Ông trở lại Washington mà không gặp lại cô Langdon nữa, dẫu có vẻ như ông đã được phép viết thư — những bức thư mang tình cảm bạn bè. Ít lâu sau (đó là vào tối ngày 9 tháng Giêng), ông có một buổi diễn thuyết tại Washington — với thời gian báo trước vô cùng ngắn ngủi. Việc sắp xếp cho buổi xuất hiện của ông do một người bạn thực hiện trong lúc ông vắng nhà — “một người bạn,” Clemens sau đó đã thuật lại, “vào lúc ấy không hoàn toàn tỉnh táo.” Ông viết thư cho mẹ mình rằng:
Tôi vất vả lắm mới kiếm được một người gác cửa và chuẩn bị sẵn sàng vào đúng giờ, rồi nhờ vận may trời cho mà một lượng khán giả tương đối đông đã tề tựu và tôi được cứu nguy. Tôi hầu như chẳng biết mình định nói về chuyện gì, nhưng mọi thứ diễn ra vô cùng suôn sẻ.
Tên của bài diễn thuyết được trình bày là “Sự thật lạnh ngắt” — “chứa đựng nhiều sự thật trong cái tên hơn là trong bài diễn thuyết,” theo lời chính ông tự nhận xét. Nội dung bài nói về điều gì nay không còn ai nhớ rõ. Có lẽ nó liên quan đến chuyến đi trên con tàu Quaker City, và dường như nó mang lại một khoản thù lao tài chính rất đáng mừng. Sau đó, ông còn mang bài này đi diễn thuyết ở những nơi khác; dẫu cho chuyến lưu diễn kéo dài đến đâu thì không thể tìm hiểu được qua các bức thư, và trong những năm tháng về sau, ông cũng chẳng còn mấy ký ức về nó.
Sau một vài dịp trao đổi thư từ với Bliss, vào khoảng ngày 21 tháng Giêng (năm 1868), Clemens thực hiện một chuyến đi đến Hartford để chốt lại vụ việc. Bliss đã rất sốn sảng muốn gặp mặt ông ngoài đời, và có phần hơi thất vọng trước vẻ bề ngoài của nhà văn. Trang phục đi đường của Mark Twain vừa không mới lại cũng chẳng gọn gàng, và ông cứ ngậm chặt chiếc tẩu thuốc bén lửa trên môi. Tổng thể diện mạo của ông khó lòng tạo được ấn tượng tốt.
Sự chưng hửng của Bliss chỉ diễn ra trong chốc lát. Ngay khi ông bắt đầu cất lời, những thứ còn lại không còn quan trọng nữa. Ông chính là tác giả của những bức thư kia, và Bliss đi đến quyết định rằng con người thật của ông thậm chí còn vĩ đại hơn cả trang viết. Viên nhà xuất bản, lúc bấy giờ đang phải quẩn quanh ở nhà vì bệnh tật, liền ngỏ ý mời ông ở lại trọ tại tư gia của mình. Hơn thế nữa, ông ấy đưa ra hai lời đề nghị: hoặc sẽ trả đứt mười nghìn đô-la tiền mặt cho bản quyền tác phẩm, hoặc trả năm phần trăm tiền bản quyền trên giá bìa, tức là cao hơn một phần tư so với mức mà Richardson từng nhận được. Bliss khuyên ông nên chọn phương án thứ hai.
Clemens vốn đã tham khảo ý kiến từ trước và bàn thảo khá nhiều về dự án này với Richardson. Số tiền mười nghìn đô-la quả là một sự cám dỗ lớn, nhưng ông đã kiên định vượt qua và chốt lại theo hình thức ăn chia phần trăm — “quyết định kinh doanh khôn ngoan nhất mà tôi từng thể hiện,” về sau ông vẫn thường tự hào tuyên bố như vậy. Một bức thư gửi cho mẹ và em gái vào dịp gần cuối chuyến lưu trú tại Hartford này rất đáng được trích dẫn khá đầy đủ ở đây, bởi những thông tin và nét “tính cách” mà nó hàm chứa. Thư đề ngày 24 tháng Giêng.
