Đó không phải là một tuổi thơ khỏe mạnh. Đứa trẻ mới sinh đã chật vật vượt qua mùa đông—một điều khiến gia đình và láng giềng phải bàn tán. Sức khỏe dần hồi phục, nhưng rất chậm; “Cậu Sam nhỏ”, như cách mọi người gọi cậu, luôn ốm yếu trong suốt những năm tháng đầu đời ấy.
Đó là một tuổi thơ kỳ lạ, ngập tràn những ấn tượng kỳ quái, hoang đường và những ảnh hưởng trái chiều, vừa kích thích trí tưởng tượng vừa nuôi dưỡng triết lý sống phôi thai vốn bắt đầu chớm nở từ thủa ấu thơ. John Clemens hiếm khi dành thời gian cho đám trẻ. Ông chăm lo cho sự thoải mái và sự phát triển tinh thần của chúng trong khả năng tốt nhất có thể, đồng thời thỉnh thoảng đưa ra lời khuyên. Thỉnh thoảng ông mua một cuốn sách—có khi là sách tranh—và đặt mua tờ Tạp chí của Peter Parley, một niềm vui thích kỳ diệu đối với những đứa con lớn, nhưng ông không tham gia trò chơi của chúng, và ông hiếm khi, hoặc chẳng bao giờ, cười. Mark Twain không nhớ nổi mình từng nhìn thấy hay nghe thấy cha cười bao giờ. Việc kiếm đủ ăn là một gánh nặng u ám đối với John Clemens; hơn nữa, trong giai đoạn này, ông đang miệt mài nghiên cứu cỗ máy chuyển động vĩnh cửu, thứ ngốn hết thời gian rảnh rỗi của ông, và ít ra đối với một nhà phát minh, đó không phải là một công việc vui vẻ gì. Jane Clemens cũng bận rộn không kém. Khiếu hài hước của bà không hề mai một, nhưng cùng với những lo toan và tuổi tác ngày càng chồng chất, tính khí cũng như nét mặt của bà trở nên sắc sảo hơn, và tốt nhất là nên tránh xa tầm mắt mỗi khi bà tất bật với công việc tay chân.
Bạn đồng hành của Cậu Sam nhỏ chính là các anh chị em, tất cả đều lớn tuổi hơn cậu: Orion, hơn cậu mười tuổi, tiếp theo là Pamela và Margaret cách nhau hai và ba tuổi, rồi đến Benjamin, một cậu bé tốt bụng có cuộc đời êm đềm chủ yếu dành để chăm sóc người em út kém mình ba tuổi. Nhưng bên cạnh những mối liên hệ ấy, còn có những ảnh hưởng sâu xa và mạnh mẽ hơn nhiều của thời đại và vùng đất đó, đó là chế độ nô lệ bao trùm, gắn bó mật khẩu, là sự đồng hành mỗi ngày với những người nô lệ. Tất cả lũ trẻ thời đó đều quý mến những người da đen và tin tưởng họ. Thực ra, chúng sẽ lạc lõng biết bao nếu thiếu đi sự bảo bọc và bầu bạn ấy.
Chính Jennie, cô hầu gái, và Bác Ned, một người làm đủ thứ việc—có lẽ có được khi gia cảnh khá giả hơn—mới là những người trực tiếp trông nom bọn trẻ và đem lại cho chúng những phút giây giải trí. Quả là những phút giây giải trí tuyệt vời. Đó là thời kỳ của những ảo ảnh và giấc mơ, những lời bàn tán nhỏ nhen và chuyện mê tín dị đoan. Những câu chuyện cũ được kể đi kể lại, tô điểm thêm thắt bằng những chi tiết gợi lên từ các sự việc diễn ra ngay trước mắt. Vào buổi tối, lũ trẻ nhà Clemens, lớn cũng như bé, quây quần bên lò sưởi lớn để mở trong lúc Jennie và bác Ned kể chuyện cùng những truyền thuyết dựng tóc gáy. Ngay cả một đứa bé hai hay ba tuổi cũng có thể nắm bắt mạch truyện kể sơ khai ấy, để rồi rùng mình và nép chặt vào người khác trong nỗi sợ hãi lẫn sự thích thú đến rợn gáy. Những câu chuyện luôn bắt đầu bằng cụm từ “Ngày xửa ngày xưa”, và một trong số đó là câu chuyện về “Cánh tay bằng vàng” mà sau này đứa trẻ nhỏ tuổi nhất sẽ kể lại một cách chi tiết hơn cho nhiều thính giả ở khắp mọi nơi. Tóm tắt câu chuyện như sau:
“Ngày xửa ngày xưa có một người đàn ông, ông có một người vợ, và bà ấy có một cánh tay bằng vàng ròng; rồi bà qua đời, người ta chôn cất bà ngoài nghĩa trang; và vào một đêm nọ, chồng bà đến đào mộ lên, cắt lấy cánh tay bằng vàng mang về nhà; rồi một đêm nọ, một con ma mặc đồ trắng phau đến tìm ông; đó chính là vợ ông; và bà nói:
“C-á-n-h t-a-y v-à-n-g c-ủ-a t-ô-i đ-â-u? C-á-n-h t-a-y v-à-n-g c-ủ-a t-ô-i đ-â-u? C-á-n-h t-a-y v-à-n-g c-ủ-a t-ô-i đ-â-u?”
