Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1741 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Xciv. Bắt Đầu Viết “Tom Sawyer”

❊ ❊ ❊

Gia đình Clemens chuyển đến Quarry Farm vào tháng Tư, để lại ngôi nhà mới một lần nữa trong tay kiến trúc sư và thợ xây. Công trình đang tiêu tốn một khoản tiền khổng lồ, trong khi tình hình tài chính đất đai đang gặp nhiều áp lực. Bà Clemens, vốn là người thận trọng, đôi lúc cảm thấy bất an dẫu thời điểm đó chưa có gì đáng lo, bởi các báo cáo kinh doanh cho thấy tài sản đứng tên riêng của bà chỉ kém mốc một phần tư triệu đô-la một chút; trong khi sách và các buổi diễn thuyết của chồng bà mang lại nguồn thu nhập rất cao và sẽ còn sinh lợi nhiều hơn nữa. Họ hoàn toàn có quyền sống trong sự đầy đủ, thậm chí là sung túc thoải mái, và thử hỏi họ có thể sống thảnh thơi biết bao nhiêu khỏi mọi âu lo tài chính suốt những ngày tháng còn lại của cuộc đời!

Nhận thức được hạnh phúc của mình, Clemens viết thư cho Tiến sĩ Brown:

Quả thực tôi vô cùng biết ơn vì có người vợ hiền và đứa con thơ, và nếu trên cõi đời này có bất kỳ sinh linh nào mà lại hạnh phúc một cách trọn vẹn, đều đặn và không dứt hơn tôi, tôi thách thế giới tìm ra và chứng minh được điều đó. Theo tôi, người như vậy không hề tồn tại. Tôi từng là một kẻ thô lỗ, cộc cằn, chẳng có gì hứa hẹn khi Livy tiếp quản tôi vào bốn năm trước, và đối với phần còn lại của thế giới có lẽ tôi vẫn vậy, nhưng với nàng thì không. Nàng đã tạo ra một công trình rất đáng tự hào từ con người tôi.

Quả thật, vận may không chỉ mỉm cười mà còn cười lớn. Mỗi chuyến thư đều mang đến những bãnh thư khổng lồ ca ngợi ông. Robert Watt, người đã dịch sách của ông sang tiếng Đan Mạch, viết về sự nổi tiếng rộng rãi của chúng trong đồng bào mình. Bà Blanc (Th. Bentzon), người từ năm 1872 đã dịch cuốn The Jumping Frog sang tiếng Pháp và xuất bản kèm theo những bình luận dài về tác giả cùng tác phẩm của ông trên tờ Revue des deux mondes, được cho là đang chuẩn bị một bài bình luận về cuốn The Gilded Age. Cả thế giới dường như sẵn sàng tôn vinh ông.

Tất nhiên, người ta luôn phải trả giá, thường là một cái giá phiền toái. Những kẻ tẻ nhạt chặn ông ngoài đường để kể lại những câu chuyện cũ rích và nhạt nhẽo. Những giai thoại bịa đặt, trong đó có cả những chuyện gây bực bội, lan truyền khắp các mặt báo. Những kẻ mạo danh ở những vùng đất xa xôi giả làm ông, hoặc tự nhận là họ hàng thân thiết, rồi trục lợi, đôi khi là tiền bạc, nhân danh ông. Những bức thư vụ vặt tìm kiếm sự ban ơn đủ loại đã lấy đi hương vị của những lá thư hằng ngày ông nhận được. Thư từ những người có hoài bão văn chương nhiều đến mức ông phải chuẩn bị sẵn một bức thư “mẫu” để trả lời:

THƯA ÔNG HOẶC BÀ,—Kinh nghiệm chưa dạy cho tôi được nhiều điều, nhưng dẫu sao nó cũng dạy cho tôi rằng không khôn ngoan chút nào khi phê bình một tác phẩm văn học, trừ khi nói với kẻ thù của chính tác giả đó; khi ấy, nếu bạn ca ngợi nó, kẻ thù đó sẽ ngưỡng mộ bạn vì sự nam tính thẳng thắn, và nếu bạn chê bai nó, hắn sẽ ngưỡng mộ bạn vì phán đoán sáng suốt.