Đây là một tuần thuận lợi đối với tôi. Khi ghé qua tòa soạn báo Herald lúc đi ngang qua New York, tôi đã gặp gỡ những anh em trong ban biên tập, và chàng thanh niên James Gordon Bennett đã ngỏ ý mời tôi mỗi tuần viết hai bài mang tính phiếm luận cho tờ Herald, đồng thời cho biết nếu tôi nhận lời, tôi sẽ được toàn quyền tung hoành, viết về bất cứ ai và bất cứ điều gì mình muốn. Tôi đáp rằng tôi phải được nắm quyền tự do tuyệt đối nhất có thể, và anh ấy liền bảo, “Được thôi.” Tôi nói, “Thế là thành hợp đồng nhé—” và thế là mọi chuyện được định đoạt.
Dù sao đi nữa, tôi cũng sẽ cố gắng để mỗi tuần viết một bài. Nhưng điều tuyệt vời nhất lại xảy ra ở ngay nơi này. Công ty Xuất bản Mỹ vĩ đại này cứ tiếp tục nài nỉ thương lượng với tôi về một hợp đồng sách cho đến khi tôi nghĩ mình nên chấm dứt nhanh gọn mọi chuyện bằng cách thân chinh đến đây để bàn bạc thẳng thắn. Tôi đã gặp Henry Ward Beecher ở Brooklyn, và với tác phong hào hiệp quen thuộc là sẵn sàng gác lại công việc riêng để giúp đỡ người khác khi có cơ hội, ông ấy bảo: “Này cậu, cậu là một trong những tài năng xuất chúng của thời đại — không ai có thể phủ nhận điều đó — nhưng về các vấn đề thương trường thì tôi đoán là đầu óc cậu chẳng đủ khôn để mà biết đường chạy trú mưa đâu. Để tôi bảo cậu phải làm gì và làm như thế nào.” Và ông ấy đã chỉ vẽ tận tình.
Rồi tôi chăm chú lắng nghe, sau đó lên tận đây để ký kết một bản hợp đồng tuyệt đẹp cho một cuốn sách viết về chuyến đi Quaker City dày từ 5 đến 600 trang khổ lớn, có minh họa, với bản thảo phải được giao tận tay nhà xuất bản trước giữa tháng Bảy.—[Bản hợp đồng này không phải là một văn bản trang trọng mang tính pháp lý. Chỉ có những bức thư qua lại đồng thuận về các điều khoản, chứ không có tài liệu chung nào được soạn thảo cho đến tận ngày 16 tháng Mười (1868).]}—Mức phần trăm nhuận bút của tôi sẽ cao hơn một phần tư so với bất kỳ tác giả nào mà họ từng trả, ngoại trừ Greeley. Tôi đoán là Beecher sẽ phải ngạc nhiên khi nghe tin này.
Những nhà xuất bản này tung ra thị trường những ấn bản sách khổng lồ vượt ngoài sức tưởng tượng của cậu. Tôi đoán là mình vẫn sẽ viết bài cho tờ Enterprise và tờ Alta hằng tuần như thường lệ, viết cho Herald mỗi tuần hai bài, thỉnh thoảng viết cho tờ Tribune và các tạp chí (tôi vừa mới có một bài báo tẻ nhạt đăng trên tạp chí Galaxy mới phát hành), nhưng tôi sẽ không còn viết dăm ba bài cho tờ này tờ nọ hay bất kỳ tờ báo nào khác nữa.
Tôi đã có những ngày tháng vô cùng tuyệt vời ở đây (làm khách của gia đình ông Jno. Hooker — những người họ hàng của Beecher — và nói chung là cả khách của ông Bliss, người đứng đầu hãng xuất bản này nữa). Những người theo phái Thanh giáo thì cực kỳ nguyên tắc và cứng nhắc, họ không cho phép tôi hút thuốc trong phòng khách, nhưng Thượng Đế chẳng tạo ra thêm con người nào tốt đẹp hơn họ nữa đâu.
