượng mình có thể phân biệt được một số mối quan hệ và họ hàng địa chất, rồi hào hứng bàn luận về loài bọ ba thùy, kỷ Sa thạch Đỏ Cổ, kỷ azoi, hay thả hồn vào những suy đoán viển vông để đi đến tận cùng những kết luận xa xôi, nuôi dưỡng thứ khiếu hài hước và trí tưởng tượng mơ hồ, tận hưởng những giờ phút vui vẻ trọn vẹn.

Một mối quan tâm khác nảy sinh trong thời gian Goodman lưu lại đây là vụ án Ruloff — kẻ đang phải chịu án tử hình vì một tội ác vô cùng dã man. Báo chí đăng tải rất nhiều về vốn học thức uyên bác đến kinh ngạc của Ruloff. Người ta đồn rằng y đang chuẩn bị một công trình nghiên cứu chứng minh sự thống nhất của tất cả các ngôn ngữ. Goodman và Clemens đều thống nhất rằng cái chết của Ruloff sẽ là một tổn thất lớn cho nhân loại, dẫu y rõ ràng là một tên ác nhân và đáng phải chịu hình phạt ấy. Họ cho rằng công lý sẽ được thực thi không kém phần trọn vẹn nếu có một kẻ đần độn nào đó bị treo cổ thay cho y, và để chiều theo ý thích kỳ quặc này, một buổi sáng nọ, Clemens gác lại công việc thường nhật để viết một bài gửi báo Tribune, ngỏ ý cung cấp người thay thế cho Ruloff. Ông chỉ ký tên đơn giản là “Samuel Langhorne”, và bài viết đã được đăng tải như một thông cáo nghiêm túc, không kèm theo bất kỳ lời bình luận nào từ phía tòa soạn Tribune. Tuy nhiên, các tờ báo khác đã chớp lấy thời cơ, khiến bài viết được lan truyền rộng rãi và vươn lên thành tâm điểm bàn luận. Dường như chưa từng có ai phát hiện ra Mark Twain chính là tác giả của bức thư đó — nhân tiện xin nói thêm, bức thư ấy xem ra chẳng hề kéo dài thêm được chút ích lợi trần thế nào của Ruloff. —[Bạn đọc có thể tìm đọc toàn bộ bức thư về Ruloff trong Phụ lục K ở cuối tập sách trước.]

Cuộc sống ở trang trại có lẽ đã khơi nguồn cảm hứng điền viên, bởi Clemens đã viết vài dòng về việc làm nông của Horace Greeley, cùng một tiểu phẩm châm biếm về những nỗ lực làm nông nghiệp theo hướng đó của Henry Ward Beecher. Nói về chuyện làm nông của ông Beecher, ông nhận xét:

“Những quả dâu tây của ông ấy sẽ thành công mĩ mãn nếu lũ chim cổ đỏ chịu ăn củ cải.”

Bài báo khiến Beecher cảm thấy buồn cười, và có lẽ Greeley cũng vậy, nên ông đã viết thư phản hồi:

MARK,—Cậu đã nhầm khi cho rằng tôi chỉ trích việc làm nông của cậu. Tôi chưa bao giờ làm điều đó trước công chúng, trong khi cậu lại cả gan đi tính toán chính xác chi phí cho từng pint khoai tây và bắp cải của tôi — quả thực là nguồn cảm hứng của thiên tài. Nếu cậu thực sự chí thú với việc làm nông, hoặc chí ít là nói về những gì cậu biết về nó, thay vì bới móc những điều cậu không biết về nông trại của tôi, tôi sẽ không chỉ thôi những lời chê bai chỉ trích, mà còn ban phước lành cho cậu nữa đấy.

Thân ái, HORACE GREELEY.

Bức thư mang nét chữ nguệch ngoạc đặc trưng của ông Greeley, và chắc chắn nó đã khơi nguồn cảm hứng cho câu chuyện củ cải trong cuốn 'Roughing It', đồng thời cũng là hình mẫu cho bản in giả chữ ký của Greeley.

Nhìn chung, đó là một mùa hè bận rộn và đầy ắp những dự định tại Quarry Farm. Đến giữa tháng Năm, Clemens viết thư cho Bliss thông báo rằng ông đã viết được một nghìn hai trăm trang bản thảo cho cuốn sách mới, và đang tiếp tục hoàn thành phần còn lại với tốc độ từ ba mươi đến sáu mươi lăm trang mỗi ngày. Lúc này tinh thần ông đang vô cùng phấn chấn. Sức khỏe gia đình đã khá hơn, và tương lai phía trước vô cùng tươi sáng.