Khi bác Ned lặp lại những câu hỏi làm đông đặc máu ấy, bác sẽ nhìn thẳng vào mắt từng đứa trẻ một, hai tay giơ trước ngực, các ngón tay quặp lại giống như móng vuốt, đồng thời nhoài người sát hơn theo từng câu hỏi hướng về những thân hình đang co rúm lại trước mặt bác. Giọng bác trầm đục như từ cõi âm, với những khoảng lặng đáng sợ như thể đang chờ đợi một lời đáp lại. Đỉnh điểm là cú chồm người vồ lấy một đứa trong đám, lắc mạnh đôi vai, và quát lớn:
“MÀY đã lấy nó!” và thế là bà ta xé xác hắn ra thành từng mảnh!
Và lũ trẻ sẽ la lên “Ôi chao!” rồi lén lút liếc nhìn qua vai, nơm nớp sợ sẽ nhìn thấy một bóng người đàn ông—à không, người phụ nữ mặc đồ trắng hiện lên trước bức tường tối thẫm; nhưng thay vào đó, chỉ có những chiếc bóng mờ ảo, tối tăm lướt qua khi ngọn lửa bập bùng trong lò sưởi vừa lụi tàn ở thanh củi này lại bùng lên ở thanh củi khác. Sau đó là câu chuyện về một quả cầu lửa khổng lồ thường bám theo những lữ khách cô độc dọc theo những con đường tối tăm xuyên qua khu rừng.
“Ngày xửa ngày xưa có một người đàn ông, anh ta đang cưỡi ngựa dọc con đường thì đi đến một ngôi nhà ma ám, và anh ta nghe thấy tiếng xích khua leng keng, leng keng, leng keng, rồi một quả cầu lửa lăn tới chui ngay xuống bàn đạp ngựa của anh ta, và dù con ngựa có phi nước đại hay đi chậm hay đứng im đi chăng nữa, quả cầu lửa vẫn cứ nằm lì dưới bàn đạp cho đến khi anh ta về tận cửa trước, và vợ anh ta chạy ra thốt lên: ‘Lạy Chúa tôi, đó là ngọn lửa của quỷ!’, và bà ấy phải dùng bùa phép của phù thủy để xua đuổi nó đi.”
“Quả cầu đó lớn cỡ nào vậy bác Ned?”
“Ồ, khoảng to bằng cái đầu của cháu thôi, và ta đoán chừng nó có thể chui xuống cái ống khói này bất cứ lúc nào đấy.”
Chắc chắn một bầu không khí như thế này chính là mảnh đất màu mỡ để trí tưởng tượng của một đứa trẻ ốm yếu phát triển mạnh mẽ. Tất cả các trò chơi và câu chuyện hàng ngày đều xoay quanh những khung cảnh mang hơi hướng châu Phi hoang dã cùng những khả năng nguyên thủy kỳ lạ. Trẻ con thời đó tin vào bùa chú, phép thuật và những điềm báo xui xẻo, tất cả đều học được từ những người bảo mẫu da đen của chúng.
Nhưng nếu những người da đen là bạn đồng hành và bảo vệ chính của lũ trẻ, thì họ đồng thời cũng là một trong những nỗi khó chịu của chúng. Nỗi sợ hãi thực tế lớn nhất mà lũ trẻ biết đến chính là nỗi sợ chạm trán với những nô lệ bỏ trốn. Một kẻ nô lệ bỏ trốn bị coi là tồi tệ hơn cả dã thú, và bị đối xử tệ hơn thế khi bị bắt lại. Đã có lần lũ trẻ chứng kiến cảnh một kẻ trốn chạy bị sáu người đàn ông áp giải đến Florida rồi tống vào một căn lúp xúp bỏ hoang, nơi họ quăng hắn xuống sàn và trói chặt bằng thừng. Tiếng rên rỉ của hắn vang lên to và liên hồi. Những cảnh tượng như vậy để lại dấu ấn khắc sâu suốt cả cuộc đời.
