Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1710 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lxxviii. Con Đường Êm Ả

❊ ❊ ❊

Nhưng chúng ta đang quên đi những điều quan trọng hơn. Ngay từ những ngày đầu, tổ ấm của Mark Twain luôn có ý nghĩa với ông lớn hơn nhiều so với công việc trước tác. Cuộc sống tại số 472 Đại lộ Delaware đã bắt đầu với những hứa hẹn tốt đẹp như bất kỳ cuộc hành trình hôn nhân nào từng có: Dường như chẳng thiếu thứ gì: một ngôi nhà xinh đẹp, thu nhập đầy đủ, tương lai rạng ngời—những điều ấy, cùng với sức khỏe và tình yêu thương, đã làm nên hạnh phúc gia đình. Bà Clemens viết thư cho chị gái mình, bà Crane, vào cuối tháng Hai rằng: “Sue, chúng ta là hai con người hạnh phúc nhất mà chị từng thấy. Ngày tháng của chúng ta dường như chỉ toàn ánh nắng rạng rỡ, chẳng gợn chút bóng tối.” Cũng trong bức thư đó, người chồng thêm vào: “Livy cứ ngóng trông em mãi từng ngày, và anh cũng ngóng trông em từng ngày, và khi cả hai chúng ta cùng ngóng trông một lúc, em sẽ tưởng như có cả một khu rừng thông đang trút lá tung bay vậy.”

Gửi Redpath, người đang giục giông thúc ép ông nhận các buổi diễn thuyết trong mùa tới, ông viết:

RED THÂN MẾN,—Tôi sẽ không bao giờ đi diễn thuyết nữa đâu. Tôi đã tính toán rạch ròi mọi thứ đến từng xu rồi đây. Tôi biết chính xác chi phí sinh hoạt sẽ là bao nhiêu, và tôi có thể kiếm ra tiền mà không cần phải đi thuyết trình. Thế nên, anh bạn già ạ, hãy gạt tên tôi ra nhé.

Và mãi sau đó, vào tháng Năm:

Tôi đoán là mình đã vĩnh viễn rút lui khỏi thương trường này rồi. Đang có một người vợ đáng yêu, một ngôi nhà xinh xắn được trang hoàng mê hồn, một cỗ xe ngựa tuyệt đẹp, và một người đánh xe mà phong thái cùng sự uy nghiêm phải nói là khiến người ta kính sợ, không hơn không kém; ngoài ra tôi lại kiếm được nhiều tiền hơn mức cần thiết khá nhiều, vậy nên hà cớ gì phải tự đày ải bản thân mỗi đêm trên bục giảng? Kẻ xin kính cáo là xin được cáo lỗi trong mùa này ít nhất là vậy.

Thế là họ đã rất sống hạnh phúc trong những tháng ngày đầu tiên ấy, vừa vui vẻ tiếp thu những bài học mà bất kỳ trải nghiệm hôn nhân nào cũng mang lại, vừa quen dần với nề nếp gia đình, với cuộc sống chung đôi, cùng tất cả những khám phá và sự thích nghi về mặt tinh thần lẫn tâm hồn vốn gắn liền với sự gắn bó khăng khít của hôn nhân. Họ vốn cách xa nhau rất nhiều, vâng, là rất nhiều, ở rất nhiều vấn đề. Ông thì thô mộc, thiếu trau chuốt, bồng bột, đôi khi còn dữ dội. Twichell nhớ lại rằng trong những ngày đầu mới quen, ông thường đội một chiếc mũ rộng vành sụp xuống trước trán, miệng ngậm một điếu xì gà đôi khi cứ chỏng ngược lên chạm cả vào vành mũ. Bầu không khí và những tập tục của đời sống miền biên viễn, những nét văn hóa miền Tây thời đó, vẫn còn bám lấy ông. Trái lại, bà Clemens lại là người bảo thủ, thanh nhã, có học thức và sâu sắc về tâm hồn. Ông tôn sùng bà gần như một vị thánh, và quả thực, bà đã trở thành ơn cứu rỗi cho cuộc đời ông. Bà có tất cả sự tinh tế về phong cách mà ông còn thiếu, và bà gánh lấy sứ mệnh mài giũa, thanh lọc người bạn đời của mình. Bà không hề có ý định tiêu diệt cá tính của ông, không muốn biến ông thành một con người khác, mà chỉ muốn gìn giữ những gì tốt đẹp nhất ở ông, và bà đã bắt đầu việc đó theo cách đúng đắn nhất—nhẹ nhàng, với lòng biết ơn dịu dàng trong từng thành quả đạt được.