Trân trọng, S. L. C.

Ngay cả Orion, lúc bấy giờ đang ở Keokuk làm trại gà, cũng đeo bám ông với những bản thảo và các đề xuất dự án. Clemens đã mua trang trại này cho Orion, người từng hy vọng sẽ thu hồi vốn lớn và nhanh chóng, nhưng lại đang lên kế hoạch cho những dự án kinh doanh mới trước cả khi những quả trứng đầu tiên nở. Orion Clemens là một nhân vật thú vị bậc nhất từng xuất hiện trong tiểu thuyết, nhưng hẳn thỉnh thoảng ông cũng là một thử thách đối với Mark Twain. Chúng ta có thể phần nào hiểu được điều này qua bức thư mà ông viết cho mẹ và em gái vào thời kỳ này:

Tôi không thể “khích lệ” Orion. Không ai có thể làm điều đó một cách lương tâm, bởi lý do là trước khi thư của người ta kịp đến tay anh ấy thì anh ấy đã lao vào một cuộc săn đuổi viển vông nào đó rồi. Bạn có muốn khích lệ trong lĩnh vực văn chương một kẻ càng lớn tuổi viết càng tồi đi không?

Tôi không thể khích lệ anh ấy theo đuổi con đường mục sư, bởi vì anh ấy sẽ thay đổi tôn giáo nhanh đến mức phải thuê một nhân viên đi trước để đặt trước nhà thờ và chỗ ăn ở cho mình.

Tôi không thể một cách lương tâm khích lệ anh ấy làm bất cứ điều gì ngoài việc quẩn quanh trang trại nhỏ của mình và dành những giờ rảnh rỗi để nghĩ ra những dự án mới và bất khả thi với tần suất 365 dự án một năm — mức trung bình quen thuộc của anh ấy. Anh ấy nói rằng mình đã làm rất tốt ở Hannibal! Giờ đây, đó là một con người đáng lẽ phải hoàn toàn mãn nguyện với sự vĩ đại, bổng lộc và hoạt động của một trang trại gà.

Nếu bạn yêu cầu tôi thương hại Orion, tôi có thể làm điều đó. Tôi có thể làm thế mỗi ngày và suốt cả ngày. Nhưng người ta không thể “khích lệ” thủy ngân; bởi ngay khoảnh khắc bạn đặt ngón tay lên nó, nó đã chẳng còn ở đó nữa. Không, tôi đang nói hơi quá rồi. Anh ấy vẫn bám lấy những hoài bão văn chương và pháp lý của mình, và ngẫu nhiên thay, anh ấy lại chọn đúng hai lĩnh vực mà bản thân hoàn toàn và ngớ ngẩn không hề phù hợp. Nếu có ngày tôi đủ khả năng, ý tôi là sẽ cho Orion hưởng một khoản trợ cấp cố định mà không tiết lộ đó là tiền trợ cấp.

Quả nhiên sau đó ông đã chu cấp khoản tiền ấy, một khoản trợ cấp hào phóng, được duy trì cho đến khi cả Orion Clemens lẫn vợ ông không còn cần đến nó ở cõi đời này nữa.

Mark Twain từ lâu đã ấp ủ một trong những tác phẩm sẽ lưu giữ ký ức về ông lâu nhất, đó là The Adventures of Tom Sawyer. Thành công của cuốn Roughing It tự nhiên khiến ông tìm kiếm những chất liệu tự truyện khác, và ông nhớ lại những ngày tháng dọc theo bờ sông ở Hannibal — những trò quậy phá cùng Tom Blankenship, các anh em nhà Bowen, John Briggs và những người khác. Ông nhận ra những điều này là chất liệu — một thứ chất liệu đầy sức hấp dẫn — và giờ đây trong sự tĩnh lặng dễ chịu của Quarry Farm, ông bắt đầu dệt nên bức vải của tuổi trẻ.

