Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1755 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Liv. Diễn Giả

❊ ❊ ❊

Việc bắt tay vào cuộc mưu sinh hằng ngày vốn không dễ dàng, nhưng đó là điều bắt buộc.—[Clemens từng thổ lộ rằng ông đã từng chán chường đến mức có buổi sáng nọ, ông chĩa thẳng khẩu súng đã lên đạn vào đầu mình, nhưng lại nhận ra bản thân thiếu can đảm để bóp cò.]—Giữa muôn vàn khả năng (tâm trí ông luôn tràn ngập những dự định), ông vạch ra ba hoặc bốn quyết định. Quan trọng nhất trong số đó là chuyến vòng quanh thế giới; nhưng việc ấy còn cách đó nhiều tháng, và trong lúc chờ đợi, ông phải xoay xở phương tiện cùng tiền bạc. Một dự định khác là hoàn thành bài viết về tàu Hornet và gửi cho tạp chí Harper's Magazine—một việc được thực hiện ngay lập tức. Thật mừng làm sao, bài viết đã được chấp nhận, và ông trông ngóng ngày nó được xuất bản như bước khởi đầu cho một sự nghiệp thực thụ. Ông dự định tiếp nối nó bằng một loạt bài về các hòn đảo, để rồi sau đó có thể thành hình một cuốn sách và đem lại thu nhập. Ông thậm chí đã thử viết lời đề tặng cho cuốn sách ấy—một lời đề bệ kiến dâng lên thân mẫu, sau này được sửa đổi lại để dùng trong cuốn 'Những kẻ khờ khinh thế'. Kế hoạch hành động thứ ba là tận dụng sự nổi tiếng của những bức thư từ quần đảo Hawaii để thực hiện một bài diễn giả về chính chủ đề đó. Thế nhưng đây lại là một viễn cảnh đáng sợ—ông run lên mỗi khi nghĩ đến nó. Dù từng được đón tiếp và hoan nghênh nồng nhiệt trên cương vị Chủ tịch Hạ viện Thứ ba, nhưng khi ấy vai trò của một kẻ tấu hài trước công chúng là do người ta áp đặt cho ông. Giờ đây, việc tự mình bước ra và đóng vai trò tương tự lại là một chuyện hoàn toàn khác. Ông tin rằng mình có thể mang lại tiếng cười giải trí, nhưng lại thiếu dũng khí để công khai tuyên bố điều đó; hơn nữa, điều ấy còn đe dọa đến số vốn ít ỏi của ông. Ông bèn giãi bày tình cảnh của mình với Đại tá John McComb thuộc tờ Alta California, và vô cùng ngạc nhiên trước sự ủng hộ nhiệt tình của McComb.

“Cứ làm thế đi, bằng mọi giá!” McComb giục giã. “Nó sẽ thành công rực rỡ thôi—tôi biết chắc điều đó! Hãy thuê rạp lớn nhất thị trấn, và bán một đô la một vé.”

Dù sợ hãi nhưng vô cùng quả quyết, ông tìm đến người quản lý rạp hát hàng đầu—chính là Tom Maguire trong những vần thơ của ông—và được đề nghị cho thuê nhà hát opera mới với nửa giá. Ngày hôm sau, tấm quảng cáo này xuất hiện:

HỌC VIỆN ÂM NHẠC CỦA MAGUIRE

ĐƯỜNG PINE, GẦN PHỐ MONTGOMERY

QUẦN ĐẢO SANDWICH

MARK TWAIN

(PHÁT NGƯỜI ĐẠI DIỆN TẠI HONOLULU CỦA TỜ SACRAMENTO UNION)

SẼ THỰC HIỆN MỘT

BÀI DIỄN THUYẾT VỀ QUẦN ĐẢO SANDWICH

TẠI HỌC VIỆN ÂM NHẠC

VÀO TỐI THỨ BA, NGÀY 2 THÁNG 10

(1866)

Trong đó sẽ nhắc qua về Harris, Giám mục Staley, các nhà truyền giáo người Mỹ, v.v., đồng thời bàn luận và mô tả thích đáng những phong tục cùng đặc điểm ngớ ngẩn của người bản địa. Núi lửa vĩ đại Kilauea cũng sẽ được quan tâm đúng mức.

MỘT DÀN NHẠC TUYỆT VỜI

đang có mặt tại thị trấn, nhưng chưa được thuê ký hợp đồng

CÒN NỮA

MỘT HẦM THÚ DỮ HÙNG DÃ

sẽ được trưng bày ở dãy phố bên cạnh

PHÁO HOA HOÀNG TRÁNG

đã từng được tính đến cho dịp này, nhưng ý định đó đã bị bãi bỏ

MỘT CUỘC DIỄU HÀNH RƯỚC ĐUỐC TRANG TRỌNG có thể sẽ diễn ra; trên thực tế, công chúng có quyền chờ đợi bất cứ điều gì họ muốn.