Hình phạt dành cho nô lệ cũng không phải là điều xa lạ, ngay cả trong gia đình. Jennie đặc biệt hay hỗn láo và bướng bỉnh. Jane Clemens, với ý chí mạnh mẽ hơn sức vóc, từng định trừng trị cô vì thói xấc láo, ngay lúc đó Jennie liền giật phắt chiếc roi da khỏi tay bà. John Clemens được khẩn cấp gọi về. Ông lập tức có mặt, dùng dây cương ngựa trói chặt cổ tay Jennie, rồi quất roi da bò vào lưng cô. Đó đều là những sự kiện dư sức để lại ấn tượng sâu đậm trong tâm hồn nhạy cảm của một đứa trẻ.
Vào những ngày thời tiết đẹp, lũ trẻ thường lang thang khắp chốn, săn lùng quả mọng và các loại hạt, uống nước mía, thắt nút dây tơ hồng, ngắt cánh hoa cúc theo bài bói “Yêu ta—không yêu ta”, luôn có sự đồng hành của một hoặc vài đứa, đôi khi là nửa tá đứa trẻ da đen nhỏ tuổi lẽo đẽo theo sau. Giày dép sẽ được cất đi từ ngày mùng một tháng Tư. Trong một thời gian ngắn, người ta mang một đôi tất len cũ, nhưng rồi chúng cũng nhanh chóng biến mất, để lộ đôi chân trần suốt cả mùa hè. Một trong những nỗi sợ của chúng là khả năng dẫm phải chiếc đinh gỉ đâm vào chân, vì điều này rất dễ gây ra bệnh phong đòn gánh, một căn bệnh gợi lên sự kinh hoàng và khiếp sợ. Chúng thừa biết phong đòn gánh là gì—Dan, người đàn ông da đen của Bác John Quarles, từng mắc căn bệnh này. Thỉnh thoảng khi há miệng rộng hết cỡ, hắn cảm thấy các khớp xương bị trật và buộc phải hạ chiếc bánh ngô, hay món thịt ba chỉ nấu rau xanh, hoặc miếng thịt thú opossum đang ăn dở xuống, trong khi cái miệng vẫn giữ nguyên tư thế há hốc cho đến khi bác sĩ đến và dùng sức cơ bắp để nắn nó trở lại vị trí bình thường—một sức mạnh đủ sức nhấc bổng cả một con bò đực.
Bác John Quarles, ngôi nhà, trang trại và những nô lệ của bác, tất cả đều là nguồn vui bất tận không bao giờ cạn. Có lẽ trang trại ấy chỉ là một trang trại bình thường ở Missouri và đám nô lệ cũng chỉ là những người da đen trung bình, nhưng đối với lũ trẻ, những điều đó chưa bao giờ hiện lên như vậy. Có một vầng hào quang bao trùm lấy bất cứ thứ gì thuộc về Bác John Quarles, và vầng hào quang ấy chính là sự tử tế vui tươi, rộn rã của người đàn ông nhân hậu và đầy lòng trắc ẩn ấy. Đến thăm nhà bác giống như việc một đứa trẻ được bước vào thiên đường của tiếng cười đùa và những trò nghịch ngợm không dứt. Khi bọn trẻ đến xin trứng, bác thường nói:
“Gà nhà mấy đứa không chịu đẻ trứng à? Về bảo u chúng mày cho chúng ăn ngô rang rồi lùa lên dốc ấy,” và đây luôn là một kiệt tác hài hước tuyệt vời đối với những thính giả nhỏ tuổi của bác.
Bên cạnh đó, bác còn biết cách dùng hai bàn tay không để bắt chước điệu bộ vỗ và tung chiếc bánh ngô đặc trưng trước khi cho vào lò nướng. Bác thường đưa ra những lời đe dọa đáng sợ nhất với chính những đứa con của mình nếu chúng không vâng lời, nhưng chưa bao giờ thực hiện bất kỳ điều nào trong số đó. Khi chúng đi câu cá và trở về muộn, bác sẽ nói:
“Chúng mày—nếu tao phải đi tìm tụi mày một lần nữa sau khi trời tối, tao sẽ làm cho tụi mày có mùi như cái sừng cháy cho mà xem!”
Không gì có thể vượt qua sự hung tợn trong lời đe dọa này, và tất cả lũ trẻ, với nỗi sợ hãi và sự tò mò đầy thích thú, tự hỏi điều gì sẽ xảy ra—nếu chuyện đó thực sự xảy ra—mà lại khiến một đứa trẻ có được cái mùi vị kỳ lạ ấy. Nói chung, đó là một tuổi thơ kỳ lạ mà Cậu Sam nhỏ đã trải qua—ít nhất là theo cách chúng ta nhìn nhận ngày nay. Chắc chắn nó cũng đủ bình thường đối với thời đại và vùng đất đó.