Ông nhận thấy mùa hè luôn là khoảng thời gian tuyệt vời nhất cho nỗ lực văn chương của mình, và vào mùa xuân năm đó, ngay trên sườn đồi cạnh mỏ đá cũ, bà Crane đã cho xây dựng một phòng làm việc dành riêng cho ông — một căn phòng nhỏ lồng kính, có chút gì đó gợi nhớ đến buồng lái của hoa tiêu — nhìn ra bãi cỏ trải dài và thành phố mờ ảo như trong mộng ở phía dưới. Những dây leo được trồng để theo thời gian sẽ che phủ và bao bọc lấy nó; có một lò sưởi nhỏ dành cho những ngày se lạnh. Viết cho Twichell về chốn ẩn náu mới của mình, Clemens bày tỏ:

Đó là căn phòng làm việc đáng yêu nhất mà anh từng thấy. Nó có hình bát giác, mái nhọn, mỗi mặt đều lắp một ô cửa sổ rộng lớn, và nó nằm chênh vênh trong sự cô lập hoàn toàn trên đỉnh một ngọn đồi bao quát cả dặm dài thung lũng, thành phố cùng những dãy đồi xanh mờ xa tắp. Đó là một chiếc tổ ấm cúng, vừa vặn kê một chiếc ghế dài, bàn và ba bốn chiếc ghế tựa, và khi những cơn bão quét qua thung lũng xa xôi, chớp lóe sau những ngọn đồi phía chân trời, và mưa quất lên mái nhà trên đầu tôi, hãy thử tưởng tượng sự sung sướng của nó xem.

Ông làm việc miệt mài ở đó suốt mùa hè năm ấy. Ông thường lên đồi vào các buổi sáng, sau bữa điểm tâm, và ở lại cho đến gần giờ ăn tối, khoảng năm giờ hoặc muộn hơn, bởi ông vốn không có thói quen ăn trưa. Những thành viên khác trong gia đình không dám bén mảng tới khu vực đó, và nếu có việc gấp cần tìm, họ sẽ thổi tù và. Mỗi buổi chiều tối, ông lại mang những thành quả của một ngày làm việc xuống để đọc cho cả nhà nghe. Ông cảm thấy cần có khán giả và sự công nhận. Thường thì ông đạt được điều sau, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Có lần, khi gác lại các việc khác sang một bên trong một ngày để ghi lại chuyện tình của một chàng thợ mai táng trẻ tuổi, rồi mang kết quả xuống vào buổi tối với niềm vui sướng sục sôi, ông đã vấp phải một sự ngạc nhiên. Câu chuyện là một bản nhại kỳ quái, với thứ hài hước thuộc loại nản lòng và vô vị nhất. Không ai lên tiếng trong suốt buổi đọc, không ai cười: Bầu không khí đặc quánh sự bất mãn. Giọng đọc của ông chùng xuống và vấp váp dần về cuối. Khi ông dứt lời, một sự im lặng nặng nề bao trùm. Bà Clemens là người duy nhất có thể cất lời:

“Youth, chúng ta đi dạo một chút đi,” bà nói.

“Chuyện tình của chàng thợ mai táng” vẫn nằm trong số các bản thảo của thời kỳ đó, nhưng khó có khả năng nó sẽ được đem ra in ấn.—[Truyện này không có mối liên hệ nào với “Chuyện thợ mai táng” trong tập Sketches New and Old.]

Câu chuyện về Tom Sawyer tiến triển đều đặn và suôn sẻ. Clemens viết thư cho Tiến sĩ Brown:

Dạo này tôi viết trung bình năm mươi trang bản thảo một ngày cho một cuốn sách (một câu chuyện), và do đó bị cuốn hút vào nó đến mức quên mất mọi thứ xung quanh, khiến cho việc viết thư bị sụt giảm nghiêm trọng...

Vào những ngày trời nóng, tôi mở toang phòng làm việc, dùng gạch chặn các tập giấy lại, và viết giữa tâm bão, chỉ mặc thứ vải lanh mỏng mà chúng ta dùng để may áo sơ-mi.

Ông đính kèm một vài bức ảnh trong bức thư này.