Khu vực Ghế Danh dự (Dress Circle): 1,00 USD | Khu vực Gia đình (Family Circle): 0,50 USD

Mở cửa lúc 7 giờ | Rắc rối bắt đầu lúc 8 giờ

Câu chuyện về buổi diễn thuyết đầu tiên ấy, như được kể lại trong tác phẩm Những kẻ dấn thân (Roughing It), hoàn toàn xác thực và ở đây chỉ cần tóm tắt lại.

Cứ đinh ninh rằng rạp sẽ trống hoác, hóa ra ông lại thấy nó chật nêm từ chân đèn sân khấu cho đến tận các bức tường. Khi rón rén bước ra từ cánh gà—với đôi chân lẩy bẩy và cổ họng khô khốc—ông được chào đón bằng một tiếng xì xào, một tiếng gầm vang, một tràng pháo tay rền vang đến mức đánh bay những chút dũng khí cuối cùng còn sót lại trong ông. Thế rồi, sự biến đổi tâm lý diễn ra—đây chính là những người bạn của ông, và ông bắt đầu trò chuyện với họ. Sợ hãi tan biến, và khi từng đợt pháo tay dâng trào, cuồn cuộn rồi vỡ òa dưới chân ông, ông phần nào thấu hiểu cảm giác ngất ngây của Bá tước Monte Cristo khi ngài tuyên bố “Thế giới này là của ta!”

Đạt được thành công là một niềm mãn nguyện lớn lao. Điều đó đặc biệt đáng mừng vào thời điểm này, bởi ông rất e ngại phải quay lại vòng quay khổ ải của nghề báo. Hơn thế nữa, nó cũng làm dịu bớt sự thất vọng từ một canh bạc khác; bởi khi tờ Harper số ra tháng Mười hai xuất hiện cùng bài viết của ông, người thợ in và người sửa bản in nào đó đã biến “Mark Twain” thành “Mark Swain”, khiến giấc mơ văn chương của ông tan thành mây khói.

Xét về giá trị văn chương của bài diễn thuyết, nó vượt trội hơn hẳn bất kỳ phần nào trong các bức thư của ông, nếu chúng ta đánh giá qua những mảnh sót lại ít ỏi của nó. Một trong số đó—phần mô tả về ngọn núi lửa vĩ đại Haleakala trên đảo Maui—là một ví dụ điển hình cho tài hùng biện của ông.

Nó có phần hoa mỹ hơn đoạn mô tả sau này về cùng khung cảnh đó trong Những kẻ dấn thân, dù về cơ bản vẫn mang nét tương đồng; và chúng ta có thể tưởng tượng rằng chất thơ của nó, cùng với sức hút từ lối trình bày, đã khiến người nghe nín thở, và nhiều người trong số họ tin rằng chưa từng có một lời văn hùng biện nào trong sáng hơn thế được cất lên hay viết ra.

Cũng cần phải ghi nhận rằng, trong bài diễn thuyết được thực hiện từ rất lâu về trước này, ông đã ủng hộ tư tưởng nước Mỹ sở hữu những hòn đảo đó, đồng thời bàn luận khá dài dòng về những lý do đằng sau quan điểm lý tưởng ấy. —[Để tìm đọc các trích đoạn tóm lược từ bài diễn thuyết đầu tiên này của Mark Twain cùng các bình luận báo chí, xin xem Phụ lục D, cuối tập sách trước.]—Doanh thu gộp từ canh bạc này vượt quá 1.200 đô la, nhưng với sự nhạy bén trong kinh doanh vốn có của ông—vốn chưa từng có tính lo xa—ông đã sắp xếp sao cho sau khi thanh toán các hóa đơn và chia phần cho người quản lý, ông chỉ còn lại khoảng một phần ba số tiền đó. Dẫu vậy, ngần ấy vẫn là sự thịnh vượng và chiến thắng. Ông đã một bước bước vào một nghề nghiệp mới mẻ và hái ra tiền. Các trang báo ca ngợi ông là “tác giả kiêm diễn giả hài hước và duyên dáng nhất miền Duyên hải kể từ thời của cố nhân John Phoenix.” Ông cảm thấy cuối cùng mình cũng đã bước lên con đường lớn.

Denis McCarthy, cựu nhân viên của tờ Enterprise, đang có mặt ở San Francisco và tỏ ý muốn làm người quản lý cho ông. Denis là người tháo vát và trung thực, còn Clemens lại quý mến anh. Họ lên kế hoạch làm một chuyến lưu diễn qua các thị trấn lân cận, bắt đầu từ Sacramento, sau đó mở rộng đến cả các khu mỏ như Red Dog và Grass Valley; rồi tiến sang cả Nevada, với các suất diễn tại Carson City, Virginia và Gold Hill. Đó là một chuyến đi đầy hứng khởi và vui nhộn—chuyến lưu diễn thuyết trình đầu tiên do Denis McCarthy và Mark Twain thực hiện. Thành công đi theo họ khắp mọi nơi, dù vị diễn giả đứng nhìn ra từ ánh đèn sân khấu của một “nhà hát opera” bề thế hay giữa hai ngọn nến mỡ cừu của một “học viện” chốn thâm sơn cùng cốc. Dù là tòa nhà nào đi nữa, nó cũng chật kín khán giả và mang lại doanh thu tối đa.

