Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1741 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 39
Triết Lý Và Thơ Ca

❊ ❊ ❊

Có một khía cạnh ở Samuel Clemens mà vào những ngày ấy, rất ít người bạn đồng hành của ông nhìn thấy. Đó chính là khía cạnh thơ ca, triết học và trầm tư. Joseph Goodman đã nhận ra nét tính cách này, và dẫu ông có lẽ chưa xem nó như một vốn quý văn chương trong tương lai, ông vẫn vô cùng thích thú và luôn khơi gợi nó trong những giờ phút hai người tĩnh lặng bên nhau. Thật khá kỳ lạ khi với sự nhạy bén văn chương nhường ấy, Goodman lại chưa từng mơ đến một tương lai vang danh thiên hạ cho Clemens. Về sau, ông từng chia sẻ:

“Nếu tôi được yêu cầu dự đoán xem ai trong hai người, Dan de Quille hay Sam, sẽ trở nên nổi danh, tôi chắc chắn sẽ chọn De Quille. Dan là người có tài, chăm chỉ, và nếu xét theo thời gian và không gian bấy giờ thì quả thực vô cùng xuất sắc. Đương nhiên, tôi nhận thức được những năng khiếu phi thường của Sam, nhưng cậu ấy rất kỳ quặc và dường như thiếu đi sự chuyên cần; thế nên hồi đó thật khó lòng mà tôi lại đi dự đoán danh tiếng sẽ đến với cậu ấy.”

Goodman, cũng giống như MacFarlane ở Cincinnati nửa tá năm trước, dẫu bằng một phương pháp khác, đã khám phá và khai mở mạch nguồn sâu thẳm ấy. Thường thì hai người, khi cùng dùng bữa tại một nhà hàng Pháp, sẽ thảo luận về cuộc đời, những triết lý tinh tế hơn, ôn lại các giai đoạn khác nhau của lịch sử nhân loại, rồi nhớ lại và ngâm ngợi những khúc thơ mang lại cho họ niềm vui thích đặc biệt. Bài thơ “The Burial of Moses” (Lễ tang của Moses), với những lời thơ cao cả và hình ảnh uy nghi, đã chạm đến sâu thẳm tâm hồn Clemens, và ông ngâm nó với một âm hưởng vô cùng mạnh mẽ. Đặc biệt là khổ thơ đầu tiên luôn làm xao xuyến lòng ông, đồng thời cũng lay động cả tâm can người nghe. Với đôi mắt nhắm hờ và chiếc cằm ngẩng cao, một điếu xì gà đang cháy dở kẹp giữa những ngón tay, ông thả hồn mình chìm đắm vào giai điệu của những dòng thơ trang nghiêm ấy.

Bên ngọn núi Nebo quạnh hiu,

Bên này dòng sóng dạt dào sông Jordan,

Trong một thung lũng nơi đất nước Moab,

Nơi ấy nằm một nấm mồ hoang vắng.

Và chẳng ai hay biết chốn mồ yên mả đẹp ấy,

Và chẳng một ai từng tận mắt thấy bao giờ,

Bởi các thiên sứ của Chúa đã lật tung lớp cỏ buồn tênh,

Và đặt người đã khuất nằm lại nơi đó.

Một khổ thơ khác mà ông cũng hết sức trân quý chính là đoạn mở đầu bằng:

Và há chẳng phải ông được ban vinh dự cao cả nhường nào

—Lấy sườn đồi làm khăn tang phủ liệm,

Được nằm quàn trong nghi thức trang nghiêm khi các thiên sứ đợi chờ

Với những vì sao làm ngọn nến cao vợi,

Và những tán thông đá tối sẫm, tựa như những chùm lông vũ phấp phới,

Rủ bóng phất phơ trên linh cữu của người,

Và chính bàn tay của Chúa giữa miền đất hoang vu ấy,

Đã an táng ông vào lòng đất mẹ?

Không còn nghi ngờ gì nữa, ông đã thôi thúc bản thân noi theo vẻ đẹp vĩ đại giản dị của bài thơ ấy, bởi trong những ngày tháng đó, ông thường xuyên lặp đi lặp lại nó, và chẳng bao lâu sau, người ta thấy bài thơ được chép lại đầy đủ trong cuốn sổ tay của ông. Dường như nó đã trở thành một thứ đá thử vàng văn chương đối với ông; và ở một chừng mực nào đó, người ta có thể xem đây là nguyên nhân giải thích cho việc đến một lúc chín muồi, “ông đã sử dụng thứ tiếng Anh thuần khiết nhất so với bất kỳ nhà văn hiện đại nào.” Đó là lời của Goodman, dẫu rằng William Dean Howells cũng từng đưa ra nhận định tương tự về mặt ý nghĩa, bên cạnh Brander Matthews cùng nhiều người am tường về lĩnh vực này. Goodman nói thêm rằng, “Sự giản dị và vẻ đẹp trong văn phong của ông hầu như không có đối thủ, ngoại trừ trong bản dịch Kinh Thánh thông dụng,” điều này cũng hoàn toàn chính xác. Người ta lại được nhắc nhớ đến nhận xét của Macaulay dành cho Milton:

“Thoạt nhìn, dường như chẳng có gì trong câu chữ của ông vượt hơn những từ ngữ thông thường khác. Thế nhưng chúng lại là những từ ngữ mang phép quỷ thuật. Vừa cất lên là quá khứ liền hiện về trước mắt và khoảng cách xa xôi bỗng hóa gần kề. Những hình thức đẹp đẽ mới mẻ lập tức hiện hữu, và tất cả những nấm mồ trong ký ức đều trả lại những người đã khuất của mình.”

Người ta cứ thế trôi đi theo dòng thời gian khi nhớ lại những điều ấy. Vinh quang của ngôn từ, sự làm chủ những câu chữ, tất cả vẫn còn nằm ở phía trước ông vào thời điểm mà chúng ta đang viết đây. Khi ấy ông mới hai mươi bảy tuổi. Ở độ tuổi đó, Rudyard Kipling đã chạm tới đỉnh cao sự nghiệp. Thế nhưng Samuel Clemens vẫn còn đang ngồi trên ghế nhà trường. Mọi thứ đến với ông như một bài học—từ câu chữ, hình thể, diện mạo cho đến sự kết hợp; không có gì lọt qua mà không được đong đếm giá trị. Khía cạnh thơ ca của vạn vật để lại trong ông ấn tượng sâu sắc hơn cả. Có lần trong một bữa tối cùng Goodman, khi ánh đèn từ chiếc đèn chùm chiếu xuyên qua ly rượu vang đỏ đổ xuống chiếc khăn trải bàn tạo thành một vết đỏ rực lớn, ông liền chỉ tay về phía đó và cất lời đầy kịch tính: “Hãy nhìn kìa, Joe,” ông nói, “sắc thái giận dữ của rượu vang.”

Chính trong một những buổi gặp gỡ riêng tư như thế, vào cuối năm 62, Clemens đã ngỏ ý muốn đảm nhận việc đưa tin về kỳ họp sắp tới của cơ quan lập pháp Carson. Ông chẳng biết gì về công việc ấy và cũng có rất ít kiến thức về các thủ tục nghị viện. Trước đây, công việc này từng do một người tên là Gillespie đảm nhiệm, nhưng giờ đây Gillespie đã trở thành thư ký của hạ viện. Goodman chần chừ giây lát; rồi nghĩ rằng dù Clemens có viết tường thuật chính xác hay không thì ít nhất anh cũng biết cách làm cho chúng trở nên dễ đọc, ông liền đồng ý để anh nhận lấy công việc ấy.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.