[Ông viết] Bức ảnh chụp con đường xe ngựa rợp bóng dây leo trước ngôi nhà trang trại. Bên trái là Megalopis đang ngồi trong lòng cô vú em người Đức. Tôi ngồi phía sau họ. Bà Crane ở giữa. Ông Crane đứng cạnh bà. Tiếp theo là bà Clemens và đứa con út mới sinh. Cô vú em người Ireland đứng phía sau bà ấy. Kế đến là người phục vụ bàn, một thiếu nữ da đen sinh ra đã tự do. Cạnh cô ấy là dì Cord (một phần câu chuyện về cuộc đời dì vừa được tôi gửi cho một tạp chí). Dì là đầu bếp; từng làm nô lệ hơn bốn mươi năm; và ả tỳ nữ tự đắc, người cuối cùng trong nhóm, chính là cô vú em người Mỹ của đứa bé. Ở khoảng giữa, người đánh xe của mẹ vợ tôi (lên nhà có việc vặt) đã tự ý đứng vào để làm bức ảnh thêm sinh động. Không, điều đó không đúng. Ông ấy đã đứng đợi ở đó một phút trước khi nhiếp ảnh gia đến. Ở hậu cảnh xa xa, dưới vòm cổng, bạn có thể thoáng thấy phòng làm việc của tôi.

“Đứa bé mới sinh”, “Bay”, theo cách gọi thân mật của họ, lại là một cô con gái nhỏ nữa chào đời vào tháng Sáu, một thành viên mới vui vẻ và khỏe mạnh cho gia đình. Trong bức thư gửi Twichell, chúng ta bắt gặp một bức tranh mùa hè ngọt ngào về thời kỳ này, đặc biệt là hình ảnh cô bé Susy tóc vàng nắng mới hai tuổi.

Chẳng có chút ích kỷ nào ở con bé Modoc cả. Nó mê mẩn đứa em bé bỏng mới sinh. Con bé Modoc cứ hò hét và chạy nhảy lông nhông ngoài trời suốt ngày, nhờ thế mà người rắn chắc như một củ thông và da rám nắng như người da đỏ. Nó là bạn thân của tất cả lũ gà, vịt, gà tây và gà sao trong trang trại. Hôm qua, khi nó bước đi dọc theo con đường uốn lượn dẫn lên đồi xuyên qua những luống cỏ ba lá đỏ để đến nhà vọng cảnh, có cả một đoàn dài những con gia cầm này lững thững đi theo sau nó, dẫn đầu là một chú gà trống oai vệ, kẻ có thể nhìn cao hơn cả đầu con bé Modoc. Sự tận tụy của những bầy tôi này đã được chuộc bằng những nắm bột ngô rải đều đặn mỗi ngày, và cứ thế, con bé Modoc với sự hộ tống của đội cận vệ, oai phong lẫm liệt đi đến bất cứ đâu.

Có những ngày, chủ yếu là Chủ nhật, ông hoàn toàn không làm việc; những ngày bình yên để đất nghỉ ngơi, mơ mộng ở những chốn râm mát, thẫn thờ ngắm nhìn bé Susy, hoặc đọc sách cùng bà Clemens. Tác phẩm “Foregone Conclusion” của Howells đang được đăng dài kỳ trên tờ Atlantic năm đó, và họ vô cùng yêu thích nó. Clemens đã viết thư cho tác giả:

Tôi nghĩ đây hẳn là tác phẩm tinh tế, chân thực và đáng khâm phục nhất từng được viết thành truyện. Những sinh thể do Chúa tạo ra cũng không thể hiện bản chất của mình một cách chuẩn xác hơn các nhân vật của anh. Nếu những câu chuyện chân thực của anh có thể mai một, tôi tự hỏi bằng lý lẽ nào mà những sự giả tạo của lão Walter Scott lại có thể tiếp tục tồn tại.