Tôi phải đọc một bài diễn văn tại bữa tiệc thường niên của tờ Herald vào ngày 6 tháng Năm.
Thế là cuốn sách — tác phẩm sẽ đặt nền móng cho vị thế quý tộc của ông trong làng văn chương — đã được sắp xếp ổn thỏa, và công việc còn lại chỉ là chuẩn bị phần bản thảo, một nhiệm vụ mà ông cho là chẳng có gì khó khăn. Ông chỉ cần gom lại các bài báo đã gửi cho tờ Alta và tờ Tribune, biên tập lại, đồng thời viết thêm những nội dung mới sao cho trọn vẹn.
Trở về Washington, ông lao vào công việc với nguồn năng lượng mãnh liệt quen thuộc, gấp rút chuẩn bị bản thảo — trong lúc ấy vẫn tiếp tục viết các bài báo và mẩu bút ký gửi các tòa soạn để thu về khoản thù lao tức thì. Ngoài những bài viết định kỳ, ông còn tham gia vào một thỏa thuận liên kết với John Swinton (em trai của nhà sử học William Swinton) nhằm cung cấp bài vở cho một danh sách các tờ báo.
“Tôi đã viết bảy bài báo dài và một bài tạp chí ngắn trong chưa đầy hai ngày,” ông viết thư về nhà, và tính đến cuối tháng Giêng, ông cũng đã hoàn thành vài chương cho cuốn sách của mình.
Vị trí bưu cục trưởng ở San Francisco lại được gợi ý cho ông một lần nữa, nhưng ông đã kiên quyết dạt sự cám dỗ đó sang một bên. Ông nhắc đi nhắc lại điều này nhiều hơn một lần trong các bức thư gửi về gia đình, và rõ ràng là đã có lúc ông chao đảo.
Thẩm phán Field nói rằng nếu tôi muốn có chức vụ đó, ông ấy có thể bảo đảm cho tôi sự bổ nhiệm từ Tổng thống, và Thượng nghị sĩ Corners khẳng định sẽ bảo lãnh để Thượng viện phê chuẩn. Đó là một sự cám dỗ lớn, nhưng nó sẽ khiến tôi không tài nào hoàn thành nổi hợp đồng xuất bản sách, và tôi đành phải gác lại ý định đó...
Và vả lại, bản thân tôi cũng chẳng thèm muốn chiếc ghế quan chức ấy.
Ông đưa ra quyết định dứt khoát này khi nghe tin chủ biên tờ Alta muốn có được vị trí đó, và giờ đây ông dồn ảnh hưởng của mình để ủng hộ phía bên kia. “Tôi không nỡ móc túi của một người bạn đến mười nghìn đô-la,” ông bày tỏ.