Tôi đang có sẵn lượng bản thảo đủ để làm thành (tính cả các bản khắc) khoảng bốn nghìn trang sách, do đó tôi đã hoàn thành được hai phần ba chặng đường. Tôi dự định sẽ tạt qua Hartford vào giữa tuần và mang theo bản thảo, nhưng tôi nhận ra mình đang vô cùng hứng thú với công việc hiện tại (một cảm giác mà tôi đã không hề có suốt nhiều tháng qua) đến mức không nỡ bỏ lỡ dù chỉ một khoảnh khắc cảm hứng nào. Thế nên tôi sẽ ở lại đây và cặm cụi viết cho đến khi ngọn lửa ấy tắt lãng thì thôi. Ý định hiện tại của tôi là viết thêm một lượng tương đương với phần đã hoàn thiện, rồi từ khối lượng đồ sộ đó chắt lọc ra những chương xuất sắc nhất và loại bỏ phần còn lại. Khi hoàn thành nó, tôi muốn thấy kẻ nào dám bắt đầu đọc mà lại có thể bỏ dở giữa chừng. Giờ đây chẳng có gì làm tôi phiền muộn; chẳng có gì làm tôi bận tâm, chẳng điều gì quấy rầy hay thu hút sự chú ý của tôi nữa. Tôi chẳng nghĩ đến điều gì ngoài cuốn sách, không mảy may đau khổ hay bận lòng vì bất cứ chuyện gì trong suốt cả tiếng đồng hồ, và cũng chẳng thèm quan tâm xem trường học có mở cửa hay không. Cuốn sách sẽ sớm hoàn thành thôi. Sức nặng của nó sẽ rất đáng nể; phần lời đề tựa thôi cũng đủ đáng giá tiền mua cả cuốn sách rồi. Cụ thể thế này:

ĐỀ TẶNG

CAIN QUÁ CỐ

CUỐN SÁCH NÀY ĐƯỢC KÍNH DÂNG

không phải vì lòng kính trọng dành cho ký ức về ông ta, bởi ông ta chẳng có mấy điểm đáng kính; không phải vì sự cảm thông dành cho ông ta, vì hành động đẫm máu của ông ta đã tự đặt ông ta ra ngoài ranh giới của sự thương cảm, nói một cách nghiêm túc, mà chỉ vì lòng thương hại thuần túy mang tính nhân đạo đối với ông ta, bởi nỗi bất hạnh của ông ta là đã phải sống trong một thời kỳ tăm tối chưa từng biết đến biện minh tâm thần đầy tính nhân văn.

Có lẽ bà Clemens đã hướng lời đề tựa đầy hình ảnh này sang một hướng khác, ưu ái cho dòng khắc của Higbie hơn, hoặc có lẽ tự bản thân tác giả chưa bao giờ thực sự nghiêm túc muốn dành tặng món quà văn chương ấy cho Cain. Dù vậy, xung động khơi nguồn cho nó lại mang đậm dấu ấn cá nhân ông.

Trong phần tái bút của bức thư này, ông viết thêm:

Cổ phiếu của tôi đang lên giá. Tôi liên tục nhận được những lời đề nghị hậu hĩnh nhất cho sách vở và lịch niên giám; ngập tràn lời mời diễn thuyết, và có một ấn phẩm còn trả sẵn cho tôi 6.000 đô-la tiền mặt chỉ để đổi lấy mười bài viết với bất kỳ độ dài nào, về bất kỳ chủ đề gì, dù được thể hiện theo lối hài hước hay cách khác.

Ông bắt tay vào việc gặt hái thành công khi thời cơ đang đến. Ngoài cuốn sách về California hiện đang tiến gần đến ngày hoàn thành, ông còn thảo luận với Goodman về một dự án sách dài sáu trăm trang do hai người cùng chắp bút; ông lên ý tưởng và viết một hoặc hai phân cảnh cho một vở kịch miền Tây, được xây dựng từ các tình tiết trong cuốn sách mới (một trong số đó là sự cố “Arkansas”, được kể lại ở Chương XXXI); ông hoàn thiện một trong số những phát minh của mình — chiếc dây đai áo lê tự điều chỉnh; ông viết một loạt bài tản văn, thỉnh thoảng có những chuyến công tác ngắn ngày đến New York và Hartford; đồng thời khảo sát nơi sau này để tìm một tổ ấm mới. Bóng đen từng bao trùm quãng thời gian ở Buffalo dường như đã tan biến.

Ông từng hứa gửi cho Bliss một số bài đóng góp cho tờ báo mới của ông ấy, và vào tháng Sáu, ông đã gửi ba bài tản văn. Trong bức thư gửi kèm, ông viết:

Đây là ba bài báo mà anh có thể lấy nếu trả 125 đô-la cho cả lô. Nếu không thích, tôi sẽ bán chúng cho tờ Galaxy, nhưng dứt khoát không bán rẻ hơn gấp ba lần số tiền đó đâu... Nếu anh nhận chúng, hãy trích một phần mười trong tổng số 125 đô-la trả góp hàng tuần cho Orion cho đến khi nào trả hết thì thôi.