Bà không hoàn toàn đồng tình với một số thể loại sách mà ông đọc; hay đúng hơn là vào những thời điểm đó, bà chưa hiểu được chúng. Việc ông yêu thích lịch sử và khoa học là điều hết sức tự nhiên, thế nhưng khi cuốn “Cuộc đời P. T. Barnum, Do chính ông ấy viết” xuất hiện, và ông thức thâu đêm để ngấu nghiến nó, lại còn dậy sớm thắp đèn để dõi theo con đường sự nghiệp của nhà tổ chức triển lãm vĩ đại ấy, thì bà đâm ra bối rối chẳng tài nào hiểu nổi cái đam mê văn chương kỳ quặc này, và quả thực là bà còn đâm ra ghen tị với nó nữa. Lúc bấy giờ bà chưa nhận ra niềm hứng thú bao la của ông đối với việc nghiên cứu bản tính con người, hay việc một cuốn sách như thế lại chứa đựng cái gọi là “gốc rễ của vấn đề con người” theo cách nói của ông Howells, chính là sự bộc lộ nội tâm của con người một cách trực diện nhất.

Về các nghi lễ tôn giáo của ông, nhiệm vụ ban đầu của bà khá là dễ dàng. Clemens lúc bấy giờ chưa hề đúc kết ra bất kỳ giáo lý riêng biệt nào cho chính mình. Bản tính lương thiện tự nhiên, và đặc biệt là tình yêu dành cho người vợ, đã hướng ông theo những giáo hối và tập tục thuộc đức tin Cơ Đốc giáo của bà—dù không chính thống nhưng vô cùng thành kính, đúng như tính cách vốn có của gia đình Langdon. Chỉ cần một chút thuyết phục từ phía người vợ là đủ để thiết lập những buổi lễ cầu nguyện gia đình trong tổ ấm của họ, lời cầu nguyện trước bữa ăn, và việc đọc một chương Kinh Thánh vào buổi sáng. Joe Goodman, người đã có chuyến đi đến miền Đông và ghé thăm họ trong những ngày đầu đời sống hôn nhân, đã phải kinh ngạc đến ngây người khi thấy Mark Twain đọc lời chúc phúc và tham gia vào buổi lễ thờ phượng của gia đình. Chính xác thì những nghi thức ấy kéo dài trong bao lâu thì ngày nay không ai còn rõ; thời điểm chúng bị bãi bỏ đã chìm vào quên lãng của bất kỳ ai còn đang sống trên đời.

Có vẻ như chính việc đọc Kinh Thánh đã tạo nên sự chuyển biến ấy. Những lời cầu nguyện và lời chúc phúc đối với ông vốn rất chân thành và êm dịu; nhưng khi việc đọc sách cứ tiếp diễn, ông nhận ra rằng trước đây mình chưa bao giờ nhìn nhận Kinh Thánh dưới góc độ giáo điều, như một thứ cẩm nang dẫn dắt đến sự cứu rỗi linh hồn. Đối với một bộ óc lý trí và logic của ông, phần lớn nội dung ấy có vẻ ngớ ngẩn: một đống ngụ ngôn và truyền thuyết, chẳng khác nào thần thoại. Từ những chất liệu như thế, nhân loại đã dựng lên tòa lâu đài hy vọng vĩ đại nhất của mình, chính là các giáo lý của niềm tin. Chỉ một thời gian ngắn sau, ông không thể nào chịu đựng thêm được nữa.