Nhưng rồi bất ngờ thay, tin tức từ Goodman bay đến cho biết các nhà xuất bản tờ Alta đã đăng ký bản quyền những bức bài viết về chuyến đi Quaker City của ông và dự tính sẽ cho phát hành thành sách, nhằm vớt vát thêm lợi nhuận từ khoản đầu tư của họ. Nhát dao này còn đau đớn hơn cả vết cắn của loài rắn độc. Clemens đánh điện để xác minh lại nguồn tin đó. Thông qua đúng phương tiện ấy, ông đã lên tiếng phản đối, nhưng hoàn toàn vô ích. Sau đó, ông viết một bức thư rồi ngồi ngóng chờ kết quả trong vô vọng. Ông đem nỗi phiền muộn của mình trút vào bức thư gửi cho Orion:
Tôi đã ký được một hợp đồng xuất bản sách vô cùng tuyệt vời, và đã soạn xong mười chương đầu tiên trong tổng số sáu mươi hoặc tám mươi chương, nhưng tôi dám cá là nó sẽ chẳng bao giờ thấy được ánh mặt trời. Anh đừng để những người ở nhà nghe được chuyện đó nhé. Bọn Alta khốn kiếp đã đánh cắp bản quyền mấy bài báo, và giờ đây chẳng có vẻ gì là muốn nhượng bộ để tôi được sử dụng chúng cả. Tôi đã làm hết sức có thể qua điện tín rồi, và giờ đành chờ đợi kết quả cuối cùng qua đường bưu điện. Số tiền tôi tính phí cho chúng đối với 50 bài báo — tính theo tiền giấy bạc xanh (thậm chí ngay cả khi quy đổi) — còn chưa đến hai nghìn đô-la, cốt là để tôi có dư dả thời gian viết lách cho các tờ báo miền Đông với nhuận bút cao, thế mà giờ đây chúng lại muốn tự tay ấn hành các bài báo của tôi dưới dạng sách chỉ để đòi lại cái số tiền mọn mằn đến đáng thương ấy.
Lúc này Orion đã trở về từ Nevada và đang làm nghề sắp chữ ở St. Louis. Vẫn như mọi khi, ông ta ngập tràn những mưu toan kế hoạch, và người em trai lại thoải mái đưa ra những lời khuyên can. Rồi ông viết:
Chúng ta cứ mãi rượt đuổi những bóng hình ảo ảnh suốt một nửa cuộc đời. Thật may mắn nếu dẫu có thế mà chúng ta vẫn kịp nhận thức ra lẽ khôn ngoan để cứu vớt lấy nửa đời còn lại.
Tôi đã lỡ nhúng chàm rồi. Tôi buộc phải tiếp tục đuổi theo chúng cho đến khi lập gia đình, và một khi đã kết hôn thì tôi sẽ đoạn tuyệt với văn chương cùng mọi thứ vớ vẩn khác — nghĩa là cái thứ văn chương cốt để làm hài lòng đại chúng ngoài kia.
Khi ấy tôi sẽ chỉ viết để làm vui lòng chính mình mà thôi.
Ông khép lại bức thư bằng chia sẻ rằng bản thân khá trông đợi vào việc sẽ đồng hành cùng Anson Burlingame trong phái đoàn ngoại giao sang Trung Quốc. Rõ ràng là ông đang cảm thấy vô cùng tuyệt vọng về viễn cảnh xuất bản cuốn sách của mình.
Cuộc gặp gỡ đầu tiên của ông với Tướng Grant diễn ra đúng vào thời điểm này. Trong một bức thư gửi về nhà, ông đề cập một cách khá phớt lờ rằng có một ngày nào đó ông sẽ ghé qua chỗ Tướng quân để phỏng vấn; và cuối cùng, thông qua phu nhân Grant, một cuộc hẹn đã được sắp xếp vào một buổi tối Chủ nhật khi vị tướng quân có nhà. Ông vô cùng phấn khích trước viễn cảnh về một cuộc phỏng vấn; nhưng khi nhìn vào gương mặt bất động, vuông vức và không một nợ nụ cười của vị tướng, lần đầu tiên trong đời, ông thấy mình chẳng biết phải thốt lên điều gì cho ra hồn. Grant khẽ gật đầu và chờ đợi. Người khách đến thăm thầm mong có điều gì đó xảy ra. Và điều đó đã thật sự diễn ra. Cảm hứng trong ông chợt bừng tỉnh.
“Thưa Tướng quân,” ông lên tiếng, “tôi có cảm giác mình đang hơi bối rối. Ngài có thế không?”
Câu nói ấy đã phá băng bầuσ không khí ngượng ngùng. Chẳng còn bất kỳ trở ngại nào nữa.—[Mark Twain đã kể lại sự việc này theo nhiều cách khác nhau. Câu chuyện được thuật lại ở đây bám sát theo các bức thư từ thời kỳ đó.]