Ông đã suy nghĩ lại về quyết định không bao giờ đi diễn thuyết nữa, và ký hợp đồng với Redpath cho mùa giải tới. Ông chìm đắm trong cơn sốt viết bài diễn thuyết. Ông viết liền một mạch ba bài: một bài về Artemus Ward, một bài khác mang tựa đề “Hồi ức về một vài nhân vật thú vị tôi từng gặp”, và bài thứ ba dựa trên các chương trong cuốn sách mới. Nói về bài diễn thuyết “Hồi ức”, ông viết cho Redpath:

“Nó bao quát toàn bộ những mối quan hệ của tôi; từ vua chúa, người tâm thần, kẻ ngốc nghếch cho đến tất cả mọi người.” Ngay sau đó, ông viết rằng mình đã chuẩn bị thêm một bài diễn thuyết nữa, “tựa đề sẽ được công bố sau.”

“Trong tháng Bảy tôi sẽ quyết định bài nào làm tôi ưng ý nhất,” ông nói. Ông dặn dò Redpath không được nhận lịch diễn thuyết ở trong nhà thờ. “Cho đến nay tôi chưa từng thành công với buổi diễn thuyết nào trong nhà thờ cả. Người ta sợ không dám cười trong nhà thờ.”

Redpath đang gặp khó khăn trong việc sắp xếp một chuyến lưu diễn vừa ý ông. Clemens có thành kiến với một vài thị trấn và địa phương nhất định, những thành kiến ấy hoàn toàn có thể thay đổi chỉ sau một đêm. Vào tháng Tám, ông viết:

RED THÂN MẾN,—Tôi không giống những người phụ nữ khác; tâm trí tôi thay đổi chóng mặt hơn. Những kẻ chẳng có lấy một chút tâm trí thì dễ giữ được sự kiên định và vững vàng, nhưng khi một người mang trong đầu quá nhiều suy tính ngổn ngang như tôi, thì mỗi đợt sóng cuồn cuộn của sự linh cảm hay sở thích, đôi khi cả sự lười biếng nữa, đều làm lệch cả khoang hàng. Hiểu chứ? Thế nên, nếu để ý, anh sẽ thấy có tuần tôi đưa ra những chỉ thị cứng nhắc bắt tôi phải bó hẹp ở vùng New England; tuần tới lại bảo hãy tống tôi sang Arizona; tuần tiếp theo thì rút lại tên tôi; tuần sau nữa lại giao phó hoàn toàn quyền tự do cho anh; rồi tuần kế tiếp lại sửa đổi. Anh phải cố gắng mà nắm bắt tâm lý của tôi đi, Redpath ạ — đó là công việc của anh, với tư cách là người đại diện, và bộ não của tôi thì xưa nay vốn quá tầm với anh rồi... Riêng về chuyện miền Tây trong tuần này, tôi đồng ý để anh giữ lại tất cả các lịch diễn thuyết ở đó. Nhưng tuần tới tôi sẽ muốn gì thì còn phải tùy thuộc vào Chúa nữa cơ.

Thân makn, MARK.

Ông đang ở Hartford khi bức thư này được viết ra, để sắp xếp cho việc định cư tại đây cũng như chuyển dọn đồ đạc. Cuối cùng, ông đã thuê căn nhà Hooker tuyệt đẹp trên phố Ford, nằm trong chốn thâm nghiêm dễ chịu mang tên Nook Farm — khu vực sinh sống của giới văn nghệ sĩ Hartford, bao gồm cả tư gia của Charles Dudley Warner và Harriet Beecher Stowe. Ông đã sắp xếp để nhận bàn giao cơ ngơi này vào ngày 1 tháng Mười. Thế là tổ ấm mới đã được định đoạt; sau đó, khi hay tin Nasby sắp tới Boston, ông liền ghé nhanh qua thành phố đó vài ngày để xả hơi sau những tháng ngày làm việc vất vả.

Công tác chuẩn bị cho việc chuyển đến Hartford không hề bị trì hoãn. Căn nhà ở Buffalo đã được sang tay, đồ đạc đã được đóng gói và gửi đi. Căn nhà mà họ từng bước chân vào với bao niềm hạnh phúc trong ngày cưới giờ đây bỏ trống và hoang tàn, chẳng bao giờ còn đón chào bước chân họ trở lại nữa. Trong suốt một năm rưỡi gắn bó, nơi ấy đã chứng kiến trọn vẹn mọi hỷ nộ ái ố của cõi người, tất cả những gì cấu thành nên hạnh phúc và nỗi đau buồn của cuộc sống.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.