Vào những lúc khác, ông tìm thấy niềm khuây khỏa trong sự bầu bạn của Theodore Crane. Cả hai người vốn luôn quý mến nhau và thường cùng nhau đọc những cuốn sách mà họ có chung mối quan tâm. Họ có những chiếc võng di động được đặt song song trên bãi cỏ, cùng nhau đọc và tranh luận suốt những buổi chiều hè. Cuốn Mutineers of the Bounty là một trong những cuốn sách họ thích nhất, và có một câu chuyện về một người nông dân Iceland, một tư liệu sống, mang sức hấp dẫn không bao giờ phai nhạt. Bên cạnh đó còn có những bài viết trên các số báo cũ của tờ Atlantic được họ đọc đi đọc lại. Pepys' Diary, Two Years Before the Mast, và một cuốn sách về dãy Andes là những cuốn sách gối đầu giường đáng tin cậy. Mark Twain không đọc quá nhiều sách, nhưng đọc đi đọc lại một vài cuốn. Những tác phẩm được kể tên nằm trong số văn phẩm mà ông luôn đòi hỏi mỗi khi quay lại Quarry Farm hằng năm. Nếu thiếu chúng, trang trại và mùa hè sẽ không còn như xưa nữa.

Rồi còn có cuốn Lecky's History of European Morals; có những khoảng thời gian họ say sưa đọc Lecky và thảo luận về nó theo những cách độc đáo và dị giáo. Mark Twain tìm thấy tiếng vang của triết lý của chính mình trong trang sách của Lecky. Ông thường xuyên ghi chú bên lề những trang lịch sử luân lý của thế giới — những ghi chú không phải lúc nào cũng thích hợp để nhắc đến trong phạm vi gia đình. Tuy nhiên, chủ yếu chúng là những lời bình ngắn gọn, sắc sảo thể hiện sự đồng tình hoặc phản đối. Ở một đoạn, Lecky nhắc đến những ai đã đứng ra chứng minh rằng toàn bộ đạo đức của chúng ta là sản phẩm của kinh nghiệm, cho rằng mong muốn đạt được hạnh phúc và tránh xa đau khổ là động lực duy nhất có thể có đối với hành động; lý do, và cũng là lý do duy nhất, khiến chúng ta nên làm những việc nhân đức là “bởi vì xét cho cùng con đường đó sẽ mang lại cho chúng ta lượng hạnh phúc lớn nhất.” Clemens đã tán thành những triết lý này bằng cách viết lên lề sách rằng: “Hợp lý và đúng đắn.” Đó là thứ triết lý mà bản thân ông sẽ luôn duy trì (dù hình như chưa bao giờ sống theo nó), và cuối cùng sẽ đúc kết thành một cuốn sách của riêng mình.—[What Is Man? In ấn lưu nội bộ năm 1906.]—Ở một đoạn khác, tự bản thân Lecky lên tiếng:

May mắn thay, tất cả chúng ta đều phụ thuộc vào người khác để có được nhiều niềm vui trong đời. Sự hợp tác và tổ chức là điều cốt yếu cho hạnh phúc của chúng ta, và những điều này không thể thực hiện được nếu không đặt ra một số sự kìm hãm đối với ham muốn của chúng ta. Luật pháp được đặt ra để đảm bảo sự kìm hãm này, và được duy trì bằng phần thưởng cũng như hình phạt, chúng khiến cho lợi ích của cá nhân gắn liền với lợi ích của cộng đồng.

“Chính xác!” Clemens bình luận. “Ông ấy đã chuyển từ sự ích kỷ vô thức sang sự ích kỷ có ý thức. Mọi hành động của chúng ta, dù có ý thức hay vô thức, đều là ích kỷ.” Đó là một kết luận mà về mặt logic ông chưa từng từ bỏ; thoạt nhìn có vẻ không phải là điều hạnh phúc nhất, nhưng lại là điều dễ bác bỏ hơn là chứng minh sai.

Ở mặt sau của một phong bì cũ, Mark Twain đã ghi lại tuyên ngôn văn chương của ông trong giai đoạn này.

“Tôi thích lịch sử, tiểu sử, du ký, những sự thật kỳ lạ, những biến cố lạ lùng và khoa học. Còn tiểu thuyết, thơ ca và thần học thì tôi căm ghét.”

Nhưng tất nhiên tiểu thuyết của Howells là một ngoại lệ; Lecky không phải là thần học, mà là lịch sử của thần học; sở thích đối với thơ ca của ông sẽ phát triển sau này, dù nó không bao giờ trở thành một thứ tình cảm cố định như niềm đam mê của ông dành cho lịch sử và khoa học. Sự quan tâm của ông đối với những lĩnh vực này lớn đến mức trở thành một niềm đam mê.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.