Vào đúng giai đoạn ấy trong cuộc đời cậu, đã xảy ra một trong những sự việc tưởng chừng như vô thưởng vô phạt nhưng khi nhìn lại mới thấy nó mang ý nghĩa bước ngoặt. Chiều hôm ấy, trên đường từ văn phòng về nhà, cậu nhìn thấy một mẩu giấy vuông vức, một trang sách rách, đang bay phấp phới trên vỉa hè. Trước đây, cậu sẽ chẳng thèm bận tâm đến nó, nhưng giờ đây bất kỳ trang giấy in chữ nào cũng đã mang lại cho cậu một sự quan tâm mang tính nghề nghiệp. Cậu chộp lấy mảnh giấy đang bay và xem xét nó. Đó là một trang từ cuốn lịch sử nào đó viết về Joan of Arc. "Nữ thánh" được miêu tả đang ở trong chiếc lồng tại Rouen, trong một pháo đài, và hai tên lính côn đồ người Anh đã đánh cắp quần áo của cô. Trang sách có một đoạn miêu tả ngắn cùng rất nhiều đoạn đối thoại — những lời qu trách của cô và những câu đáp trả tục tĩu của chúng.
Cậu chưa từng nghe nói đến đề tài này trước đây. Cậu chưa bao giờ đọc bất kỳ cuốn sách lịch sử nào. Khi muốn biết một sự thật nào đó, cậu thường hỏi Henry, người đọc mọi thứ có thể kiếm được. Thế nhưng giờ đây, trong lòng cậu trào dâng một niềm thương cảm sâu sắc dành cho Nữ thánh xứ Orleans dịu dàng, một sự phẫn nộ sôi sục đối với những kẻ bắt giữ cô, cùng một sự quan tâm mãnh liệt và không thể dập tắt đối với câu đời đầy bi kịch của cô. Đó là một sự quan tâm sẽ lớn lên không ngừng trong hơn nửa phần đời còn lại và cuối cùng đơm hoa kết trái thành tác phẩm đỉnh cao mang tên Recollections, câu chuyện đẹp đẽ nhất từng được kể về người thiếu nữ tử đạo.
Sự kiện ấy còn mang một ý nghĩa lớn lao hơn thế: nó đánh dấu sự thức tỉnh niềm đam mê của cậu đối với toàn bộ lịch sử — câu chuyện về thế giới qua nhiều thời kỳ — một niềm đam mê đã trở thành nét chủ đạo trong đời sống trí tuệ của cậu và ở lại với cậu cho đến tận ngày cuối cùng trên cõi đời này. Kể từ khoảnh khắc mảnh giấy bay phấp phới ấy lọt vào tay cậu, con đường trở thành một trong những bậc kỳ tài về trí tuệ của thế giới đã được định đoạt. Nó trao cho cậu chìa khóa — câu thoại mở đầu cho một vai diễn trong vở kịch lớn của nhân loại. Nó bỗng chốc kết tinh trong con người cậu lòng trắc ẩn đối với những kẻ bị áp bức, sự nổi loạn chống lại ái bạo ngược và phản bội, cùng sự khinh miệt đối với cái gọi là quyền lực thần thánh của các vị vua. Vài tháng trước khi qua đời, cậu đã viết một bài luận mang tựa đề "Bước ngoặt trong đời tôi". Vì một lý do nào đó, cậu đã không nhắc đến sự kiện này. Thế nhưng, nếu thực sự có một bước ngoặt trong cuộc đời cậu, thì cậu đã chạm đến nó vào buổi chiều u ám trên những con đường ở Hannibal ấy, khi một mảnh giấy vô tình từ một cuộc đời khác bay vào tay cậu.
Giờ đây, cậu ngấu nghiến đọc bất cứ thứ gì tìm được liên quan đến các cuộc chiến tranh của Pháp, và đặc biệt là về Joan. Cậu bắt đầu có hứng thú với lịch sử nói chung, với biên niên sử của bất kỳ quốc gia hay thời đại nào; có vẻ như cậu sắp trở thành một học giả. Chẳng mấy chốc, cậu bắt đầu cảm thấy nhu cầu phải học ngoại ngữ, tiếng Pháp và tiếng Đức. Cậu không tìm thấy cơ hội nào để học tiếng Pháp, nhưng lại có một người thợ đóng giày người Đức ở Hannibal đồng ý dạy tiếng mẹ đẻ của ông. Sam Clemens liền rủ một người bạn — rất có thể là John Briggs — cùng lập một lớp học và họ đã sắp xếp các buổi học chung. Người thợ đóng giày biết rất ít hoặc hầu như không biết tiếng Anh. Còn họ thì không biết một chữ tiếng Đức nào. Tuy nhiên, có vẻ như người thầy của họ có một cuốn "tờ-rờ-li-cờ" (sách từ vựng) nào đó, và khi họ tụ tập trong căn phòng nhỏ xíu ẩn khuất của ông, ông bắt đầu đọc to từ cuốn sách ấy câu đố rối rắm này:
"De hain eet flee whoop in de hayer."
"Dere!" ông nói một cách đắc thắng; "you know dose vord?"
Cả hai học trò nhìn nhau đầy bất lực.
Người thầy lặp lại câu nói ấy, và một lần nữa họ lại bất lực khi ông hỏi liệu họ có nhận ra nó không.
Đến lúc ấy, trong sự tuyệt vọng, ông liền đưa cho họ xem cuốn sách. Đó là một cuốn sách vỡ lòng tiếng Anh, và câu văn thực chất là:
"The hen, it flies up in the air."
Họ nhẹ nhàng giải thích cho ông rằng thứ họ muốn học là tiếng Đức chứ không phải tiếng Anh — ít nhất là không phải trong hoàn cảnh này. Về sau, Sam cũng thử học tiếng Latinh và có kiếm một cuốn sách chuyên dụng cho việc đó, nhưng rồi lại bỏ dở, vừa nói vừa nguôi ngoai:
"Không, thứ ngôn ngữ đó không dành cho tôi. Tôi cứ lo học cho tốt tiếng Anh cái đã." Một cậu bé học chung với cậu sau đó đã trở thành một học giả tiếng Latinh.
Những định kiến của cậu đối với sự áp bức đã được đưa vào thực tiễn. Những cậu bé bị bắt nạt thường tìm thấy ở cậu một người bảo vệ sẵn sàng ra tay. Đôi khi, khi đang đứng xem một ván bi hay quay cù, cậu sẽ chậm rãi cất lên chất giọng đầy uy quyền của mình:
"Cậu không được phép ăn gian cậu bé đó." Và thế là trò gian lận phải dừng lại. Nếu không, sẽ có một cuộc ẩu đả diễn ra, kèm theo những hệ lụy tất yếu.