“Livy,” một hôm ông nói, “em cứ việc tiếp tục chuyện này nếu muốn, nhưng anh phải xin phép em cho anh được miễn. Nó đang biến anh thành một kẻ đạo đức giả. Anh không tin vào cuốn Kinh Thánh này. Nó mâu thuẫn với lý trí của anh. Anh không thể ngồi đây mà lắng nghe nó, để rồi để em tin rằng anh cũng nhìn nhận nó, giống như em, dưới ánh sáng của thánh kinh, là lời của Thượng Đế.”

Ông đã xúc động viết một bài báo về quan niệm của con người về Thượng Đế, từ cổ chí kim. Bài viết gồm những đoạn văn sau:

Sự khác biệt về tầm quan trọng giữa vị Thượng Đế trong Kinh Thánh và vị Thượng Đế của thời đại hiện nay là điều không thể diễn tả bằng lời, mà chỉ có thể hình dung một cách mơ hồ và không thỏa đáng trong tâm trí... Nếu bạn vẽ các con số để đại diện cho trái đất và mặt trăng, rồi chừa ra một khoảng cách một inch giữa chúng để tượng trưng cho khoảng không gian bốn trăm ngàn dặm nằm giữa hai thiên thể ấy, thì tấm bản đồ sẽ phải dài tới mười một dặm mới có thể đưa được ngôi sao cố định gần nhất vào trong đó. —[Những con số của ông đưa ra quá ư nhỏ bé. Một bản đồ được vẽ theo tỷ lệ 400.000 dặm trên một inch sẽ cần phải dài tới 1.100 dặm mới ôm trọn được cả trái đất lẫn ngôi sao cố định gần nhất. Trên một tấm bản đồ như thế, trái đất sẽ chỉ có đường kính bằng một phần năm mươi của một inch—to bằng một hạt cát nhỏ.]—Thế nên người ta không thể đưa thiên đàng hiện đại lên bản đồ, cũng chẳng thể đưa vị Thượng Đế hiện đại lên đó; thế nhưng vị Thượng Đế trong Kinh Thánh và thiên đàng trong Kinh Thánh thì có thể được ghi gọn trên một tấm bảng đá mà vẫn chẳng hề cảm thấy chật chội chút nào...

Sự khác biệt giữa vũ trụ thời đó và vũ trụ hiện đại được khoa học hé lộ cũng giống như sự khác biệt giữa một tia nắng lấm tấm bụi trong căn nhà kho với chiếc vòm tuyệt mỹ của Ngân Hà trên bầu trời vậy. Vị Thượng Đế của thời đó có tỷ lệ hoàn toàn tương xứng với kích thước chật hẹp của nó. Niềm bận tâm duy nhất của Ngài chỉ là một nhúm những kẻ du mục hung hăng. Ngài lo lắng và bứt rứt vì họ theo một cách thức rất đỗi con người và đến phát bực. Hôm nay Ngài dỗ dành và nuông chiều họ quá mức cần thiết, ngày mai Ngài lại hành hạ và roi vò họ vượt quá những gì họ đáng phải chịu. Ngài hờn dỗi, nguyền rủa, cuồng nộ, đau buồn, tùy theo tâm trạng và hoàn cảnh, nhưng tất cả đều vô ích; mọi nỗ lực của Ngài đều công cốc, Ngài chẳng thể nào quản nổi họ. Khi cơn thịnh nộ bốc lên đầu, Ngài bỏ ngoài tai mọi lý lẽ—Ngài không chỉ tàn sát kẻ có tội, mà thậm chí cả những đứa con thơ vô tội cùng súc vật câm lặng của chúng...

Đặt trọn niềm tin vào vị Thượng Đế trong Kinh Thánh chẳng khác nào phó thác cho một ông chủ dễ nổi giận, thù hằn, hung ác và lúc nào cũng đồng bóng, đổi thay; còn đặt niềm tin vào vị Thượng Đế đích thực là phó thác cho một Đấng chưa từng thốt ra lời hứa hẹn nào, nhưng sự sắp đặt mang tính nhân ái, chuẩn xác và bất biến của Ngài đối với cỗ máy vũ trụ vĩ đại chính là minh chứng cho thấy Ngài ít nhất vẫn trước sau như một với các mục đích của mình; những luật lệ bất thành văn của Ngài, chừng nào còn tác động đến con người, vốn dĩ rất bình đẳng và công tâm, cho thấy Ngài là đấng công chính và rạch ròi; những điều này, kết hợp lại, gợi ý cho chúng ta rằng nếu Ngài định đoạt để chúng ta tiếp tục sống ở cõi mai sau, thì Ngài vẫn sẽ mãi trước sau như một, công chính và rạch ròi đối với chúng ta mà thôi. Chúng ta chẳng cần phải đòi hỏi gì hơn thế nữa.