Những ai từng nhớ về ông như một diễn giả trong thời kỳ xa xôi ấy kể lại rằng lối trình bày của ông kỳ quặc hơn, giọng kéo dài cố ý của ông còn phóng đại hơn cả quãng đời về sau; rằng dáng vẻ và cử động của ông trên sân khấu mang tính tự nhiên nhiều hơn là duyên dáng; rằng bản thảo mà ông kẹp dưới nách trông giống như một con gà xù lông. Thực chất, nó ban đầu được viết trên những tờ giấy kraft gói hàng, với những con chữ lớn để có thể dễ dàng đọc dưới ánh sáng mờ ảo, và chắc chắn là nó thường xuyên bị xáo trộn thứ tự.

Có rất nhiều trải nghiệm thú vị trong chuyến lưu diễn này. Tại một địa điểm nọ, khi buổi diễn thuyết kết thúc, một ông lão tiến đến chỗ ông và hỏi:

“Đấy có phải là giọng điệu hùng biện tự nhiên của cậu không thế?”

Tại Grass Valley có một buổi biểu diễn cạnh tranh, gồm một nữ nghệ sĩ đi dây thăng bằng và chồng cô ta. Đó là một thị trấn nhỏ, và tiết mục đi dây thăng bằng có vẻ rơi vào cảnh ế ẩm. Chồng của nữ nghệ sĩ từng là thợ sắp chữ cho tờ Enterprise, thế nên anh ta cảm thấy giữa mình và Mark Twain có một sợi dây liên kết huynh đệ.

“Này anh,” anh ta nói. “Chúng ta kết hợp các buổi biểu diễn lại đi. Tôi sẽ để vợ tôi biểu diễn đi dây thăng bằng ở bên ngoài để thu hút đám đông, còn anh vào trong mà diễn thuyết.”

Thỏa thuận đó đã không thành hiện thực.

Theo lệ thường, ban đầu vị diễn giả cho rằng cần phải có người giới thiệu, và ở mỗi nơi McCarthy đều phải lùng sục để tìm ra nhân vật phù hợp. Tại Red Dog bên bờ sông Stanislaus, người được chọn lại không xuất hiện, và Denis buộc phải tìm người thay thế trong một thời gian ngắn. Anh lao xuống đám khán giả và chộp lấy một lão già cứ ngụp lặn né tránh nhưng không tài nào thoát được. Denis lôi ông ta lên sân khấu trong trạng thái vô cùng hoảng sợ.

“Thưa các quý ông và quý bà,” anh ta nói, “đây là Mark Twain lừng danh đến từ thành phố lừng danh San Francisco, với bài diễn thuyết lừng danh về quần đảo Sandwich lừng danh.”

Chỉ nói được đến thế là hết mức; nhưng thế là đủ. Mark Twain chưa từng có một màn giới thiệu nào tuyệt vời hơn thế. Khán giả đã hò reo phấn khích ngay từ phút mở màn.

Bản thân Clemens thường kể về một màn giới thiệu tại một trại khai mỏ khác, nơi người bảo trợ cho ông đã phát biểu rằng:

“Thưa các quý ông và quý bà, tôi chỉ biết hai điều về con người này: điều thứ nhất là anh ta chưa từng ngồi tù, và điều thứ hai là tôi chẳng hiểu tại sao lại thế.”

Nhưng câu chuyện này có lẽ chỉ là bị đặt; có quá nhiều dáng dấp của “Mark Twain” trong đó.

Khi ông đến Virginia, Goodman bảo với ông rằng:

“Sam này, cậu chẳng cần ai giới thiệu cả đâu. Có một cây đàn piano trên sân khấu rạp hát đấy. Hãy mang nó ra chỗ nhìn thấy được, và khi tấm màn buông lên thì cậu cứ ngồi vào đàn, vừa đánh đàn vừa hát bài hát 'Tôi có con ngựa già tên là Methusalem' của cậu ấy, và thoạt đầu cứ ra điều không chú ý là màn đã kéo lên; rồi sau đó hãy tỏ ra ngạc nhiên khi chợt nhận ra nó đã mở, và cứ thế bắt đầu nói chuyện mà chẳng cần lời dạo đầu nào nữa.”

Lời khuyên này tỏ ra rất hữu ích, và bài diễn thuyết được mở màn theo cách đó đã bắt đầu trong sự hân hoan và những tràng pháo tay tưng bừng của toàn thể khán giả.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.