Giờ đây điều đó nghe có vẻ thật ôn hòa, hiển nhiên, thậm chí là chính thống—bởi chúng ta đã tiến những bước dài trong suốt bốn mươi năm qua. Nhưng một tuyên bố như thế vào thời đó hẳn sẽ gây sốc cho rất nhiều người vô cùng sùng đạo. Người vợ đã hết lời khuyên nhủ ông đừng đem in nó. Bà tôn trọng sự trung thực của ông—thậm chí cả lý trí của ông, thế nhưng những nỗi hoài nghi của ông vẫn là một nỗi buồn kéo dài trong lòng bà. Theo thời gian, bà đã nhìn sự việc bằng nhãn quan của ông rõ ràng hơn, nhưng đó là chuyện của mãi về sau, khi bà đã bươn chải nhiều hơn với thế giới bên ngoài, đã trở nên quen thuộc hơn với những nhu cầu lớn lao của nó, và với tỷ lệ của vạn vật tạo hóa.

Họ không hòa nhập nhiều hay lâu với đời sống xã hội ở Buffalo. Họ có đến thăm hỏi và đáp lễ, tham dự một vài buổi tiệc tùng xã giao; nhưng chẳng ai trong số họ thấy những thứ đó thực sự hấp dẫn trong những ngày tháng ấy, thế nên họ ngày càng thu mình lại trong không gian sống của riêng mình. Có một giai thoại có vẻ như thuộc về giai đoạn này.

Vào một sáng Chủ nhật nọ, Clemens nhận thấy khói đang cuồn cuộn bốc lên từ cửa sổ tầng trên của ngôi nhà đối diện bên kia đường. Chủ nhà và vợ ông ta, những người mới chuyển đến cách đó không lâu, đang ngồi trên hiên nhà, rõ ràng là chưa hề ý thức được hiểm họa cận kề. Gia đình Clemens cho đến lúc đó vẫn còn khất chưa qua thăm hỏi họ, nhưng bản thân Clemens lúc ấy đã nhanh nhẹn bước qua bên đường. Vừa cúi chào với vẻ lịch sự khoan thai, ông vừa cất lời:

“Tên tôi là Clemens; đáng lẽ chúng tôi phải sang thăm anh chị từ trước, và tôi xin lỗi vì đã làm phiền theo một cách đường đột thế này, nhưng nhà anh đang bốc cháy đấy.”

Hầu như những người bạn thân thiết hiếm hoi mà họ có ở Buffalo đều nằm trong gia đình của David Gray, nhà thơ kiêm chủ bút tờ Courier. Gray là một người đàn ông điềm đạm và đáng mến. “Tâm hồn dịu dàng nhất và đáng yêu nhất từng khoác lên mình lớp vỏ trần tục, kể từ khi hiệp sĩ Galahad nằm xuống nghỉ ngơi,” Mark Twain từng nói về ông. Cả Gray lẫn Clemens đều là bạn của John Hay, và gia đình họ chẳng mấy chốc đã trở nên thân thiết. Có lẽ, theo thời gian, gia đình Clemens cũng sẽ tìm được những người bạn tốt tương tự trong các vòng tròn xã giao ở Buffalo; thế nhưng những đám mây đen nặng trĩu vốn ẩn khuất đâu đó ngay phía chân trời trong những tháng ngày đầu hôn nhân bỗng chốc nổi lên rành rành trước mắt, và đời sống xã hội, dù cho nó có ra sao đi nữa, thì nay cũng chẳng còn là điều đáng bận tâm đối với họ nữa rồi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.